Nhường đất làm cao tốc, dân mòn mỏi chờ an cư: [Bài 1] Vẫn ở tạm

Nhiều hộ dân chật vật trong điều kiện ở tạm

Sau gần một năm nhường đất cho dự án cao tốc Đồng Đăng – Trà Lĩnh, nhiều hộ dân tại xã Tràng Định vẫn chưa có nơi ở ổn định. Nhà văn hóa thôn, nhà tôn dựng tạm... trở thành chỗ ở bất đắc dĩ của nhiều hộ gia đình từ sau khi bàn giao mặt bằng.

Theo thông tin từ UBND xã, toàn thôn có 18 hộ bị ảnh hưởng về nhà ở do thu hồi đất. Nếu tính cả đất sản xuất như ruộng, vườn, đất rừng thì hơn 80 hộ chịu tác động. Trong đó, nhiều hộ đã tự nguyện di dời từ tháng 4 năm ngoái để bàn giao mặt bằng phục vụ việc triển khai dự án, nhưng đến nay vẫn phải sống trong điều kiện tạm bợ.

Ủng hộ chủ trương và kế hoạch triển khai dự án, đồng tình với phương án bồi thường của Nhà nước, gia đình ông Hoàng Văn Mủ (thôn Nà Nọong) là một trong những hộ đầu tiên trong thôn đã tự nguyện rời nơi ở cũ từ những ngày đầu được vận động. Thế nhưng, hiện cả gia đình với 6 nhân khẩu vẫn đang sinh hoạt nhờ tại nhà văn hóa thôn.

Không gian vốn không dành cho sinh hoạt gia đình nay trở thành nơi ở dài ngày. Đồ đạc được sắp xếp gọn trong không gian chật hẹp, sinh hoạt bị thu hẹp, mọi thứ đều mang tính “chắp vá”, tạm bợ để duy trì cuộc sống hằng ngày.

Có đất tái định cư nhưng chưa thể làm nhà

Trước khi bị thu hồi đất, gia đình ông Mủ có hơn 360m² đất ở. Đây là diện tích đủ rộng để sinh sống và ông đã tính đến việc tách thửa để chia cho các con sau này. Tuy nhiên, do trước đó mới chỉ “chia miệng”, chưa kịp tách khẩu, tách đất, nên khi thực hiện tái định cư, gia đình ông chỉ được bố trí một suất đất ở.

Theo ông Mủ, điều khiến ông băn khoăn không chỉ là chỗ ở trước mắt mà còn là việc sắp xếp chỗ ở lâu dài cho các con. “Trước đây, đất rộng đã tính chia cho con cái rồi. Giờ xuống khu mới mà chỉ có một suất thì rất khó bố trí”, ông nói.

Hiện gia đình ông đã được bố trí đất tái định cư, nhưng do hạ tầng tại khu tái định cư chưa hoàn thiện, nên việc xây dựng nhà ở chưa thể thực hiện. Trong khi đó, nỗi lo về kinh phí xây dựng gia tăng ngày càng rõ rệt. 

Theo ông, nếu kéo dài tình trạng này, tiền bồi thường và hỗ trợ sẽ không đủ để dựng một ngôi nhà kiên cố. Đặc biệt, tại khu tái định cư có những vị trí thấp, vào mùa mưa có thể bị ảnh hưởng bởi nước, nên việc xây dựng phải đảm bảo chắc chắn hơn, kéo theo chi phí cao hơn.

“Nhà cũ tuy đơn sơ nhưng ở ổn định. Giờ nếu không đủ điều kiện làm nhà kiên cố ở nơi mới thì cũng rất lo”, ông chia sẻ. Ông Mủ cho biết, điều gia đình mong mỏi nhất hiện nay là khu tái định cư sớm hoàn thiện hạ tầng để chúng tôi có thể xây dựng nhà ở. “Chúng tôi đã bàn giao mặt bằng, chỉ mong khu tái định cư sớm xong để người dân ổn định cuộc sống, chứ ở tạm thế này lâu dài rất bất tiện”, ông nói.

Nhiều hộ thuộc diện khó sắp xếp chỗ ở sau khi thu hồi đất

Không chỉ riêng gia đình ông Mủ, nhiều hộ khác cũng đối mặt với bài toán chỗ ở, trong đó có gia đình bà Đặng Thị Bến.

