20 tỷ USD vẽ lại bản đồ thép Việt: Cạnh tranh khốc liệt chưa từng có

Cục diện mới của ngành thép: ồ ạt các dự án tỷ USD

Không chỉ Hòa Phát tiếp tục mở rộng công suất, nhiều "tay chơi" mới cũng đang đổ hàng tỷ USD vào ngành thép, khiến cuộc đua bước sang quy mô hoàn toàn khác so với giai đoạn trước.

Thông tin từ UBND tỉnh Tây Ninh cho biết trong chuỗi hội nghị xúc tiến đầu tư tổ chức tại châu Âu vừa qua, Tập đoàn VFT Bio Fuels (Đức) và Công ty cổ phần IMG Phước Đông đã thỏa thuận hợp tác nhằm nghiên cứu triển khai Tổ hợp Thép xanh và Năng lượng sinh học, với tổng vốn đầu tư dự kiến khoảng 2 tỷ USD.

VinMetal - thuộc hệ sinh thái Vingroup mới đây cũng đã kí hợp đồng với Primetals Technologies nhằm cung cấp toàn bộ công nghệ luyện thép, đúc liên tục và cán thép cho Tổ hợp Gang thép VinMetal tại Hà Tĩnh. Hiện VinMetal đang bước vào giai đoạn tăng tốc, đẩy mạnh triển khai tổ hợp nhà máy gang thép tại Hà Tĩnh với công suất giai đoạn 1 là 6 triệu tấn/năm, mục tiêu cho ra lò những mẻ thép đầu tiên vào đầu năm 2027. Giai đoạn 2 với công suất 20 triệu tấn/năm sẽ bắt đầu sản xuất từ 2029. Tổng vốn đầu tư cho tổ hợp sản xuất thép VinMetal khoảng 80.000 tỷ đồng.

Tập đoàn Xuân Thiện cũng gây rúng động thị trường khi giữa năm 2025 đã khởi công xây dựng Tổ hợp Thép xanh Xuân Thiện Nam Định, tổng vốn đầu tư 98.000 tỷ đồng. Dự án có quy mô hơn 400 ha và công suất thiết kế 9,5 triệu tấn thép mỗi năm.

Sản phẩm chủ yếu là thép chất lượng cao, đến nay trong nước chưa sản xuất được như: Thép kháng thời tiết phục vụ cho ngành cơ khí chế tạo, đóng tàu biển, sản xuất cột điện gió, thân vỏ ô tô, chế tạo vũ khí... Theo kế hoạch, mẻ thép đầu tiên sẽ được xuất xưởng vào tháng 6/2028 và đến 2030 sẽ hoàn thành tổ hợp dự án. Dự án có quy mô 425 ha tại khu vực Cồn Xanh.

Trong khi đó, “vua thép” Hòa Phát cũng đang tích cực triển khai, mở rộng các dự án thép mới. Hòa Phát đang triển khai Cảng Bãi Gốc và Khu liên hợp sản xuất gang thép, tổng vốn đầu tư lên tới 120.000 tỷ đồng trong giai đoạn 2025-2030. Dự án gồm: Khu công nghiệp Hòa Tâm (13.300 tỷ đồng), Cảng Bãi Gốc (24.000 tỷ đồng) và Khu liên hợp gang thép Hòa Phát tại KCN Hòa Tâm (86.000 tỷ đồng).

Khi hoàn tất dự án, năng lực sản xuất thép của Hòa Phát sẽ tăng từ 16 triệu tấn lên 22 triệu tấn/năm.

Trước đó, Tập đoàn Hòa Phát cũng triển khai đầu tư và xây dựng Khu liên hợp sản xuất gang thép Hòa Phát tại Quảng Ngãi với tổng vốn đầu tư tính đến năm 2026 là 7 tỷ USD (tương ứng hơn 170.000 tỷ đồng).

