Theo báo cáo của Vụ Kế hoạch - Tài chính tại phiên họp chuẩn bị Hội nghị sơ kết (diễn ra cuối tuần này), giai đoạn 2024–2025 Đề án "Phát triển bền vững 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng ĐBSCL đến năm 2030" tập trung triển khai khoảng 180.000 ha lúa, chủ yếu kế thừa từ các vùng sản xuất của dự án VnSAT. Giai đoạn tiếp theo, đến năm 2030, chương trình sẽ mở rộng thêm khoảng 800.000 ha, đồng thời nâng cấp hệ thống hạ tầng phục vụ sản xuất.
Hiện có 6 địa phương (sau sáp nhập) đã đăng ký tham gia. Trong đó, An Giang chiếm diện tích lớn nhất với khoảng 530.000 ha, tiếp đến là Đồng Tháp 190.000 ha và Tây Ninh khoảng 140.000 ha.
Đến hết năm 2025, diện tích lúa thuộc vùng đề án đạt hơn 354.000 ha, vượt gần gấp đôi so với kế hoạch ban đầu. Trong 2 năm qua, hàng chục mô hình sản xuất đã được triển khai tại các địa phương. Đáng chú ý, toàn bộ sản lượng lúa từ các mô hình đều được doanh nghiệp ký hợp đồng bao tiêu.
Các vùng sản xuất áp dụng đồng bộ nhiều tiến bộ kỹ thuật như gieo sạ bằng máy, quản lý nước hiệu quả và các quy trình canh tác bền vững... Nhờ đó, 100% diện tích lúa trong mô hình được chủ động tưới tiêu.
Một nội dung quan trọng của đề án là hệ thống đo đạc, báo cáo và thẩm định giảm phát thải (MRV). Trong năm 2025, quy trình này đã được thí điểm tại 11 mô hình. Kết quả bước đầu cho thấy tính khả thi cao, khi cán bộ kỹ thuật và nông dân đều có thể áp dụng hiệu quả. Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng đã ban hành Quyết định 4801/2025/QĐ-BNNMT về thí điểm MRV cho các diện tích lúa thuộc đề án.
Các mô hình canh tác mới còn giúp giảm phát thải từ 3-4 tấn CO₂ tương đương mỗi ha so với phương thức sản xuất truyền thống. Đồng thời, thu nhập của người trồng lúa trong các mô hình tập trung tăng trung bình 13,4%.
Thứ trưởng Trần Thanh Nam đánh giá cao sự tham gia của các tổ chức quốc tế và địa phương trong đề án. Ảnh: Bảo Thắng.
Bên cạnh hiệu quả kinh tế, đề án cũng bước đầu hình thành thương hiệu gạo xanh, phát thải thấp. Đến nay, khoảng hơn 5.000 ha lúa đã được cấp chứng nhận với nhãn hiệu này.
Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Trần Thanh Nam cho biết, trong 2 năm qua, quy trình MRV đã được điều chỉnh 2 lần để bám sát thực tiễn sản xuất. Ông nhấn mạnh các đơn vị trực tiếp tham gia đề án cần tiếp tục làm rõ lợi ích trực tiếp của nông dân khi chuyển đổi phương thức sản xuất, như giảm lượng giống gieo sạ, giảm chi phí đầu vào và nâng cao hiệu quả sản xuất.
Theo Thứ trưởng, dù chưa sử dụng ngân sách trực tiếp, đề án vẫn huy động được nhiều nguồn lực xã hội, bao gồm sự hỗ trợ từ các tổ chức quốc tế và chính quyền địa phương. Đa số các hoạt động được địa phương triển khai linh hoạt, dựa trên cơ sở pháp lý của Nghị định 112/2024/NĐ-CP về hỗ trợ, phát triển đất trồng lúa.
Trong thời gian tới, một trong những hướng trọng tâm được Thứ trưởng lưu ý, là xử lý rơm rạ trên đồng ruộng nhằm thúc đẩy kinh tế tuần hoàn trong sản xuất lúa. Đồng thời, đề án sẽ tiếp tục tăng cường sự tham gia của lực lượng khuyến nông cộng đồng và hợp tác với Viện Nghiên cứu Lúa gạo Quốc tế (IRRI) để mở rộng các mô hình canh tác phát thải thấp.
Theo lãnh đạo Bộ, dù mới triển khai 2 năm, đề án đã tạo được tiếng vang lớn và nhận được sự quan tâm của cả nông dân lẫn doanh nghiệp. “Đề án có sức sống vì đáp ứng được nhu cầu thực tế của người sản xuất và thị trường”, ông Nam nhận định.
Sau 2 năm triển khai, Đề án "Phát triển bền vững 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng ĐBSCL đến năm 2030" đạt nhiều kết quả tích cực. Diện tích áp dụng các quy trình canh tác mới tăng nhanh, vượt gần gấp đôi kế hoạch, đồng thời mang lại thu nhập cao hơn cho nông dân và mở rộng thị trường xuất khẩu.
