Thay đổi diện mạo Thủ đô: [Bài 2] Cuộc đổi giờ nhiều áp lực

Sau khi mở cao điểm vệ sinh môi trường và siết xử lý các điểm đổ rác sai giờ, phường Tương Mai (TP. Hà Nội) tiếp tục đối mặt bài toán khó hơn: làm sao duy trì nhịp thu gom hiệu quả trong khung giờ mới giữa một địa bàn đông dân cư, nhiều ngõ nhỏ và lượng rác phát sinh lớn mỗi ngày.

Áp lực dồn vào khung giờ cao điểm

20h tối, khi nhiều gia đình bắt đầu nghỉ ngơi cũng là lúc công nhân môi trường tại Thủ đô bước vào ca làm việc căng thẳng nhất trong ngày.

Từ các tuyến phố lớn như Trương Định, Giải Phóng, Nguyễn An Ninh đến những ngõ sâu trong khu tập thể cũ, tiếng loa báo xe rác và tiếng kẻng thu gom liên tục vang lên. Khác với trước đây, toàn bộ quá trình thu gom hiện nay gần như dồn vào khoảng thời gian từ 20h đến 23h hằng ngày theo quy định mới của thành phố.

Ông Nguyễn Đức Vượng, cán bộ Tổ hạ tầng - vệ sinh môi trường, Ban Quản lý dự án đầu tư - hạ tầng phường Tương Mai cho biết, khó khăn lớn nhất hiện nay là người dân chưa kịp thích nghi với khung giờ mới. “Người dân chưa quen nên tình trạng bỏ rác chưa đúng giờ vẫn còn khá phổ biến”, ông Vượng chia sẻ.

Hiện, nhiều hộ dân vẫn giữ thói quen mang rác ra từ cuối giờ chiều. Trong khi đó, xe cơ giới chỉ được phép hoạt động từ 20h hằng ngày khiến lượng rác bị tồn đọng tại đầu ngõ, vỉa hè tăng mạnh trước giờ thu gom. Điều này tạo áp lực rất lớn cho lực lượng công nhân môi trường.

“Lượng rác phát sinh từ 20h đến 23h rất lớn, dồn dập nên đơn vị phải tăng cả phương tiện lẫn nhân lực để bảo đảm thu gom kịp thời”, ông Vượng nói thêm.

Theo quy định mới, ban ngày chỉ thực hiện quét dọn, thu gom rác vụn và làm sạch đường phố. Người dân không được mang rác sinh hoạt ra ngoài trước giờ quy định.

Tuy nhiên trên thực tế, nhiều khu dân cư vẫn xuất hiện tình trạng xe gom rác đi thu từ 18h hoặc 19h hằng ngày tại các ngõ sâu do đặc thù địa bàn chưa thể đồng bộ hoàn toàn. “Hiện nay vẫn đang trong giai đoạn chuyển tiếp nên chưa thể đồng nhất ngay”, ông Vượng cho biết.

Không chỉ riêng phường Tương Mai, áp lực thích ứng với khung giờ thu gom mới cũng đang diễn ra tại nhiều phường nội đô của Hà Nội.

Theo ông Lê Trí Dũng - Giám đốc Ban Quản lý dự án đầu tư - hạ tầng phường Ba Đình, áp lực lớn nhất hiện nay là nhiều khu dân cư có mật độ dân số cao nhưng hạ tầng lưu chứa rác còn hạn chế. Không ít ngõ nhỏ, nhà tập thể cũ gần như không có không gian để người dân lưu giữ rác trong nhiều giờ nên tình trạng mang rác ra sớm vẫn diễn ra khá phổ biến.

Tại nhiều phường trung tâm khác, bài toán thay đổi thói quen đổ rác của người dân cũng đang đặt ra không ít áp lực. Ông Bùi Kim Co - Trưởng Phòng Hạ tầng đô thị - Giải phóng mặt bằng (Ban Quản lý Dự án Đầu tư - Hạ tầng phường Giảng Võ) chia sẻ, khó khăn lớn nhất hiện nay là việc thay đổi thói quen sinh hoạt của người dân trong thời gian ngắn. Nhiều hộ dân, đặc biệt tại các khu tập thể cũ hoặc ngõ nhỏ, vẫn giữ thói quen mang rác ra từ cuối buổi chiều thay vì chờ tới khung giờ quy định.

