5 thị trường, 1 chiến lược: [Bài 3] Xuất khẩu không khó nếu chuẩn bị sớm

Nhật Bản cập nhật 7 quy định về nông sản nhập khẩu

Đầu tiên, xin ông cho biết đâu là những nhóm nông sản đang có lợi thế cạnh tranh rõ nét nhất có thể khai thác tại thị trường Nhật Bản để đóng góp cho mục tiêu xuất khẩu 100 tỷ USD? 

Chúng ta cần tập trung vào ba nhóm chính. Thứ nhất là nhóm nông sản có kim ngạch lớn nhưng hiện vẫn đang bán dưới dạng nguyên liệu thô, ví dụ như cà phê. Thứ hai là nhóm hàng tươi sống, vốn là nhóm sản phẩm phụ thuộc rất nhiều vào năng lực logistics. Cuối cùng là nhóm các sản phẩm mà những thị trường tiêu dùng lớn như Trung Quốc, Hoa Kỳ và Nhật Bản có nhu cầu rất cao, nhưng chúng ta vẫn chưa thể mở cửa được, đặc biệt là các mặt hàng rau tươi, trái cây tươi.

Nhật Bản vừa ban hành nhiều quy định mới liên quan đến kiểm dịch thực vật và dư lượng hóa chất. Doanh nghiệp Việt Nam cần lưu ý điều gì, thưa ông?

Bài liên quan

5 thị trường, 1 chiến lược: [Bài 1] Tâm thế của nông nghiệp thời đại mới

Điều đầu tiên cần lưu ý là không nên quá lo lắng khi thấy Nhật Bản là quốc gia ban hành nhiều thông báo mới nhất trong kỳ, với 7 văn bản mới được công bố.

Theo đó, doanh nghiệp phải tìm hiểu kỹ từng quy định cụ thể liên quan đến mặt hàng của mình: quy định đó áp dụng với sản phẩm nào, bắt đầu có hiệu lực từ khi nào và doanh nghiệp cần thay đổi điều gì trong quy trình sản xuất để đáp ứng yêu cầu.

Đối với một số hoạt chất mới chưa có đủ dữ liệu đánh giá, Nhật Bản thường áp dụng mức giới hạn rất thấp là 0,01 ppm như một biện pháp thận trọng trong giai đoạn đầu. Quy định này được áp dụng như nhau đối với cả nông sản sản xuất trong nước và hàng nhập khẩu, nên không có sự phân biệt đối xử giữa doanh nghiệp Nhật Bản và doanh nghiệp nước ngoài.

Sau khi có thêm dữ liệu nghiên cứu và đánh giá thực tế về mức sử dụng, lượng tồn dư trên nông sản và tác động đến sức khỏe người tiêu dùng, Nhật Bản sẽ điều chỉnh lại ngưỡng cho phù hợp. Việc điều chỉnh này có thể theo hướng chặt chẽ hơn, nhưng cũng có thể được nới lỏng hơn tùy kết quả đánh giá khoa học. Vì vậy, việc một quốc gia thường xuyên cập nhật quy định không đồng nghĩa với việc họ liên tục dựng thêm rào cản thương mại.

Đối với những quy định yêu cầu giảm mức dư lượng cho phép, Nhật Bản thường dành khoảng một năm để doanh nghiệp điều chỉnh quy trình sản xuất và kiểm soát chất lượng. Ngay cả sau thời điểm quy định có hiệu lực, nếu phát hiện lô hàng có dư lượng vượt ngưỡng, phía Nhật Bản thường áp dụng biện pháp tăng tần suất kiểm tra đối với mặt hàng đó thay vì lập tức dừng nhập khẩu.

Cách tiếp cận này giúp doanh nghiệp có thêm thời gian để rà soát quy trình sản xuất và khắc phục các vấn đề phát sinh. Theo tôi, nếu chủ động theo dõi thông tin và chuẩn bị sớm, doanh nghiệp Việt Nam hoàn toàn có khả năng đáp ứng các yêu cầu mới của thị trường Nhật Bản.

Xu hướng tiêu dùng những tháng cuối năm

Trong quý III năm nay, những nhóm ngành hàng nông, thủy sản nào của Việt Nam được dự báo sẽ có nhu cầu cao tại thị trường Nhật Bản, thưa ông?

Nhu cầu tiêu dùng nông, thủy sản tại Nhật Bản trong quý III hàng năm, trong đó có năm nay, chịu tác động khá rõ bởi yếu tố thời tiết và các dịp lễ, nghỉ truyền thống của người Nhật.

Bài liên quan

5 thị trường, 1 chiến lược: [Bài 2] Động lực mới của thương mại Việt-Hàn

Trước hết là tác động của mùa hè nắng nóng. Tháng 7 và tháng 8 tại Nhật Bản thường rất oi bức và độ ẩm cao, khiến nhu cầu đối với các loại thực phẩm giải nhiệt và bổ sung nước tăng mạnh.

Đây là thời điểm thuận lợi cho nhiều loại trái cây nhiệt đới của Việt Nam như dừa, xoài, thanh long, nhãn, vải, chuối, dứa hay các sản phẩm nước ép trái cây.

Bên cạnh đó, người Nhật có thói quen sử dụng các món ăn giúp phục hồi thể lực trong mùa nóng. Một ví dụ điển hình là ngày Doyo no Ushi no Hi, thường rơi vào cuối tháng 7 hoặc đầu tháng 8. Năm nay, ngày này diễn ra vào 26/7. Theo truyền thống, người dân sẽ ăn lươn để tăng cường sức khỏe và chống chọi với thời tiết nắng nóng.

