Đưa Khu di tích quốc gia đặc biệt Chùa Hương trở thành khu du lịch quốc gia
Lễ hội truyền thống du lịch Chùa Hương năm 2026 dự kiến diễn ra từ ngày 18/2 đến hết 11/5/2026 (tức từ mùng 2 tháng Giêng đến ngày 25/3 năm Bính Ngọ). Lễ khai hội tổ chức ngày 22/2/2026 (mùng 6 tháng Giêng). Không gian lễ hội bao trùm toàn bộ Khu di tích quốc gia đặc biệt Chùa Hương với 4 tuyến tham quan chính và 20 điểm đền, chùa, động thờ Phật. Sau lễ hội truyền thống, các hoạt động du lịch văn hóa, tín ngưỡng, trải nghiệm, thể thao và nghệ thuật tiếp tục được tổ chức nhằm kéo dài mùa du lịch, hướng tới hoạt động du lịch quanh năm.
Phấn đấu đưa Khu di tích quốc gia đặc biệt Chùa Hương trở thành khu du lịch quốc gia. Ảnh: cuongdulich.
Đặt mục tiêu đưa Khu di tích quốc gia đặc biệt Chùa Hương trở thành khu du lịch quốc gia, công tác chuẩn bị Lễ hội Du lịch Chùa Hương năm 2026 đang được Hà Nội triển khai đồng bộ và có chiều sâu. Báo cáo của Ban Quản lý khu di tích và thắng cảnh Hương Sơn tại Hội nghị khảo sát xúc tiến phát triển du lịch chùa Hương năm 2026 và những năm tiếp theo do xã Hương Sơn tổ chức chiều 9/1/2026 cho thấy, lễ hội năm 2026 diễn ra trong thời điểm có ý nghĩa bản lề khi TP. Hà Nội định hướng xây dựng Chùa Hương trở thành khu du lịch quốc gia trong năm 2026, đồng thời từng bước hoàn thiện hồ sơ trình UNESCO công nhận là Di sản văn hóa thiên nhiên thế giới vào năm 2030.
Trên cơ sở các nghị quyết của Thành ủy Hà Nội, Đảng ủy xã Hương Sơn và định hướng phát triển công nghiệp văn hóa giai đoạn 2025-2030, Ban Tổ chức đã xây dựng kế hoạch tổ chức và quản lý Lễ hội Du lịch Chùa Hương năm 2026 với chủ đề xuyên suốt "An toàn - Thân thiện - Chất lượng". Mục tiêu đặt ra là tổ chức lễ hội đúng quy định pháp luật, bảo đảm trang nghiêm, an toàn, văn minh, giữ gìn và phát huy các giá trị lịch sử, văn hóa, tín ngưỡng đặc sắc của quần thể di tích Hương Sơn, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt văn hóa tâm linh chính đáng của Nhân dân và du khách thập phương.
Phần lễ được tổ chức trang trọng, tuân thủ nghi thức truyền thống của Phật giáo và tín ngưỡng dân gian, thể hiện khát vọng cầu cho quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, đời sống nhân dân bình an, hạnh phúc. Các nghi lễ chính diễn ra tại chùa Thiên Trù, động Hương Tích và hệ thống đền, chùa trong 20 điểm của quần thể di tích, bảo đảm giữ gìn sự tôn nghiêm và không gian linh thiêng của di sản.
Phần hội được tổ chức có chọn lọc, chú trọng các hoạt động văn hóa, nghệ thuật dân gian và sinh hoạt cộng đồng mang tính giáo dục, phù hợp với không gian di tích. Ban Tổ chức chủ trương hạn chế các hoạt động phô trương, thương mại hóa, từng bước đưa lễ hội trở về với các giá trị cốt lõi, đồng thời nâng cao chất lượng trải nghiệm của du khách.
Chỉnh trang, sắp xếp lại không gian di tích
Cùng với đó, công tác chỉnh trang và sắp xếp lại không gian di tích được triển khai quyết liệt. Các cơ quan chức năng của Thành phố và xã Hương Sơn đang rà soát, xử lý tình trạng lấn chiếm không gian di tích, sử dụng đất không đúng mục đích, buôn bán tự phát trong khu vực bảo vệ di tích và vùng phụ cận. Công tác giải phóng mặt bằng, thu hồi các diện tích đất công hết thời hạn sử dụng được thực hiện theo đúng quy định, gắn với quy hoạch tổng thể quần thể Hương Sơn đang hoàn thiện, nhằm từng bước trả lại không gian cảnh quan, sự thông thoáng và tính linh thiêng cho di tích, nhất là tại suối Yến, các bến đò, khu vực chùa Thiên Trù, động Hương Tích và các tuyến đường phục vụ khách tham quan.
