Chủ động ứng phó thời tiết và sinh vật gây hại cây trồng vụ đông xuân

Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật vừa có văn bản gửi Sở Nông nghiệp và Môi trường các tỉnh/thành phố phía Bắc về việc chỉ đạo sản xuất vụ đông xuân 2025 - 2026.

Theo dự báo của Trung tâm Dự báo khí tượng Thủy văn Quốc gia, trong thời kỳ từ tháng 4 - 6/2026: ENSO có xu hướng chuyển sang trung tính (80 - 90%), nhiệt độ xấp xỉ trung bình nhiều năm (TBNN), riêng các tỉnh Bắc Bộ và Thanh Hóa, Nghệ An nhiệt độ tháng 4 cao hơn từ 0,5 - 1°C, lượng mưa xấp xỉ TBNN, riêng tháng 6 lượng mưa ở các tỉnh phía Bắc cao hơn 5 - 10%. Nắng nóng gia tăng từ tháng 4, mở rộng ở Bắc Bộ và Trung Bộ từ cuối tháng 5. Dông, lốc, sét, mưa đá dễ xảy ra trong thời kỳ chuyển mùa (tháng 4 - 5/2026) và có xu hướng gia tăng trong mùa mưa; mưa vừa, mưa to có thể xuất hiện.

Hiện lúa đông xuân tại các tỉnh Bắc Trung Bộ đang bước vào giai đoạn đứng cái, làm đòng, một số diện tích lúa đã và đang trỗ. Tại các tỉnh vùng Đồng bằng sông Hồng và Trung du Miền núi phía Bắc lúa đang giai đoạn cuối đẻ nhánh, phân hóa đòng, một số diện tích gieo cấy sớm đã bước vào giai đoạn phát triển đòng.

Nhằm chủ động ứng phó kịp thời với thời tiết bất thường và sinh vật gây hại (SVGH) cây trồng, đảm bảo thắng lợi sản xuất vụ đông xuân 2025 - 2026, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật đề nghị Sở Nông nghiệp và Môi trường các tỉnh, thành phố phía Bắc tập trung chỉ đạo một số nội dung sau:

1. Đảm bảo đủ nước cho cây lúa trong giai đoạn làm đòng, trỗ bông, vào chắc. Giữ đủ mực nước mặt ruộng, nhất là với các ruộng lúa đang trỗ bông nhằm hạn chế ảnh hưởng của nắng nóng đến trỗ bông, phơi màu.

Đối với những diện tích đủ điều kiện có thể tiến hành rút nước lộ ruộng vào giai đoạn cuối đẻ nhánh nhằm hạn chế đẻ nhánh vô hiệu, giúp bộ rễ ăn sâu, hút dinh dưỡng tốt, tăng khả năng chống đổ và giảm phát thải khí nhà kính.

2. Cần phân loại các trà lúa để kịp thời khuyến cáo các biện pháp chăm sóc cho phù hợp, bón phân cân đối, đảm bảo bón đủ lượng phân kali, tránh bón thừa phân đạm giúp cây lúa sinh trưởng phát triển tốt, chống chịu với điều kiện thời tiết bất thuận và các đối tượng SVGH.

3. Theo dõi chặt chẽ diễn biến thời tiết, tăng cường công tác điều tra phát hiện, chỉ đạo phòng trừ kịp thời khi các SVGH còn gây hại trong diện hẹp, cụ thể:

- Đối với bệnh đạo ôn lá: Các tỉnh Bắc Bộ tiếp tục theo dõi diễn biến của bệnh, đặc biệt trên giống nhiễm, ruộng xanh tốt do gieo cấy dày, bón thừa đạm, phun nhiều chất kích thích để hướng dẫn phòng trừ kịp thời khi bệnh mới phát sinh.

Trên những ruộng lúa đã xuất hiện bệnh đạo ôn, dừng bón phân đạm, không phun các chất kích thích sinh trưởng, phân bón qua lá và luôn giữ đủ nước trong ruộng.

- Đối với bệnh đạo ôn hại cổ bông, gié: Theo dõi chặt chẽ diễn biến thời tiết để hướng dẫn và chỉ đạo phòng chống, nhất là tại những vùng có nguy cơ cao (giống nhiễm, những diện tích đã nhiễm bệnh đạo ôn lá) bằng các loại thuốc đặc hiệu ngay khi lúa bắt đầu trỗ và sau khi đã trỗ thoát.

- Đối với sâu cuốn lá nhỏ: Do thời tiết vụ đông xuân ấm, sâu cuốn lá nhỏ xuất hiện nhiều cao điểm, gối lứa, gây hại kéo dài và không tập trung. Cần tăng cường điều tra, giám sát, tập trung phòng trừ sâu cuốn lá nhỏ khi mật độ sâu cao. Cụ thể, lứa 1 thời điểm phòng trừ cuối tháng 3 - đầu tháng 4 trên diện tích lúa đông xuân sớm và chính vụ tại các tỉnh Trung du Miền núi phía Bắc và lứa 2 trên trà lúa đông xuân muộn ở các tỉnh Đồng bằng sông Hồng (nhất là các tỉnh ven biển) vào thời điểm cuối tháng 4 - đầu tháng 5.

- Đối với rầy nâu, rầy lưng trắng: Theo dõi diễn biến phát sinh của rầy trên các trà lúa, nhất là giai đoạn từ trỗ - chín. Tổ chức phòng trừ kịp thời những diện tích có mật độ cao ngay từ khi rầy tuổi 2 - 3 bằng các loại thuốc đặc hiệu.

- Ngoài ra cần theo dõi, chỉ đạo phòng trừ kịp thời các đối tượng SVGH khác như sâu đục thân 2 chấm, bệnh bạc lá, bệnh lem lép hạt, chuột…

4. Đối với cây màu vụ xuân: Lưu ý tỉa dặm, trồng lại cây bị chết, xới xáo phá váng sau mưa, bón thúc, vun nhẹ để cây nhanh hồi phục. Cần chú ý bón đủ lân với cây họ đậu, lân và đạm với ngô. Phun phân bón qua lá hoặc chất kích thích sinh trưởng để cây sinh trưởng tốt. Chú ý điều tra, phát hiện SVGH và hướng dẫn phòng trừ kịp thời.

5. Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra thị trường về vật tư nông nghiệp để hạn chế thấp nhất hàng giả, hàng kém chất lượng gây thiệt hại cho nông dân, xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm. Khuyến cáo nông dân sử dụng các loại vật tư nông nghiệp có chất lượng tốt để đảm bảo hiệu quả sản xuất.

Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật giao Trung tâm Trồng trọt và Bảo vệ thực vật phía Bắc và Khu 4 phối hợp với các địa phương bám sát đồng ruộng, tăng cường công tác dự tính, dự báo SVGH. Trong trường hợp cần thiết có văn bản hướng dẫn địa phương, nông dân thực hiện các biện pháp kỹ thuật nhằm khắc phục kịp thời ảnh hưởng của thời tiết và phòng chống SVGH.