Nói về bản đồ ngành thép, cần phải kể đến Khu liên hợp Gang thép Hưng Nghiệp Formosa (Hà Tĩnh) với công suất 7,5 triệu tấn/năm được đầu tư với vốn đầu tư 12,8 tỷ USD đã đi vào vận hành với các dòng thép cuộn cán nóng, phôi thép, thép dây là chủ yếu.

Chỉ tính riêng các dự án đang triển khai của Hòa Phát, VinMetal, Xuân Thiện và IMG Phước Đông, tổng vốn đầu tư đã vượt 470.000 tỷ đồng, tương đương gần 20 tỷ USD. Đây là làn sóng đầu tư lớn nhất của ngành thép Việt Nam trong nhiều năm trở lại đây. Điều đáng chú ý là lần đầu tiên sau nhiều năm, ngành thép Việt chứng kiến nhiều tập đoàn tư nhân cùng lúc đầu tư các tổ hợp luyện thép quy mô hàng tỷ USD. Cuộc cạnh tranh không còn chỉ xoay quanh Hòa Phát và Formosa mà đang mở rộng sang những nhà đầu tư mới với tham vọng chiếm lĩnh phân khúc thép chất lượng cao và thép xanh.

Nếu các dự án hoàn thành đúng tiến độ, Việt Nam sẽ sở hữu năng lực sản xuất thép thuộc nhóm lớn trong khu vực Đông Nam Á.

Công suất tăng thêm hơn 50 triệu tấn: Cạnh tranh khốc liệt!

Theo Hiệp hội Thép Việt Nam (VSA), 6 tháng đầu năm, sản lượng thép toàn ngành ước đạt 14,8 triệu tấn, tăng 21,2% so với cùng kỳ năm trước; tiêu thụ đạt khoảng 17,9 triệu tấn, tăng 13,1%. Sản lượng thép xuất khẩu chỉ đạt khoảng 1,79 triệu tấn, giảm 4,8% do nhu cầu thế giới chưa phục hồi đồng đều, giá thép biến động và các rào cản thương mại đang ngày càng gia tăng.

Dự báo từ VSA, trong năm 2026, sản lượng thép thô có thể đạt 27 triệu tấn, tăng 10%; thép thành phẩm đạt khoảng 33 triệu tấn, tiêu thụ 28 triệu tấn và xuất khẩu 6 triệu tấn. 

Theo Chiến lược phát triển ngành thép đến năm 2030, tầm nhìn 2050, với định hướng nâng chất lượng, đa dạng sản phẩm, chuyển mạnh sang thép giá trị gia tăng cao và thân thiện môi trường, tăng khả năng thay thế hàng nhập khẩu và tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu. Mục tiêu đến năm 2030, sản lượng thép thô đạt khoảng 25 triệu tấn mỗi năm, thép thành phẩm 32 triệu tấn, đáp ứng 80-85% nhu cầu trong nước và đẩy mạnh xuất khẩu. Đến năm 2035, sản lượng tiếp tục tăng lên 33 triệu tấn thép thô. Tầm nhìn 2050, thép thành phẩm đạt khoảng 75 triệu tấn mỗi năm, cơ bản đáp ứng tối đa nhu cầu nội địa.

Việc hàng loạt dự án thép quy mô từ hàng tỷ đến hàng chục tỷ USD đồng loạt được triển khai đang mở ra một chu kỳ tăng trưởng mới cho ngành thép Việt Nam. Tuy nhiên, đi cùng với đó là áp lực cạnh tranh chưa từng có khi năng lực sản xuất tăng nhanh hơn tốc độ mở rộng của nhu cầu trong nước.

Dù đã vận hành nhiều năm và là nhà sản xuất HRC lớn nhất cả nước, Formosa Hà Tĩnh cũng đang chịu áp lực rất lớn về hiệu quả kinh doanh khi liên tục thua lỗ trong ba năm gần đây. Cụ thể, năm 2022 lỗ khoảng 8.500 tỷ đồng, tăng lên gần 17.000 tỷ đồng vào năm 2023 và tiếp tục âm hơn 13.800 tỷ đồng trong năm 2024.

