150 ngày thuế Mỹ [Bài 2] Mềm dẻo trong đàm phán, chia sẻ lợi nhuận

Chính sách áp thuế 10% trong 150 ngày của Mỹ đang tạo ra một khoảng đệm ngắn cho doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam. Bên cạnh đó, hàng loạt áp lực đè nặng từ chiến sự ở Trung Đông khiến chi phí logistics tăng, giá nguyên liệu biến động, rủi ro về xuất xứ hàng hóa và sức ép cạnh tranh ngày càng lớn, nhất là với các ngành chế biến thực phẩm, nông sản và gỗ.

Mềm dẻo trong đàm phán, chia sẻ lợi nhuận

Theo khảo sát từ Trung tâm Hỗ trợ pháp lý doanh nghiệp nhỏ và vừa (thuộc Hiệp hội Doanh nghiệp TP.HCM - HUBA) cho thấy, phần lớn doanh nghiệp đang cảm nhận rõ sức ép kép từ chính sách thuế và biến động địa chính trị.

Ông Nguyễn Đức Nghĩa, Phó Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ pháp lý doanh nghiệp nhỏ và vừa cho biết, từ ngày 24/2/2026 đến nay, chính sách thuế 10% của Mỹ đã đi qua khoảng một tháng. Điều đó có nghĩa doanh nghiệp chỉ còn khoảng 4 tháng để tận dụng giai đoạn chuyển tiếp này, vừa mở thêm thị trường, vừa củng cố năng lực ứng phó cho giai đoạn sau.

Trong bối cảnh thị trường toàn cầu ngày càng phẳng, cuộc đua tìm đơn hàng mới không chỉ diễn ra giữa Việt Nam với Mỹ, mà còn là cuộc cạnh tranh trực diện với Trung Quốc, Campuchia, Thái Lan và nhiều nước Đông Nam Á khác. Tuy vậy, ông Nghĩa cho rằng, doanh nghiệp Việt vẫn có lợi thế nhờ sự hỗ trợ chính sách từ Chính phủ và khả năng thích ứng đang dần cải thiện.

Với nhóm nông nghiệp, ông Nghĩa nhận định, tác động trực tiếp từ thuế Mỹ hiện chưa quá lớn như ở các ngành dệt may hay da giày. Phần lớn hàng nông sản tươi, chế biến của Việt Nam vẫn xuất mạnh. Tuy nhiên, doanh nghiệp nông nghiệp không nằm ngoài vòng xoáy chi phí, bởi giá phân bón, vận chuyển, bao bì - những yếu tố gắn chặt với dầu khí đang tăng nhanh, có mặt hàng tăng tới 30%.

"Một thay đổi dễ thấy là doanh nghiệp hiện không còn dám ký đơn hàng lớn, dài hạn như trước. Trong bối cảnh thế giới bất định, phần lớn chỉ dám chia nhỏ đơn hàng, xây kế hoạch ngắn hạn để giảm rủi ro", ông Nghĩa nói.

Ở lĩnh vực gỗ, bà Đỗ Thị Tuyết Trinh, CEO kiêm Founder Công ty TNHH VNP-source cho biết, đơn hàng xuất khẩu thiết bị nhà bếp thông minh bằng gỗ sang Mỹ của doanh nghiệp tăng khoảng 20%. Nguyên nhân là mức thuế 10% được áp dụng đồng loạt, trong khi doanh nghiệp đã có quan hệ lâu năm với khách hàng Mỹ và hưởng lợi từ xu hướng dịch chuyển đơn hàng từ Trung Quốc sang Việt Nam.

Tuy nhiên, bà Trinh cũng nhìn nhận, lợi thế này không hoàn toàn chắc chắn. Thuế 10% là mức chung cho mọi nước, nên chênh lệch cạnh tranh không lớn. Trong khi đó, chi phí đầu vào như logistics và nhiên liệu tăng mạnh đã bào mòn đáng kể phần lợi nhuận tăng thêm.

