Nước mặn đến trễ, người dân tạm yên tâm nhưng vẫn chủ động ứng phó

Ấp Hòa Thạnh, xã Giao Long, tỉnh Vĩnh Long nằm ven sông An Hóa, nhánh sông tiếp giáp trực tiếp với sông Tiền, đồng thời là nguồn nước thô của Nhà máy nước An Hóa (thuộc Công ty Cổ phần Cấp nước sinh hoạt Châu Thành). Đây là khu vực hằng năm chịu tác động sớm và nặng nề của xâm nhập mặn, nhất là vào cao điểm mùa khô, khiến sinh hoạt của người dân nhiều phen đảo lộn.

Những năm trước, chỉ sau Tết Dương lịch, thậm chí sớm hơn, nước mặn đã bắt đầu “lấn sâu” vào hệ thống cấp nước sinh hoạt. Tuy nhiên, mùa khô năm nay, tình hình có phần “dễ thở” hơn khi xâm nhập mặn đến trễ so với mọi năm, mang lại sự an tâm tạm thời cho người dân địa phương.

Bà Huỳnh Thị Xinh, ngụ ấp Hòa Thạnh, cho biết: “Năm nay tới thời điểm này mà nước còn ngọt là mừng lắm. Mọi năm, sau lễ Noel là nước mặn bắt đầu tới rồi, mặn đắng luôn. Nhà có người bệnh hay con nít nhỏ mà tắm nước nhiễm mặn là rít da, rất khó chịu”.

Theo bà Xinh, những năm hạn mặn đến sớm và kéo dài, sinh hoạt gia đình bị ảnh hưởng rõ rệt. Nước máy chỉ dám dùng cho giặt giũ, vệ sinh; nước uống và dùng trong nấu ăn phải mua hoặc xin hỗ trợ. “Năm ngoái, ngày nào tôi cũng đi chở nước, mỗi ngày bốn thùng, mỗi thùng 30 lít. Nhờ có xe chở nước miễn phí của các đơn vị cấp nước và mạnh thường quân nên bà con mới đỡ phần nào”, bà kể.

Rút kinh nghiệm, năm nay gia đình bà chủ động trữ sẵn 7 lu nước ngọt để phục vụ ăn uống hằng ngày. Nước máy, nếu có nhiễm mặn nhẹ, chỉ sử dụng cho tắm rửa, dội nhà vệ sinh nhằm tiết kiệm nguồn nước trữ.

Qua cầu An Hóa, tiến về phía cửa biển, xã Phú Thuận (tỉnh Vĩnh Long) là khu vực chịu tác động rõ nét hơn của xâm nhập mặn. Trên địa bàn xã có Nhà máy nước Long Định (thuộc Trung tâm Nước sạch nông thôn tỉnh Vĩnh Long), công suất khoảng 2.500m³/ngày đêm, lấy nước trực tiếp từ ngã ba sông An Hóa - sông Tiền, cung cấp cho khoảng 4.500 hộ dân cùng các cơ quan, trường học.

Theo cán bộ nhà máy, cách nay hơn nửa tháng đã xuất hiện một đợt xâm nhập mặn kéo dài từ 2-4 ngày, trong đó thời điểm đỉnh mặn vượt hơn 1‰ và duy trì khoảng 2 ngày. “Theo phương án ứng phó của tỉnh, nếu độ mặn vượt 2‰, nhà máy sẽ thuê sà lan chở nước ngọt về pha loãng, đồng thời vận hành hệ thống lọc RO (thẩm thấu ngược) công suất 2,5 m³/ngày đêm để cấp nước cho người dân”, vị này cho biết.

Ở ấp Long Hưng, xã Phú Thuận, bà Nguyễn Thị Kiều, tiểu thương bán quán ăn, là một trong những hộ chịu ảnh hưởng trực tiếp khi nguồn nước bị nhiễm mặn. Gia đình bà có 8 hồ chứa nước, mỗi hồ hơn 1 m³. Trung bình mỗi ngày, bà sử dụng trên 1 m³ nước để phục vụ sinh hoạt và buôn bán.

Theo bà, có thời điểm nước mặn kéo dài gần một tuần, nhưng nhờ chủ động trữ nước nên gia đình vẫn duy trì được sinh hoạt và buôn bán. “Nếu mặn liên tục hơn một tuần là mình hết nước xài. Thấy gió chướng mạnh là tôi biết mặn sắp tới, nên canh lúc nước ngọt tranh thủ xả đầy hồ. Nếu mặn kéo dài, phải thuê xe chở nước từ điểm lọc, mỗi xe khoảng 200.000 đồng/1 m³, hoặc mua nước đóng bình, chi phí đội lên rất cao”, bà nói.

