Giám đốc Sài Gòn Kim Hồng: Cơ giới hóa là trách nhiệm với nông dân

“Ông trời đã định cho làm nghề nông nghiệp rồi nên phải theo thôi”, chị Đào Thị Như Hè, Giám đốc Công ty TNHH TMDV Sài Gòn Kim Hồng nói vui.

Là phụ nữ theo đuổi lĩnh vực vốn nhiều thách thức, lại có niềm đam mê cơ khí, chị hiểu con đường mình chọn không dễ. Thậm chí, để tìm một người phụ nữ thực sự say mê cơ giới hóa nông nghiệp như vậy, không chỉ ở Việt Nam mà cả trên thế giới, cũng không nhiều.

Người đưa máy sạ cụm về ĐBCSL

Sinh ra trong gia đình nhiều đời làm nông, tuổi thơ chị Hè gắn với những mùa gặt nhọc nhằn của ba mẹ. Những hình ảnh đó in sâu trong ký ức, khiến chị luôn đặt câu hỏi: Liệu công nghệ có thể giúp nông dân bớt vất vả?

Làm thông dịch viên tiếng Hàn, chị Hè tích góp đủ chi phí nhập khẩu 3 chiếc máy về phục vụ gia đình. Theo đuổi hướng đi mới, chị mở Công ty Sài Gòn Kim Hồng năm 2008, phân phối máy gặt đập liên hợp và làm dịch vụ cấy. Nhưng thị trường chưa sẵn sàng, nông dân còn dè dặt, chi phí đầu tư lớn khiến con đường cơ giới hóa không hề bằng phẳng.

15 năm sau, Đề án "Phát triển bền vững một triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn tăng trưởng xanh vùng ĐBSCL đến năm 2030" của Chính phủ đã tạo động lực mới cho doanh nghiệp và nông dân cùng đổi mới. Ngày nay, kỹ thuật sạ cụm kết hợp bón vùi phân đã không còn xa lạ với nông dân ĐBCSL, trở thành chỉ dấu của canh tác lúa thế hệ mới. Chuyên gia Ngô Văn Đây, nguyên Phó Văn phòng Nam bộ, Trung tâm Khuyến nông Quốc gia, đã gọi giải pháp sạ cụm - vùi phân là “cặp đôi hoàn hảo” trong canh tác lúa.

Đề án 1 triệu ha đã thổi ngọn lửa nhiệt huyết cho nữ doanh nhân, khi thuyết phục được các cộng đồng nông dân muốn canh tác bền vững. Giờ đây, ngọn lửa ấy càng âm ỉ hơn, với những suy nghĩ chín chắn hơn.

“Cách đi bền vững nhất là làm trực tiếp với người dân, trình diễn công nghệ trên ruộng. Người dân cần những doanh nghiệp dám chịu trách nhiệm về sản phẩm của mình. Còn với doanh nghiệp, cơ giới hóa là cam kết với nông dân”, Giám đốc Sài Gòn Kim Hồng chia sẻ.

Tháng 3/2024, Cục Trồng trọt (Bộ NN-PTNT) ban hành Sổ tay hướng dẫn Quy trình kỹ thuật sản xuất lúa chất lượng cao và phát thải thấp vùng ĐBSCL, ghi nhận công nghệ cơ giới hóa sạ cụm kết hợp vùi phân giúp tăng hiệu quả sử dụng phân bón và giảm phát thải khí nhà kính. Mới đây, ngày 9/2/2026, Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn chính thức công nhận tiến bộ kỹ thuật “Quy trình cơ giới hóa sạ cụm kết hợp bón vùi phân trong sản xuất lúa”, do kỹ sư Đào Thị Như Hè làm chủ trì nhóm nghiên cứu.

Bài toán kinh tế cho vựa lúa trọng điểm

Cơ giới hóa sạ cụm giúp tiết kiệm lên đến 60kg giống/ha so với sạ lan. Theo lộ trình của Đề án 1 triệu ha, đến năm 2026 sẽ có khoảng 400.000 ha áp dụng chương trình canh tác lúa chất lượng cao, phát thải thấp. Với giá giống trung bình hiện nay xấp xỉ 20.000 đồng/kg, nếu áp dụng công nghệ sạ cụm trên toàn vùng sẽ tiết kiệm được khoảng 480 tỷ đồng cho chi phí đầu vào.

