Tinh thần đơn giản hóa thủ tục hành chính (TTHC) đã từng được đặt ra khi xây dựng Luật Bảo vệ môi trường (BVMT) 2020, với những quy định mới về đánh giá tác động môi trường (ĐTM), Giấy phép môi trường (GPMT) mang tính đột phá. Tinh thần này tiếp tục được đặt ra khi sửa Luật lần này, nhằm tháo gỡ những rào cản còn tồn tại cản trở hoạt động đầu tư, sản xuất kinh doanh, đồng thời phù hợp với mô hình chính quyền mới.
Dự án có nguy cơ tác động xấu đến môi trường mức độ cao phải thực hiện ĐTM chi tiết. Ảnh: Baochinhphu.vn.
Phân loại dự án theo 3 nhóm, đơn giản hóa ĐTM
Phân loại dự án đầu tư được coi là công cụ sàng lọc bước đầu để xác định các dự án cần phải thực hiện các thủ tục hành chính về môi trường. Tại Luật BVMT 2020, các dự án được phân loại thành 4 nhóm: (I) Dự án có nguy cơ cao gây ô nhiễm môi trường; (II) Dự án có nguy cơ gây ô nhiễm môi trường; (III) Dự án ít có nguy cơ gây ô nhiễm môi trường; (IV) Dự án không có nguy cơ gây ô nhiễm môi trường.
Tại dự thảo Luật mới, Ban soạn thảo đề xuất phân loại dự án theo 3 nhóm tương ứng với các TTHC về môi trường: (I) Dự án có nguy cơ tác động xấu đến môi trường mức độ cao, phải ĐTM chi tiết; (II) Dự án có nguy cơ tác động xấu đến môi trường, thực hiện ĐTM đơn giản; (III) Dự án ít có nguy cơ tác động xấu đến môi trường, chỉ thực hiện đăng ký môi trường hoặc cấp GPMT trước khi triển khai.
Một số tiêu chí về yếu tố nhạy cảm môi trường trong phân loại dự án đầu tư được lược bỏ như: khu dân cư tập trung, nguồn nước được dung cho mục đích cấp nước sinh hoạt, yêu cầu di dân, tái định cư.
Đối tượng ĐTM có cũng có sự cải tiến rõ rệt. Theo đó, các dự án trong khu, cụm công nghiệp, các dự án không thuộc loại hình có nguy cơ gây ô nhiễm môi trường cao, dự án có quy mô, công suất nhỏ và không có yếu tố nhạy cảm về môi trường sẽ không phải thực hiện ĐTM.
“Ước tính các đối tượng còn lại sẽ chỉ thực hiện thủ tục Đăng ký môi trường khoảng trên 90% tổng số dự án đầu tư.
Số lượng ĐTM được phân quyền cho địa phương lên đến 90% so với Luật BVMT 2020”, ông Nguyễn Hưng Thịnh – Phó Cục trưởng Cục Môi trường cho biết.
Đối tượng ĐTM sẽ tập trung vào các đối tượng có nguy cơ ô nhiễm môi trường cao như: làm giàu, chế biến khoáng sản độc hại; sản xuất giấy, hoá chất vô cơ, cơ bản; thuộc da; dệt nhuộm; khai thác dầu thô, khí đốt tự nhiên; lọc hoá dầu; nhiệt điện than; chế biến mủ cao su; sản xuất tinh bột sắn, bột ngọt…; dự án có sử dụng đất tại các khu bảo tồn thiên nhiên, dự trữ sinh quyển, di sản thiên nhiên…
Quy trình thẩm định ĐTM cũng được đơn giản hóa. Dự thảo Luật quy định 2 hình thức lập báo cáo và thẩm định, phê duyệt ĐTM theo mức nguy cơ tác động xấu đến môi trường của dự án. Cụ thể, dự án có nguy cơ tác động xấu đến môi trường mức độ cao (nhóm I) phải thẩm định, phê duyệt kết quả thẩm định; dự án có nguy cơ tác động xấu đến môi trường (nhóm II) chỉ phải thẩm định để ban hành thông báo, không thực hiện thủ tục phê duyệt kết quả thẩm định; dự án không có nguy cơ tác động xấu đến môi trường (nhóm III) chỉ đăng ký môi trường hoặc cấp GPMT trước khi triển khai thực hiện.
Bộ NN-MT chỉ tập trung giải quyết cho các dự án lớn, có khả năng ảnh hưởng đến hoạt động của nhiều đối tượng. Ảnh: TM.