Do nguồn cung lươn trong nước hạn chế, Nhật Bản phải nhập khẩu lượng lớn lươn chế biến, mở ra cơ hội đáng kể cho các doanh nghiệp xuất khẩu lươn của Việt Nam.

Tháng 8 là thời điểm diễn ra lễ Obon - một trong những kỳ nghỉ quan trọng nhất trong năm của người Nhật.

Trong giai đoạn này, hàng triệu người trở về quê hoặc đi du lịch cùng gia đình, kéo theo nhu cầu tiêu dùng thực phẩm tại nhà hàng và các chuỗi quán ăn gia đình tăng mạnh. Đây là cơ hội cho các mặt hàng như thịt gà chế biến, cà phê và nhiều sản phẩm thực phẩm chế biến của Việt Nam. Ngoài ra, nhu cầu đối với các sản phẩm phục vụ biếu tặng và các bữa ăn gia đình như trái cây cao cấp, tôm và cá ngừ chất lượng cao cũng thường tăng đáng kể trong dịp này.

Thời tiết nắng nóng khiến nhiều gia đình Nhật Bản hạn chế nấu nướng tại nhà và ưu tiên các sản phẩm tiện lợi, chế biến nhanh.

Vì vậy, các sản phẩm thủy sản chế biến sâu, thủy sản đông lạnh giá trị gia tăng, tôm tẩm bột hoặc các món ăn chế biến sẵn bán tại siêu thị thường ghi nhận mức tăng trưởng rất tốt trong quý III. Người tiêu dùng chỉ cần làm nóng hoặc chế biến đơn giản là có thể sử dụng ngay.

Từ khoảng tháng 9, nhiều nhà nhập khẩu Nhật Bản bắt đầu chuẩn bị nguồn hàng cho mùa thu, mùa đông và dịp Tết Dương lịch.

Đây là thời điểm nhu cầu nhập khẩu các mặt hàng phục vụ các món lẩu, đồ nướng và thực phẩm tiêu dùng cuối năm tăng lên. Vì vậy, doanh nghiệp Việt Nam cần theo dõi sát nhu cầu thị trường để chủ động kế hoạch sản xuất và giao hàng từ sớm.

Đi để nâng tầm nông sản Việt

Theo ông, việc tăng cường hiện diện của các Tham tán Nông nghiệp ở nước ngoài đóng vai trò như thế nào để kết nối và nâng tầm thương hiệu nông sản Việt?

Ngoài các chức năng thông tin và là cánh tay nối dài của Bộ Nông nghiệp và Môi trường tại Nhật Bản, trong nhiệm vụ kết nối doanh nghiệp, đặc thù giữa Tham tán Thương mại và Tham tán Nông nghiệp có những khác biệt tương đối rõ. Nếu Tham tán Thương mại chủ yếu nắm thông tin về nhu cầu mua – bán của doanh nghiệp tại nước sở tại và kết nối với các doanh nghiệp trong nước có nhu cầu tương ứng để họ chủ động hợp tác, thì theo tôi, Tham tán Nông nghiệp, với chuyên môn sâu, có vai trò đi trước một bước.

Trước hết là trong việc tìm hiểu, đánh giá tiềm năng, từ đó tham gia kết nối với vai trò chuyên gia trong lĩnh vực nông nghiệp, tư vấn các giải pháp phù hợp cho doanh nghiệp. Vì vậy, Tham tán Nông nghiệp cần đi thực địa nhiều, trực tiếp tiếp cận hoạt động sản xuất nông nghiệp. Chúng tôi không chỉ đơn thuần tiếp thị hàng hóa, mà còn học hỏi về triết lý làm nông nghiệp, qua đó tư vấn, kết nối cho doanh nghiệp cả về giải pháp công nghệ và bí quyết sản xuất. Kỳ vọng là từ những tìm hiểu này có thể mở ra các cơ hội hợp tác mới, hình thành những thương vụ mới, doanh nghiệp mới, thậm chí là các ngành nghề nông nghiệp mới.

Ông kỳ vọng gì về sự phối hợp giữa các cơ quan trong nước và hệ thống tham tán để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng bền vững? 

Chúng tôi rất mong nhận được sự tin tưởng và những “đặt hàng” cụ thể từ trong nước. Những người đi tiên phong ở nước ngoài luôn cần một đội ngũ hỗ trợ vững chắc phía sau, theo mô hình hợp tác công – tư. Từ chính quyền địa phương trong việc quy hoạch sản xuất theo định hướng nhu cầu thị trường và xây dựng chỉ dẫn địa lý; đến các bộ, ngành trong hỗ trợ các chương trình xúc tiến thương mại quốc gia và xử lý thông tin; các viện, trường trong công tác R&D để hiện thực hóa ý tưởng; và không thể thiếu sự tham gia tích cực, chủ động của cộng đồng doanh nghiệp, các trung tâm khởi nghiệp.

Nông nghiệp có những đặc thù riêng: vừa phải bảo đảm an ninh lương thực, vừa hướng tới mục tiêu xanh và bền vững. Do đó, không nên kỳ vọng tăng trưởng ngay lập tức trong những năm đầu, mà cần hướng tới tăng trưởng trung và dài hạn; đồng thời coi trọng việc hình thành các yếu tố gia tăng giá trị, thay vì chỉ tập trung vào các chỉ số tăng trưởng như kim ngạch xuất khẩu hay GDP.

Trân trọng cảm ơn ông và chúc ông có một nhiệm kỳ thành công rực rỡ tại Nhật Bản!