Hiện gia đình bà có 7 nhân khẩu cùng sinh sống. Trước khi bị thu hồi đất, gia đình bà ở trong ngôi nhà xây 2 tầng, hoàn thành năm 2022. Ngoài ra, người con trai thứ hai đã ra ở riêng trong một căn nhà cấp 4. 

Khi dự án cao tốc triển khai, toàn bộ gần 400m² đất ở, nhà cửa của gia đình cùng khoảng 400m² đất trồng cây lâu năm đều thuộc diện thu hồi.

Với diện tích đất bị thu hồi, gia đình bà Bến được bố trí 2 suất đất tái định cư. Tuy nhiên, với số nhân khẩu đông, việc sắp xếp chỗ ở lâu dài cho các thành viên, đặc biệt là các con đã trưởng thành vẫn là bài toán không dễ. Hiện tại, cả gia đình vẫn phải ở chung, sinh hoạt khá chật chội.

“Nhà đông người, có lúc 7 người ở chung một nhà nên rất bất tiện. Con, cháu giờ đã lớn, rất mong sớm có chỗ ở ổn định để sau này còn tách ra làm nhà riêng”, bà Bến chia sẻ.

Bà Bến cho biết, gia đình và nhiều hộ dân đều mong tiến độ khu tái định cư được đẩy nhanh, đặc biệt là sớm hoàn thiện hạ tầng để người dân có thể nhận đất và xây dựng nhà ở. “Chỉ khi có đất và hạ tầng đầy đủ thì chúng tôi mới yên tâm làm nhà, ổn định lâu dài”, bà nói.

Chờ ngày an cư

Theo bà Bến, tổng số tiền bồi thường cho diện tích đất ở và tài sản của gia đình là hơn 1 tỷ đồng. Với số tiền này, gia đình có thể tính toán để xây dựng lại nhà ở khi được bố trí đất tái định cư.

Tuy nhiên, riêng người con trai thứ hai, trước đó đã ra ở riêng, chỉ được bồi thường căn nhà cấp 4 hơn 280 triệu đồng. Trong điều kiện giá vật liệu xây dựng "leo thang" như hiện nay, việc dựng lại nhà ở riêng sẽ gặp nhiều khó khăn.

“Nếu không làm được nhà riêng thì lại phải ở chung, ảnh hưởng đến sinh hoạt của các thành viên trong gia đình”, bà Bến cho biết.

Không chỉ khó khăn về chỗ ở, việc sản xuất của những hộ dân trong diện tái định cư cũng có những thay đổi. Dù việc đi lại đến ruộng, vườn vẫn có thể bằng xe máy, nhưng đối với những diện tích đất rừng ở xa, việc canh tác trở nên vất vả hơn trước.

Theo người dân, việc sớm hoàn thiện khu tái định cư là điều kiện quan trọng để họ có thể ổn định chỗ ở và cuộc sống lâu dài.

Bên cạnh chỗ ở, vấn đề sinh kế cũng là mối quan tâm lớn. Phần lớn người dân trước đây sống dựa vào ruộng và đất rừng. Khi diện tích canh tác giảm, việc tìm hướng mưu sinh mới trở thành bài toán khó.

Dù còn nhiều băn khoăn, người dân vẫn đồng thuận với chủ trương thu hồi đất để triển khai dự án. Họ chấp nhận rời nơi ở cũ với kỳ vọng về một cuộc sống ổn định hơn trong tương lai.

Nhưng trong lúc này, giữa những căn nhà tạm, điều họ chờ đợi không chỉ là một lô đất, mà là một mái nhà thực sự, nơi có thể bắt đầu lại cuộc sống sau khi đã nhường đất cho một công trình trọng điểm.

Dự án cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh mở ra cơ hội phát triển kinh tế - xã hội của hai tỉnh Lạng Sơn và Cao Bằng; kết nối vùng Đông Bắc với Thủ đô Hà Nội và các cực kinh tế của cả nước. Sau khi hoàn thành, tuyến cao tốc này sẽ rút ngắn thời gian di chuyển từ Cao Bằng đến Hà Nội và ngược lại từ 6 -7 giờ xuống còn khoảng 3,5 giờ; tạo điều kiện thuận lợi cho giao thương hàng hóa, phát triển du lịch.

Đoạn qua địa bàn tỉnh Lạng Sơn, dự án đi qua các huyện Văn Lãng và Tràng Định (cũ) dài 51,8 km. Diện tích đất phải thu hồi của dự án trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn là hơn 450 ha.