Ông Co cho biết, tại một số tuyến phố đông hàng quán, lượng rác phát sinh tăng mạnh vào cuối ngày khiến áp lực thu gom dồn vào ban đêm rất lớn. Trong khi đó, nếu người dân tiếp tục bỏ rác sai giờ thì nguy cơ tái hình thành các điểm tồn đọng rác vẫn có thể xảy ra.

Cần thời gian thích nghi quy định mới

Để thích ứng với quy định mới, Ban Quản lý dự án đầu tư - hạ tầng phường Tương Mai cùng đơn vị môi trường phải xây dựng lại toàn bộ phương án thu gom. Tại các tuyến phố lớn, xe ô tô thu gom trực tiếp được bố trí chạy theo lịch trình cụ thể. Xe đi tới đâu sẽ phát loa hoặc gõ kẻng tới đó để người dân mang rác ra bỏ trực tiếp lên xe. Cứ khoảng 50 - 100 m, xe lại dừng để chờ người dân.

Tuy nhiên, phương án này cũng phát sinh nhiều vướng mắc. “Những hộ ở cuối tuyến sẽ phải bỏ rác muộn hơn chứ không thể đồng loạt đúng 20h được”, ông Vượng nói.

Không chỉ khó khăn về thời gian, đặc thù ngõ nhỏ và nhiều khu tập thể cũ tại khu vực nội đô cũng khiến công tác thu gom rác trở nên phức tạp hơn. Theo ông Vượng, nhiều khu tập thể cũ không có khu chứa rác riêng nên người dân thường mang rác xuống sân hoặc đầu ngõ chờ công nhân thu gom. Điều này khác hoàn toàn với các chung cư mới có khu lưu chứa tập trung.

Hiện toàn phường chỉ có khoảng 6 điểm tập kết rác cố định nhờ tăng cường thu gom trực tiếp và sử dụng trạm trung chuyển. Dù vậy, áp lực đối với công nhân môi trường không hề giảm. Ông Tô Thanh Tùng - Phó Tổng Giám đốc Công ty cổ phần dịch vụ môi trường Thăng Long cho biết, đơn vị đang phải tổ chức lại gần như toàn bộ hoạt động sản xuất để phù hợp với quy định mới. “Đây thực sự là một cuộc thay đổi rất lớn về ý thức và thói quen xả rác”, ông Tùng nói.

Theo ông, nếu trước đây hoạt động thu gom bắt đầu từ 18h thì nay toàn bộ lượng rác gần như dồn vào ban đêm. Trong khi đó, việc tuyển thêm công nhân môi trường hiện rất khó dù doanh nghiệp đã tăng lương liên tiếp hai lần kể từ đầu năm 2026.

Một khó khăn khác là phương tiện thu gom cũng phải thay đổi. Các loại xe lớn không còn phù hợp tại nhiều tuyến phố nhỏ nên doanh nghiệp đang nghiên cứu các mẫu xe gọn hơn, nhiều ngăn hơn để vừa hỗ trợ phân loại rác, vừa thuận tiện di chuyển trong ngõ hẹp. “Xe thì có thể đầu tư được nhưng khó nhất vẫn là nhân công”, ông Tùng chia sẻ.

Để hạn chế phát sinh "điểm đen" về đổ rác tự phát, Công ty cổ phần Dịch vụ môi trường Thăng Long hiện triển khai thêm các thùng chứa nhỏ hoặc xe gom chuyên dụng đặt tại một số đầu ngõ trong khung giờ nhất định. Sau khi kết thúc ca thu gom, toàn bộ dụng cụ chứa rác sẽ được thu về ngay để tránh hình thành thói quen xả rác cả ngày. Theo ông Tùng, giải pháp này giúp những hộ dân không thể chờ tới giờ xe rác đi qua vẫn có nơi bỏ rác đúng quy định mà không gây mất vệ sinh.

Việc chuyển khung giờ thu gom rác sang ban đêm đang đặt ra nhiều áp lực trong giai đoạn đầu triển khai. Tuy nhiên, cùng với sự điều chỉnh của đơn vị môi trường và thay đổi dần trong thói quen sinh hoạt của người dân, các địa phương kỳ vọng sẽ từng bước hình thành diện mạo đô thị xanh, sạch và văn minh hơn.