Trang bị hệ thống camera AI để giám sát an ninh, trật tự và văn minh lễ hội:
Chuyển đổi số được đẩy mạnh trong công tác tổ chức và quản lý. Hạ tầng viễn thông được đầu tư đồng bộ, hệ thống camera AI xã hội hóa lắp đặt tại các điểm trọng tâm để giám sát an ninh, trật tự và văn minh lễ hội. Công tác bán vé, kiểm soát vé thắng cảnh và dịch vụ đò thuyền được thực hiện bằng mã QR, bảo đảm công khai, minh bạch. Trung tâm điều hành lễ hội và đường dây nóng được vận hành liên tục để tiếp nhận và xử lý kịp thời phản ánh của du khách.
Việc sắp xếp lại không gian di tích không chỉ phục vụ riêng mùa lễ hội năm 2026 mà còn là bước đi quan trọng trong chiến lược bảo tồn và phát huy giá trị Chùa Hương một cách bài bản, lâu dài, phù hợp mục tiêu phát triển bền vững.
Song song với chỉnh trang không gian, Ban Tổ chức chú trọng hài hòa giữa yêu cầu bảo tồn di sản và bảo đảm sinh kế chính đáng của người dân. Các khu vực kinh doanh dịch vụ được nghiên cứu, bố trí lại theo quy hoạch, hướng tới hình thành không gian dịch vụ tập trung, gọn gàng, bảo đảm mỹ quan và phù hợp với không gian văn hóa tâm linh của Chùa Hương.
Công tác an ninh trật tự, an toàn giao thông được đặt lên hàng đầu với các chốt, tổ công tác bố trí hợp lý, tăng cường tuần tra trên các tuyến đường bộ, bến bãi và trên suối Yến, suối Tuyết Sơn. Hoạt động vận chuyển khách bằng đò thuyền bảo đảm an toàn tuyệt đối, trang bị đầy đủ áo phao cứu sinh, nghiêm cấm thuyền gắn động cơ trái phép và bán hàng rong trên sông suối.
Làm mới sản phẩm, nâng cao sức hấp dẫn điểm đến chùa Hương
Phát biểu tại Hội nghị, ông Trần Đức Hải - Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Hương Sơn, Thành phố Hà Nội cho biết, thời gian tới, xã Hương Sơn tiếp tục triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm làm mới sản phẩm và nâng cao sức hấp dẫn của điểm đến chùa Hương. Trọng tâm là phát triển các sản phẩm du lịch đặc sắc theo mùa, trong đó có chương trình trải nghiệm chùa Hương mùa hoa đại; xây dựng kế hoạch tổ chức cuộc thi ảnh đẹp chùa Hương với cơ cấu giải thưởng hấp dẫn; đồng thời xây dựng bộ nhận diện thương hiệu du lịch chùa Hương mang tính thống nhất, dễ nhận diện và lan tỏa.
Từ trang phục, ứng xử của người lái đò đến cách đón tiếp du khách đều có thể truyền tải hồn cốt của chùa Hương và nét thanh lịch của đất kinh kỳ. Ảnh: Minh Anh.
Cùng với đó, địa phương sẽ đẩy mạnh chỉnh trang, cải tạo cảnh quan theo hướng xanh, sạch, đẹp; thiết kế đa dạng các sản phẩm lưu niệm, truyền thông lấy cảm hứng từ hình ảnh chiếc khánh đặc trưng của chùa Hương; hoàn thiện hệ thống bảng biển, thùng rác và các hạng mục hạ tầng nhỏ theo hướng hài hòa với cảnh quan tự nhiên và không gian văn hóa tâm linh.
"Chúng tôi hướng tới xây dựng Hương Sơn trở thành điểm đến an toàn, thân thiện, chất lượng và hấp dẫn, đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu của du khách trong và ngoài nước", ông Trần Đức Hải khẳng định, đồng thời bày tỏ mong muốn doanh nghiệp lữ hành và cơ quan báo chí cùng đồng hành quảng bá, kết nối và mở rộng thị trường.
Góp ý hiến kế cho thắng cảnh Hương Sơn – Điểm đến ưu tiên của du lịch Hà Nội, ông Đoàn Ngọc Tùng - Phó Chủ tịch Câu lạc bộ Lữ hành UNESCO Hà Nội, Giám đốc MTV Travel, cho rằng chùa Hương là điểm đến quen thuộc và linh thiêng với người Việt. Theo ông, thay vì tìm cách hạn chế khách trong mùa cao điểm, cần làm tốt công tác truyền thông ngay từ lễ khai hội, công bố rõ ràng nội dung, quy mô và các hoạt động trọng tâm trong suốt mùa lễ hội. "Truyền thông đúng và đủ sẽ giúp phân bổ dòng khách hợp lý hơn, đồng thời góp phần khẳng định chùa Hương là điểm đến văn hóa tâm linh giàu giá trị", ông Đoàn Ngọc Tùng nhấn mạnh.
