Lễ hội Gội đầu của người Thái trắng Quỳnh Nhai, còn gọi là Lễ hội “Lúng ta”, là lễ hội thường niên được tổ chức vào ngày cuối cùng của năm cũ. Lễ hội gắn với truyền thuyết về Nàng Han - vị nữ tướng tài ba, dũng cảm của dân tộc Thái, có công đánh đuổi giặc xâm lăng, giữ yên bờ cõi, đem lại cuộc sống thanh bình cho bản làng.
Lễ hội Gội đầu là hoạt động thường niên của đồng bào Thái trắng Quỳnh Nhai, được tổ chức vào ngày cuối cùng của năm cũ. Ảnh: Thu Hà.
Truyền thuyết kể rằng, sau khi đánh đuổi kẻ thù, Nàng Han đến bên dòng sông, cởi bỏ chiến bào, xõa tóc gội đầu. Đến lúc ấy, ba quân mới biết vị tướng tài ba ấy là một thiếu nữ. Nàng cũng ra lệnh cho các nữ quân xuống sông tắm gội, gột rửa dấu tích chiến trận để mừng chiến thắng. Nơi Nàng tắm, bầu trời bỗng tỏa ánh hào quang, xuất hiện đám mây ngũ sắc đón Nàng về trời.
Để tưởng nhớ công lao to lớn của nữ tướng, nhân dân nhiều nơi thuộc 16 Châu Thái, trong đó có Châu Chiên (Châu Quỳnh Nhai) lập đền thờ Nàng Han và duy trì nghi lễ thờ cúng vào các dịp lễ, tết. Từ đó, nghi lễ gội đầu được lưu truyền, trở thành nét sinh hoạt văn hóa truyền thống của cộng đồng người Thái trắng ven sông Đà mỗi dịp cuối năm.
Nghi thức gội đầu truyền thống tại Bến nước bản Pom Sinh, xã Quỳnh Nhai. Ảnh: Thu Hà.
Theo quan niệm của người Thái trắng, nghi lễ gội đầu mang ý nghĩa gột rửa những điều không may của năm cũ, gửi theo dòng nước những lo toan, vất vả, cầu mong năm mới bình an, thuận lợi trong công việc và cuộc sống.
Lễ hội gồm hai phần: phần lễ và phần hội. Phần lễ diễn ra nghi thức dâng hương tại Đền Linh Sơn - Thủy Từ và Đền Nàng Han với sự tham dự của lãnh đạo địa phương, các nghệ nhân, cán bộ, nhân dân và du khách. Phần hội được tổ chức tại Bến nước bản Pom Sinh với nghi thức gội đầu truyền thống của các đội nam, nữ theo đúng phong tục của đồng bào Thái.
Vòng xòe đoàn kết vui hội ven sông Đà. Ảnh: Thu Hà.
Ông Nguyễn Hồng Sơn, Phó Chủ tịch UBND xã Quỳnh Nhai cho biết: Sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, Lễ hội Gội đầu tiếp tục được xã tổ chức thường niên vào ngày cuối năm nhằm gìn giữ, bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của đồng bào dân tộc Thái trắng nói riêng và bà con Quỳnh Nhai nói chung.
Lễ hội có ý nghĩa quan trọng trong đời sống tinh thần của cộng đồng người Thái trắng Quỳnh Nhai, thể hiện tinh thần đoàn kết, tương thân tương ái, mang giá trị nhân văn sâu sắc. Đồng thời, góp phần quảng bá tiềm năng văn hóa - du lịch, hình ảnh con người Quỳnh Nhai, tạo không khí vui tươi, phấn khởi trước thềm Tết đến Xuân về.
