Bản án nghiêm khắc và bài học đắt giá
Sáng 26/11, tại đặc khu Cát Hải, TAND khu vực 4 (Hải Phòng), Viện KSND khu vực 4, Bộ Tư lệnh Vùng Cảnh sát biển 1, Bộ đội Biên phòng TP. Hải Phòng và UBND Đặc khu Cát Hải đã tổ chức phiên tòa giả định tuyên truyền pháp luật về chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU).
Phiên tòa giả định được xây dựng dựa trên tình tiết của một vụ án có thật, đã được xét xử. Ảnh: Đặc khu Cát Hải.
Phiên tòa giả định được xây dựng dựa trên tình tiết của một vụ án có thật, đã được xét xử, liên quan đến hành vi sử dụng vật liệu nổ để đánh bắt hải sản, một trong những hình thức khai thác tận diệt nghiêm trọng nhất.
Theo cáo trạng, các bị cáo gồm Nguyễn Xuân Thành (SN 1971, chủ tàu kiêm thuyền trưởng), Bùi Văn Tùng và Nguyễn Khắc Trung bị truy tố về các tội “Mua bán, tàng trữ, sử dụng trái phép vật liệu nổ” và “Hủy hoại nguồn lợi thủy sản”.
Tình huống vụ án được tái hiện chi tiết: Ngày 11/4/2025, tại vùng biển Tây Bắc đảo Cát Bà, lực lượng Cảnh sát biển 1 kiểm tra tàu QN-3756TS do Nguyễn Xuân Thành làm thuyền trưởng. Qua kiểm tra, lực lượng chức năng phát hiện trên tàu cá có 5,5kg thuốc nổ công nghiệp (ANFO và nhũ tương), dây cháy chậm và 19 kíp nổ.
Phiên tòa giả định thu hút đông đảo ngư dân đến dự. Ảnh: Đặc khu Cát Hải.
Tại phiên tòa, bị cáo Thành khai nhận đã mua số thuốc nổ trên nhưng không nhớ đối tượng bán là ai, sau đó tự chế tạo thành mìn. Khi gặp luồng cá, Thành trực tiếp châm dây cháy chậm và ném mìn xuống biển. Sức nổ tạo ra áp lực nước cực lớn giết chết cá, khiến chúng nổi lên để các thuyền viên vớt. Hành vi này không chỉ tận diệt cá lớn, cá bé mà còn phá hủy rạn san hô, môi trường sống của các loài thủy sinh, gây hậu quả lâu dài cho hệ sinh thái biển.
Không khí phiên tòa sau đó trở nên trầm lắng khi Hội đồng xét xử (HĐXX) phân tích về tác hại của hành vi này. Dù các bị cáo Tùng và Trung chỉ là người làm thuê, không trực tiếp chế tạo mìn nhưng đã biết hành vi sai trái mà vẫn tiếp tay, trục vớt cá nên đều phải chịu trách nhiệm hình sự.
Căn cứ vào tính chất nghiêm trọng của vụ án, HĐXX TAND khu vực 4 - TP Hải Phòng đã tuyên phạt bị cáo Nguyễn Xuân Thành tổng cộng 5 năm 6 tháng tù cho hai tội danh. Hai thuyền viên còn lại lĩnh mức án 6 tháng tù về tội “Hủy hoại nguồn lợi thủy sản”.
Đây là hình thức tuyên truyền trực quan nhất để cảnh tỉnh ngư dân về hệ quả của việc hủy hoại nguồn lợi thủy sản. Ảnh: Đặc khu Cát Hải.
Đặc biệt, bản án tuyên tịch thu sung công quỹ Nhà nước chiếc tàu QN-3756TS - phương tiện vi phạm. Quyết định này khiến nhiều ngư dân tham dự bên dưới hội trường xôn xao. Đây là bài học nhãn tiền đắt giá nhất: Vi phạm IUU, đặc biệt là dùng chất nổ, xung điện, không chỉ đối mặt với án tù mà còn mất trắng cả “cần câu cơm”, mất đi sinh kế nuôi sống gia đình.
Ông Phạm Văn Phích - Phó Chánh án TAND TP. Hải Phòng cho biết: “Công tác phòng, chống khai thác IUU không phải là khẩu hiệu, cũng không là nhiệm vụ của riêng lực lượng chức năng mà là trách nhiệm của toàn hệ thống chính trị và cộng đồng ngư dân. Nếu chúng ta tiếp tục vi phạm, hệ quả không chỉ là các chế tài quốc tế, mà trực tiếp ảnh hưởng đến thu nhập, sinh kế của chính người dân vùng biển và sự phát triển bền vững của ngành thủy sản Việt Nam”.
Lan tỏa thông điệp "Vươn khơi hiểu luật"
Không khô khan như những buổi tuyên truyền lý thuyết, phiên tòa giả định với diễn biến tâm lý của bị cáo, sự nghiêm minh của HĐXX đã tác động mạnh vào nhận thức của người xem. Ngư dân Nguyễn Văn H., trú tại thị trấn Cát Bà chia sẻ: “Xem phiên tòa tôi mới thấy sợ. Trước giờ cứ nghĩ làm thuê, chủ bảo sao làm vậy thì không sao. Giờ mới biết, dù chỉ vớt cá thôi mà biết chủ dùng mìn thì mình cũng đi tù. Lại còn bị tịch thu cả tàu thì lấy gì mà làm ăn. Đây đúng là bài học xương máu”.
Ban tổ chức đã trao tặng 20 suất quà (tổng trị giá 10 triệu đồng) cùng cờ Tổ quốc và áo phao cho các ngư dân có hoàn cảnh khó khăn. Ảnh: Đặc khu Cát Hải.
Ngay sau phiên tòa kết thúc, các cán bộ Tòa án, Viện kiểm sát, Cảnh sát biển và Bộ đội Biên phòng đã trực tiếp xuống hàng ghế của các ngư dân tham dự phiên tòa giả định phát tờ rơi, giải đáp thắc mắc pháp lý cho bà con.
Những câu hỏi về ranh giới vùng biển, quy định kích thước mắt lưới, hay thủ tục ghi nhật ký khai thác... đều được giải thích cặn kẽ. Để động viên bà con ngư dân yên tâm bám biển, chấp hành pháp luật, Ban tổ chức đã trao tặng 20 suất quà (tổng trị giá 10 triệu đồng) cùng cờ Tổ quốc và áo phao cho các ngư dân có hoàn cảnh khó khăn.
Việc gỡ "thẻ vàng" IUU không chỉ là nhiệm vụ ngoại giao, mà bắt đầu từ chính ý thức tuân thủ pháp luật của mỗi ngư dân trong từng chuyến ra khơi. Do vậy, phiên tòa giả định khép lại với thông điệp mạnh mẽ về sự thượng tôn pháp luật và cũng là lời kêu gọi khẩn thiết: Hãy đánh bắt có trách nhiệm, vì một vùng biển xanh và vì tương lai của chính những người con của biển.
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Hải Phòng, tính từ 20/12/2024 đến 25/11/2025, toàn thành phố đã xử lý 183 trường hợp vi phạm hành chính liên quan đến IUU, tổng số tiền xử phạt hơn 2,6 tỷ đồng.