Ông Nguyễn Linh - Giám đốc Công ty du lịch World Wide DMC London UK cho rằng, yếu tố then chốt để phát triển bền vững nằm ở thay đổi nhận thức cộng đồng, hướng tới cách làm du lịch văn minh, tử tế và chuyên nghiệp. Theo đó, từ trang phục, ứng xử của người lái đò đến cách đón tiếp du khách đều có thể truyền tải hồn cốt của chùa Hương và nét thanh lịch của đất kinh kỳ. Ông cũng gợi mở phát triển du lịch theo mùa và theo chủ đề, trong đó mùa thu có thể khai thác du lịch hoa súng, mùa hè và mùa đông phát triển trekking và khám phá thiên nhiên.
Ông Đào Hồng Thương - Giám đốc Vietsky Travel đồng tình với đề xuất xây dựng các sản phẩm du lịch trọn gói một ngày hoặc hai ngày phù hợp với khách quốc tế. Ông cho rằng doanh nghiệp sẵn sàng đưa hình ảnh chùa Hương ra thị trường nước ngoài thông qua các tour trải nghiệm kết hợp vãn cảnh suối Yến, tham quan chùa Thiên Trù, trải nghiệm làm kẹo lạc, thu hái và sử dụng dược liệu bản địa. "Cần có sản phẩm đủ rõ, đủ sâu để kể câu chuyện của điểm đến", ông Đào Hồng Thương chia sẻ.
Từ góc độ quản lý nhà nước, ông Trần Trung Hiếu - Phó Giám đốc Sở Du lịch Hà Nội đánh giá cao việc xã Hương Sơn tổ chức hội thảo gắn với chương trình khảo sát thực tế kéo dài hai ngày, được chuẩn bị kỹ lưỡng và sát thực tiễn. Theo ông Hiếu, gần đây, chùa Hương đã có những chuyển biến tích cực thông qua chỉnh trang không gian và đổi mới phương thức quản trị điểm đến. Thời gian tới, Sở Du lịch Hà Nội sẽ tổ chức nhiều chương trình, sự kiện và lễ hội lớn, trong đó chùa Hương được xác định là một trong những điểm đến ưu tiên trong lộ trình thu hút du khách đến Thủ đô.
Từ phía cộng đồng doanh nghiệp, ông Trương Quốc Hùng, Chủ tịch Câu lạc bộ Lữ hành Unesco Hà Nội cho rằng, việc xã Hương Sơn chủ động tổ chức khảo sát, xúc tiến du lịch ngay đầu năm cho thấy tinh thần vào cuộc sớm và quyết liệt. Ông nhận định nhiều điểm đến như chùa Cây Khế, chùa Long Vân, động Người Xưa,... có tiềm năng liên kết phát triển các loại hình trekking, thiền, chữa lành, chăm sóc sức khỏe và teambuilding, qua đó đa dạng hóa sản phẩm, tạo sức hút mới cho chùa Hương và Hương Sơn quanh năm.
Từng bước chuyển sang mục tiêu đón khách quanh năm, dựa trên hệ thống di tích phong phú. Ảnh: Hoàng Lân.
Tại Hội nghị, ông Trần Đức Hải nhấn mạnh định hướng xuyên suốt của Hương Sơn là khai thác hiệu quả các giá trị tài nguyên du lịch, trọng tâm là du lịch văn hóa tâm linh gắn với phát triển bền vững. Chùa Hương lâu nay thường được nhận diện là điểm đến mùa vụ, tập trung ba tháng lễ hội, song địa phương đang từng bước chuyển sang mục tiêu đón khách quanh năm, dựa trên hệ thống di tích phong phú như tuyến chùa Hương, chùa Thanh Sơn, động Hương Đài, chùa Long Vân, chùa Cây Khế, động Người Xưa, chùa Tuyết Sơn.
Ông Trần Đức Hải cũng nhấn mạnh việc tăng cường số hóa tư liệu, ứng dụng mã QR để người dân và du khách có điều kiện tiếp cận, nghiên cứu sâu hơn về khu di tích và danh thắng chùa Hương. Bên cạnh đó, ẩm thực được xác định là tài nguyên quan trọng, cần được khai thác và phát huy bài bản, gắn với các sản phẩm nông nghiệp đặc trưng của địa phương, tạo nên những trải nghiệm ẩm thực khác biệt, để mỗi bữa ăn của du khách khi đến Hương Sơn đều mang lại ấn tượng mới mẻ và sâu sắc.
Với sự chuẩn bị toàn diện, đồng bộ và quyết liệt từ quản lý nhà nước đến sự đồng hành của doanh nghiệp và cộng đồng, Chùa Hương đang từng bước khẳng định vị thế điểm đến ưu tiên của du lịch Hà Nội, hướng tới phát triển bền vững, chất lượng cao và xứng tầm với giá trị văn hóa tâm linh đặc biệt của Thủ đô.
