Thí điểm vùng phát thải thấp: Người dân Thủ đô từng bước thích ứng

Trong tuần, khu vực xung quanh Hồ Gươm (phường Hoàn Kiếm, TP Hà Nội) vẫn nhộn nhịp phương tiện qua lại. Phần lớn là xe máy, ô tô chạy xăng. Trên các tuyến phố như: Cầu Gỗ, Đinh Liệt, Hàng Ngang, Hàng Đào… những dãy xe dựng san sát trên vỉa hè cũng chủ yếu là xe chạy xăng, cho thấy đây vẫn là loại phương tiện được sử dụng phổ biến nhất trong khu vực.

Khung cảnh này khá khác biệt so với các buổi tối cuối tuần vừa qua, khi khu vực vùng phát thải thấp tại phường Hoàn Kiếm triển khai hạn chế phương tiện theo khung giờ. Từ 19 giờ đến 24 giờ các tối thứ sáu, thứ bảy và Chủ nhật, 12 tuyến phố xung quanh phố đi bộ Hồ Gươm trong phạm vi thí điểm chỉ cho phép người dân đi bộ hoặc sử dụng xe không gắn máy.

Là hộ kinh doanh tại chợ Hàng Bè, bà Kim Anh cho biết, việc thay đổi phương thức đi lại đã ảnh hưởng trực tiếp đến việc buôn bán của mình. Lượng khách giảm hẳn vì mọi người không được đi xe vào phố. Gia đình tôi phải dọn hàng sớm hơn. "Bất tiện nhất là không có phương tiện đi lại, xe thì phải cất đi trước giờ cấm và sáng hôm sau mới dùng được" - bà Kim Anh trăn trở.

Theo chị Hoàng Hải Anh, nhân viên điều hành Văn phòng Du lịch Dâu Tây Việt (phố Mã Mây), sau khoảng một tuần triển khai, nhịp sinh hoạt của người dân khu vực không xáo trộn nhiều, lượng phương tiện vẫn đông đúc vào ngày trong tuần như thường lệ. Cuối tuần thì lượng phương tiện giảm đáng kể. Điều này cũng dễ hiểu vì từ nhiều năm nay khu vực này vốn đã tổ chức không gian đi bộ vào cuối tuần nên sự khác biệt chưa quá lớn”.

Vấn đề “đau đầu” với các doanh nghiệp lữ hành hiện nay là việc đưa đón khách. Theo quy định tại vùng phát thải thấp, xe trên 16 chỗ cùng một số nhóm phương tiện chỉ được lưu thông ngoài giờ cao điểm. Trước đây, xe trung chuyển hoặc xe du lịch cỡ lớn có thể đón khách ngay trước cửa khách sạn. Nay, vào thời điểm hạn chế phương tiện, đoàn khách phải đi bộ vài trăm mét, thậm chí gần một cây số ra khu vực đê Trần Nhật Duật để đón xe. Việc bố trí xe trung chuyển cỡ nhỏ khá mất thời gian và phát sinh thêm chi phí.

Trong khi đó, tại một điểm trông giữ xe trên phố Lò Sũ, ông Bùi Văn Thương cho biết, khách gửi xe đã bắt đầu có vài người chuyển sang xe điện. Hầu hết khách gửi xe ở đây là nhân viên các cơ quan, khách sạn và doanh nghiệp trong khu phố cổ. Họ thường xuyên đi làm trong khu vực này nên rất quan tâm đến việc chuyển đổi phương tiện và các quy định phát thải thấp.

Bày tỏ ủng hộ quy định mới, ông Thương kỳ vọng khi mọi người đều sử dụng xe điện thì phố xá sẽ giảm khói bụi, ô nhiễm, giảm tiếng ồn. Không khí trong lành hơn sẽ tốt cho sức khỏe của tất cả mọi người, đặc biệt là những người thường xuyên làm việc ngoài trời.