Nếu các dự án của Hòa Phát, VinMetal, Xuân Thiện cùng dự án của IMG Phước Đông đi vào hoàn thiện chạy tối đa công suất, sản lượng thép của Việt Nam có thể tăng thêm 50 triệu tấn trong những năm tới. Điều này đồng nghĩa ngành thép Việt Nam chuẩn bị bước vào giai đoạn cạnh tranh khốc liệt nhất trong nhiều năm trở lại đây.

Cạnh tranh khốc liệt ở thị trường nội địa, các doanh nghiệp sẽ buộc phải đẩy mạnh xuất khẩu. Tuy nhiên, đây cũng là sân chơi ngày càng khó khăn khi nhiều quốc gia gia tăng các biện pháp phòng vệ thương mại, đồng thời áp dụng các tiêu chuẩn môi trường khắt khe hơn như Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của châu Âu hay các yêu cầu về phát thải trong chuỗi cung ứng.

Mới đây nhất, Hoa Kỳ đã áp dụng Mục 232 của Đạo luật Thương mại, áp mức thuế tới 50% đối với một số sản phẩm thép; Việt Nam tiếp tục là đối tượng của nhiều vụ việc điều tra, áp dụng biện pháp phòng vệ thương mại, siết chặt yêu cầu về xuất xứ, chất lượng và tiêu chuẩn kỹ thuật.

Trong bối cảnh đó, xu hướng đầu tư vào thép xanh không chỉ nhằm đáp ứng các quy định môi trường mà còn trở thành lợi thế cạnh tranh dài hạn. Các dự án mới của VinMetal, Xuân Thiện hay tổ hợp hợp tác giữa VFT Bio Fuels và IMG Phước Đông đều lựa chọn hướng phát triển thép phát thải thấp, sử dụng năng lượng tái tạo hoặc nhiên liệu sinh học nhằm đón đầu nhu cầu của thị trường quốc tế.

Ngành thép vốn mang tính chu kỳ mạnh, phụ thuộc vào diễn biến của thị trường bất động sản, đầu tư công, công nghiệp chế tạo và nhu cầu toàn cầu. Nếu cung tăng nhanh trong khi nhu cầu không theo kịp, các doanh nghiệp có thể phải đối mặt với áp lực giảm giá bán, biên lợi nhuận thu hẹp và cạnh tranh gay gắt để giành thị phần.

Có thể thấy, sau nhiều năm chủ yếu tập trung vào thép xây dựng, ngành thép Việt Nam đang bước sang giai đoạn mới với tham vọng sản xuất các dòng thép chất lượng cao, thép chế tạo và thép xanh. Bản đồ thép Việt Nam vì thế cũng đang được định hình lại, ở đó là cuộc chạy đua của các dự án quy mô vốn đầu tư hàng tỷ USD, cuộc cạnh tranh về công nghệ, năng lực sản xuất và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn toàn cầu.

Trong cuộc họp Đại hội đồng cổ đông mới đây, Chủ tịch HĐQT Thép Hòa Phát Trần Đình Long khi được hỏi về việc nhiều doanh nghiệp tư nhân gia nhập đường đua ‘thép” ông đã nói rằng: “Hòa Phát tiếp nhận cạnh tranh sòng phẳng, song tập đoàn không chủ quan mà chủ động soi lại mình, tập trung chỉnh đốn, đầu tư có chiều sâu. Song cạnh tranh với Hòa Phát hơi khó đấy”.

Phát biểu của ông Trần Đình Long phản ánh sự tự tin của doanh nghiệp dẫn đầu ngành. Tuy nhiên, khi hàng loạt dự án tỷ USD đồng loạt tăng tốc, cuộc đua của ngành thép Việt sẽ không còn chỉ là cuộc đua về quy mô sản xuất mà còn là cuộc cạnh tranh về công nghệ, thép xanh, chi phí và khả năng chinh phục các thị trường xuất khẩu. Chính những yếu tố đó sẽ quyết định vị thế của từng doanh nghiệp trong chu kỳ phát triển mới.