Dự thảo Luật tiếp tục đề xuất đẩy mạnh hơn nữa việc phân quyền cho địa phương thực hiện TTHC về môi trường. Cụ thể, Bộ chỉ tập trung giải quyết cho các dự án lớn, có khả năng ảnh hưởng đến hoạt động của nhiều đối tượng (dự án hạ tầng KCN); dự án đầu tư xây dựng quy mô lớn được Quốc hội, Thủ tướng Chính phủ quyết định hoặc chấp thuận chủ trương đầu tư; dự án có liên quan đến điều ước, công ước quốc tế mà Bộ được giao là cơ quan đầu mối thực hiện (thực hiện dịch vụ xử lý chất thải nguy hại; nhập khẩu phế liệu) và một số dự án thuộc thẩm quyền giải quyết của Bộ trong một số lĩnh vực khác để tạo điều kiện thuận lợi cho việc liên thông giải quyết TTHC (lĩnh vực: khoáng sản, biển và hải đảo).
Cắt giảm đối tượng phải cấp Giấy phép môi trường
Dự thảo Luật bổ sung thêm đối tượng không phải có giấy phép môi trường là các trụ sở làm việc của cơ quan thực hiện dịch vụ hành chính công; cơ sở giáo dục mầm non và phổ thông.
Đơn giản hóa quy trình cấp phép, Dự thảo Luật sửa đổi quy định về thẩm định cấp giấy phép môi trường gồm 2 hình thức là theo trình tự, thủ tục rút gọn (đối với các dự án có tính chất và lưu lượng nước thải, khí thải xả ra môi trường ít có tác động xấu) và đầy đủ (đối với các dự án có tính chất và lưu lượng nước thải, khí thải xả ra môi trường có tác động xấu mức độ cao).
Doanh nghiệp được trao quyền chủ động nhưng phải chịu trách nhiệm toàn bộ về việc đáp ứng quy chuẩn kỹ thuật trước khi xả thải và các yêu cầu về bảo vệ môi trường ngay từ khi bắt đầu vận hành.
Theo đó, các dự án có tính chất và lưu lượng nước thải, khí thải xả ra môi trường ít có tác động xấu, được thực hiện theo trình tự, thủ tục rút gọn (với hồ sơ, biểu mẫu đơn giản; thực hiện toàn bộ trên dịch vụ công toàn trình, không thành lập Hội đồng thẩm định, không tổ chức kiểm tra thực tế; thời gian thẩm định ngắn).
Dự thảo Luật cũng bãi bỏ quy định về vận hành thử nghiệm công trình xử lý chất thải sau khi được cấp GPMT để giảm chi phí và thời gian tuân thủ cho doanh nghiệp, chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm, tăng cường kiểm tra, giám sát và áp dụng chế tài xử lý vi phạm.
Cải cách thủ tục để tạo môi trường kinh doanh ổn định
Thống nhất cao với chủ trương đơn giản hóa thủ tục hành chính khi sửa đổi Luật BVMT, ông Nguyễn Quang Vinh - Phó Chủ tịch VCCI cho rằng, việc sửa đổi Luật BVMT không chỉ là vấn đề trọng tâm của môi trường, mà còn là vấn đề về kinh tế - xã hội, bởi sửa Luật nhằm tạo môi trường kinh doanh ổn định, dễ đoán định và minh bạch hơn cho doanh nghiệp.
TS. Trần Văn Minh – nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học công nghệ và Môi trường của Quốc hội. Ảnh: TM.
Cùng quan điểm, TS. Trần Văn Minh – nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học công nghệ và Môi trường của Quốc hội nhấn mạnh, nội dung sửa đổi của Luật lần này thể hiện sự tiến bộ, phù hợp trong bối cảnh mới.
Nhắc lại khi làm Luật BVMT 2020, ông Minh chia sẻ, khi đó, việc xây dựng các tiêu chí môi trường để phân loại các dự án đầu tư là nội dung rất khó. “Cơ quan soạn thảo đã dành nhiều thời gian nhưng ngày ấy còn chưa hình dung hết nội hàm của các tiêu chí nên khi triển khai có những vướng mắc. Lần này khi sửa Luật, các tiêu chí này sẽ được cụ thể hóa, tạo thuận lợi cho các nhà đầu tư”, ông Minh nói.
Theo TS. Trần Văn Minh, việc phân loại dự án theo 3 nhóm rất quan trọng, do liên quan đến thủ tục hành chính và chi phí của doanh nghiệp. Cơ quan soạn thảo cần cụ thể hóa những nội dung chính của ĐTM chi tiết và ĐTM đơn giản, như vậy mới “song phẳng” với các nội dung của GPMT.
Về GPMT, ông Minh đề xuất không nên loại bỏ các dự án đầu tư công, trụ sở hành chính công, cơ sở giáo dục ra khỏi đối tượng không phải thực hiện GPMT, bởi các cơ sở này có lượng phát sinh nước thải sinh hoạt lớn, cần được quản lý chặt chẽ hơn./.