Mỹ ưu tiên các sản phẩm nội thất thiết kế thông minh, lắp ráp sẵn

"Để ứng phó, doanh nghiệp đã chủ động làm việc trực tiếp với khách hàng, điều chỉnh nguyên liệu, tăng tỷ lệ nội địa hóa, đồng thời chuyển dần sang nhập gỗ nguyên liệu từ Mỹ và Canada để tối ưu chi phí, đáp ứng yêu cầu xuất xứ. Tỷ lệ nguyên liệu gỗ nhập từ Mỹ và Canada đã tăng từ 20% lên khoảng 50%", bà Trinh nói và cho biết thêm là doanh nghiệp đã chuyển từ mô hình gia công OEM sang ODM  tức là tham gia sâu hơn vào khâu thiết kế, phát triển sản phẩm. Doanh nghiệp cũng đã mở kho và tổ chức lắp ráp tại Mỹ để nâng giá trị gia tăng và giảm áp lực từ thuế quan. Song song đó, doanh nghiệp mở rộng sang các thị trường châu Âu, Nhật Bản và cả thị trường nội địa để giảm phụ thuộc vào Mỹ từ mức gần 90% xuống còn khoảng 60%.

Theo GS Trần Ngọc Anh, Đại học Indiana, Hoa Kỳ, hiện Đạo luật Nhà ở thế kỷ 21 (HR64) vừa được Thượng viện Mỹ thông qua, với mục tiêu là giúp người dân Mỹ, đặc biệt là nhóm chưa có nhà, có cơ hội sở hữu nhà ở.

"Theo đó, Mỹ sẽ thúc đẩy xây dựng hàng triệu căn nhà mới, đồng thời hạn chế tình trạng nhà đầu tư mua gom nhà đơn lẻ để tích trữ. Điểm đáng chú ý là chính sách này sẽ kích thích mạnh phân khúc người mua nhà lần đầu - nhóm có xu hướng ưu tiên các sản phẩm nội thất lắp ráp sẵn (RTA), giá hợp lý nhưng thiết kế thông minh. Đây là tín hiệu thị trường rất rõ cho doanh nghiệp Việt Nam", GS Trần Ngọc Anh nhấn mạnh.

Trong bối cảnh đó, GS Trần Ngọc Anh cho rằng, doanh nghiệp nên cân nhắc chuyển từ mô hình gia công (OEM) sang mô hình thiết kế, sản xuất (ODM), tập trung vào các sản phẩm nội thất module, phù hợp với nhà lắp ghép (manufactured housing) - phân khúc đang được ưu tiên phát triển. Đồng thời, cần chủ động áp dụng các tiêu chuẩn như chứng chỉ FSC và các quy định liên quan đến phát thải carbon để đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường Mỹ, nhất là trong bối cảnh các cuộc điều tra theo Điều 301 về môi trường và nguồn gỗ hợp pháp có thể được triển khai.

Theo TS Huỳnh Thế Du, Đại học Wisconsin Oshkosh (Hoa Kỳ), việc cần làm bây giờ là doanh nghiệp cần rà soát lại hợp đồng, chủ động đàm phán với đối tác về cơ chế chia sẻ chi phí thuế, minh bạch chuỗi cung ứng, quản lý chặt hồ sơ nguyên liệu và đa dạng hóa thị trường xuất khẩu.

TS Huỳnh Thế Du đề xuất cơ quan quản lý cần sớm có cơ chế điều phối tập trung để theo dõi diễn biến chính sách, cập nhật thông tin thường xuyên cho doanh nghiệp, đồng thời kiểm soát chặt việc cấp giấy chứng nhận xuất xứ nhằm ngăn gian lận thương mại, bảo vệ uy tín hàng Việt.

Ở góc độ quan hệ song phương, dù Mỹ theo đuổi lợi ích kinh tế và chính trị riêng, nhưng nhìn chung vẫn có thiện chí với Việt Nam so với nhiều quốc gia khác. Đây là cơ hội cần được tận dụng thông qua đàm phán và đối thoại. 

Tuy nhiên, để tận dụng được cơ hội này, không chỉ Chính phủ mà cộng đồng doanh nghiệp cũng cần chủ động tham gia, cung cấp thông tin, phản ánh nhu cầu và khả năng thích ứng. Chỉ khi có sự phối hợp chặt chẽ, Việt Nam mới có thể xây dựng được chiến lược phù hợp và giữ vững vị thế trong quan hệ thương mại với Mỹ.