Nếu kết hợp bón vùi phân có thể giảm thêm 960 tỷ đồng trên toàn bộ diện tích lúa giảm phát thải. Hiện nay, theo quy trình liên kết hỗ trợ nông dân của Bình Điền và Sài Gòn Kim Hồng, có thể bón 2 lần/vụ thay vì 3 lần, tương đương giảm 150kg phân bón/ha, tiết kiệm khoảng 2,4 triệu đồng/ha với giá phân bón trung bình là 16.000/kg.

Tổng cộng, nếu công nghệ sạ cụm - vùi phân được áp dụng đồng bộ, có thể tiết kiệm được chi phí đầu vào lên đến gần 1,5 nghìn tỷ/năm cho ĐBSCL, chưa kể chi phí giảm thuốc bảo vệ thực vật nhờ mật độ gieo sạ thưa hơn, ruộng thông thoáng hơn, sâu bệnh giảm. Đây là lợi ích rất rõ ràng cho người nông dân và cho cả vùng sản xuất.

Tuy nhiên, trên thực tế, cơ giới hóa gieo sạ vẫn được sử dụng chưa nhiều, có thể vì nông dân chưa thực sự quan tâm đến vấn đề giảm giống - trong khi đây lại là tiêu chí quan trọng của Đề án. Muốn giảm chi phí cho người dân thì trước hết phải giảm lượng giống, bởi khi giảm giống sẽ kéo theo giảm các chi phí khác. Tuy nhiên, tiêu chí này chưa được nhận diện thật rõ ràng trong quá trình triển khai.

Một vấn đề khác là thương lái thu mua tại ruộng thường không quan tâm đến cách sạ của nông dân. Dù nông dân sạ 120kg, 150kg hay thậm chí 200kg/ha thì điều đó không nằm trong điều kiện bao tiêu. Vì vậy, họ không có động lực để đầu tư hay thay đổi, trong khi đơn vị thu mua cuối cùng lại là bên có ảnh hưởng lớn đến quyết định sản xuất.

Theo chị Hè, đó là khoảng trống trong chuỗi giá trị: liên kết giữa nông dân và doanh nghiệp được thỏa thuận từ đầu vụ, nhưng thương lái chỉ ký hợp đồng khoảng 10 ngày trước khi thu hoạch lúa, thì sự thống nhất trong cách làm là rất khó.

Khi làm trình diễn cho Đề án 1 triệu ha, hầu như các doanh nghiệp đều làm rất tốt và kết quả rất khả quan. Nhưng đến giai đoạn nhân rộng trên thực tế, chưa nhiều nông dân có khả năng chi trả cho các công nghệ áp dụng trên cánh đồng mẫu lớn.

Trên tất cả, động lực của chị Hè là sự phấn khởi của nông dân. Bà Đỗ Thị Mỳ - nông dân xã Kiến Minh, Hải Phòng và khách hàng của Sài Gòn Kim Hồng, cho biết: “Tết an nhàn hơn nhờ công nghệ sạ cụm”. 

Với nông dân miền Bắc, mùa Tết là thời điểm phải tất bật ủ ấm cho mạ gieo sớm, tranh thủ từng đợt nước để làm đất, canh trời, canh rét. Sau nửa thập kỷ lao động, năm qua khi quyết định đầu tư cho máy sạ cụm, bà Mỳ thấy công đoạn gieo cấy bớt vất vả. Điều bà cảm nhận rõ nhất là có thêm thời gian quây quần bên con cháu trong những ngày đầu năm - điều tưởng vô cùng quý giá với người làm nông.

Đặc thù của doanh nghiệp cơ giới hóa khác với doanh nghiệp vật tư nông nghiệp. Vật tư thì mùa nào nông dân cũng sử dụng và có nhiều lựa chọn trên thị trường. Còn máy móc là khoản đầu tư dài hạn, phải sử dụng nhiều năm, chưa kể chi phí bảo dưỡng. Vì vậy, quyết định đầu tư thường chậm và cần sự tin tưởng rất lớn từ phía nông dân.

“Đề án 1 triệu ha có tiềm năng thay đổi hoàn toàn cách canh tác của nông dân. Muốn thay đổi cách canh tác thì không thể thiếu sự đồng hành của doanh nghiệp, của các tổ chức quốc tế, cũng như sự hỗ trợ ban đầu từ Nhà nước cho người dân”, chị Hè nhấn mạnh.