Không chỉ các hộ dân, nhiều cơ sở kinh doanh dịch vụ cũng chịu tác động đáng kể. Ông Nguyễn Tiến Hùng, chủ tiệm rửa xe máy ở ấp Long Nhơn, cho biết trước mùa hạn các năm trước, mỗi ngày ông phải thuê xe chở nước ngọt về phục vụ khách. “Mỗi chuyến hết 200.000 đồng mà chỉ rửa được khoảng 10 xe, gần như không có lời”, ông Hùng chia sẻ.

Để chủ động hơn, năm nay ông đầu tư 9 triệu đồng mua bồn chứa dung tích 5 m³, đủ để sử dụng khoảng hơn 7 ngày. “Nếu mặn ngắn ngày thì tôi còn xoay xở được. Trường hợp mặn kéo dài hơn thì buộc phải thuê xe chở nước tiếp”, ông cho biết.

Tại Trường Mầm non Sao Mai (ấp Long Hòa 1, xã Phú Thuận), công tác bảo đảm nước sinh hoạt trong mùa mặn được đặt lên hàng đầu. Cô Phan Thu Liễu, Hiệu trưởng nhà trường, cho biết trường hiện có 8 lớp. Nước nấu ăn cho trẻ được sử dụng hoàn toàn bằng nước đóng bình đạt chuẩn Bộ Y tế. Nước máy chỉ dùng cho các hoạt động sinh hoạt như rửa tay chân, lau người, vệ sinh và tưới cây.

“Trường không có ao, mương trữ nước nên phụ thuộc nhiều vào nước máy. Hiện nay, trường mới trang bị được 3 bồn chứa với tổng dung tích khoảng 9 m³, chỉ đủ dùng trong vài ngày mặn kéo dài nếu tiết kiệm. Những năm trước, nhờ có mạnh thường quân hỗ trợ nước miễn phí nên nhà trường cũng phần nào xoay xở được”, cô Liễu cho biết.

Về phía ngành chức năng, Trung tâm Nước sạch nông thôn tỉnh Vĩnh Long, đơn vị hiện quản lý, vận hành 237 trạm cấp nước trên địa bàn 92 xã, 12 phường, cung cấp nước cho hơn 482.000 khách hàng đã triển khai nhiều giải pháp ứng phó hạn hán, xâm nhập mặn mùa khô 2025-2026.

Theo ông Lưu Nhuận, Giám đốc Trung tâm, các trạm và nhà máy nước được yêu cầu thường xuyên theo dõi độ mặn nguồn nước; phối hợp với đơn vị khai thác công trình thủy lợi để điều tiết cống ngăn mặn; tranh thủ bơm nước vào thời điểm chân triều có độ mặn thấp. Đồng thời, tăng cường truyền thông để người dân chủ động tích trữ, sử dụng nước tiết kiệm; xử lý kịp thời các sự cố đường ống và điều phối nước từ hệ thống RO khi cần thiết.

Dù xâm nhập mặn năm nay đến trễ, mang lại tín hiệu tích cực cho người dân ven sông An Hóa, sông Tiền, nhưng bài học từ những mùa mặn khắc nghiệt trước vẫn còn nguyên giá trị. Sự chủ động của người dân, cùng với các giải pháp ứng phó linh hoạt của ngành chức năng, tiếp tục là yếu tố then chốt để bảo đảm nguồn nước sinh hoạt an toàn trong cao điểm mùa khô.

Theo Đài Khí tượng Thủy văn tỉnh, xâm nhập mặn trên các sông Cửa Đại, Hàm Luông, Cổ Chiên và sông Hậu có xu thế tăng từ cuối tháng 1, đạt đỉnh vào đầu tháng 2 và giảm dần sau đó. Ranh mặn 4‰ có khả năng xâm nhập sâu từ 39-46 km, trong khi ranh mặn 1‰ có thể lấn sâu từ 54-63 km, tùy từng tuyến sông. Cảnh báo rủi ro thiên tai do xâm nhập mặn hiện ở mức cấp 2. Các địa phương ven sông được khuyến cáo theo dõi chặt chẽ độ mặn khi vận hành cống và sử dụng nguồn nước mặt trực tiếp nhằm hạn chế tác động đến đời sống và sản xuất. Trước đó, ngày 16/1/2026, ông Châu Văn Hòa, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Vĩnh Long phát lệnh toàn tỉnh trữ nước ngọt để ứng phó với xâm nhập mặn mùa khô 2025-2026.