Thực tế với một khu vực hấp dẫn du lịch quanh năm như phường Hoàn Kiếm, việc xây dựng vùng phát thải thấp cũng góp phần tạo không gian trong lành cho du khách trải nghiệm bằng xe đạp, xích lô hay đi bộ khám phá phố phường. 

Theo bà Đặng Thị Yến, Trưởng ban Công tác Mặt trận, Phó Bí thư Chi bộ Hàng Buồm 2 (phường Hoàn Kiếm), công tác tuyên truyền đã được triển khai từ khá sớm để người dân chủ động chuẩn bị. “Ngay trước ngày 1/7, Ban Công tác Mặt trận và tổ dân phố đã tổ chức tuyên truyền, lồng ghép nội dung này trong các cuộc họp dân cư, phát trên hệ thống loa truyền thanh và liên tục nhắc nhở qua các nhóm zalo cộng đồng. Nhờ đó, nhận thức của người dân đã nâng lên rõ rệt. Đa số bà con đều nắm được quy định, hiểu lộ trình và chuẩn bị tâm lý cho sự thay đổi.

Theo bà Yến, phần lớn người dân đều nhận thức đây là xu hướng tất yếu trong quá trình phát triển đô thị xanh. Qua những ngày đầu triển khai, đặc biệt từ tối thứ sáu đầu tiên khi các rào chắn được thiết lập tại các cửa ngõ khu vực phố cổ, nhiều người dân sử dụng xe máy xăng đã chủ động tắt máy và dắt xe vào nhà theo quy định.

“Tất nhiên đây là chính sách hoàn toàn mới nên chưa thể thực hiện tuyệt đối ngay từ những ngày đầu. Tuy nhiên, các hộ dân trong tổ Hàng Buồm 2 đã ký cam kết cùng thực hiện và thường xuyên nhắc nhở nhau chấp hành. Tôi tin rằng chỉ trong thời gian ngắn tới đây, việc tuân thủ sẽ dần trở thành nền nếp và người dân sẽ thay đổi thói quen cũ”.

Bên cạnh sự đồng thuận, nhiều người dân cũng bày tỏ những băn khoăn rất thực tế về quá trình chuyển đổi phương tiện. Đối với xe máy, thành phố khuyến khích hạn chế sử dụng phương tiện cũ, từng bước chuyển đổi sang phương tiện đạt tiêu chuẩn khí thải cao hơn hoặc sử dụng năng lượng sạch. Theo bà Yến, với những gia đình có nhiều người trưởng thành, nếu mỗi người phải thay một chiếc xe điện thì chi phí là rất lớn. Với các hộ có điều kiện kinh tế còn khó khăn thì đây thực sự là gánh nặng.

Người dân kỳ vọng thành phố cùng với việc xây dựng vùng phát thải thấp sẽ sớm hoàn thiện hạ tầng giao thông công cộng, hệ thống trạm sạc và có những chính sách hỗ trợ tài chính phù hợp. Đó có thể là hỗ trợ đổi xe cũ lấy xe mới, trả góp lãi suất thấp hoặc trợ giá xe điện. Khi có thêm những chính sách đồng hành như vậy, người dân, đặc biệt là các hộ thu nhập thấp, sẽ có điều kiện tham gia quá trình chuyển đổi thuận lợi hơn.

Tháng 7/2026, TP.Hà Nội bắt đầu triển khai Đề án “Vùng phát thải thấp trong Vành đai 1”. Theo lộ trình, giai đoạn 1 (từ ngày 1/7- 31/12/2026) sẽ triển khai thí điểm tại khu vực 1 và khu vực 2 thuộc phường Hoàn Kiếm. Ngoài quy định cấm phương tiện tại khu vực 1 vào các buổi tối cuối tuần sẽ có các biện pháp hạn chế cụ thể theo khu vực, khung giờ và loại phương tiện. Từ năm 2027 vùng phát thải thấp sẽ mở rộng sang phường Hoàn Kiếm và Cửa Nam. Từ năm 2028 mở rộng trên toàn bộ Vành đai 1, đồng thời siết chặt tiêu chuẩn khí thải đối với xe cơ giới.