Những năm gần đây, nhiều bản làng ở Lai Châu bắt đầu đổi thay nhờ phát triển du lịch cộng đồng. Từ những nơi chủ yếu sản xuất nông nghiệp, nhiều địa phương đã từng bước khai thác lợi thế cảnh quan, văn hóa và đời sống bản địa để thu hút du khách. Tuy nhiên, điều tạo nên sức hút riêng của Lai Châu không chỉ nằm ở núi rừng hay khí hậu vùng cao mà còn ở bản sắc văn hóa vẫn được lưu giữ khá nguyên vẹn trong đời sống cộng đồng.
Lai Châu là nơi sinh sống của nhiều dân tộc như: Mông, Dao, Thái, Hà Nhì, Lự, Giáy… Mỗi cộng đồng đều có tiếng nói, trang phục, lễ hội và tập quán sinh hoạt riêng. Theo thông tin từ ngành du lịch, địa phương hiện có nhiều di sản văn hóa phi vật thể được đưa vào danh mục di sản văn hóa quốc gia như: Nghệ thuật Xòe Thái, lễ hội Gầu Tào của người Mông hay nghề dệt thổ cẩm của dân tộc Lự.
Các nghệ nhân và người dân bản Sin Suối Hồ trình diễn nghề kéo sợi, dệt vải truyền thống phục vụ du khách. Ảnh: T.H.
Tại nhiều bản du lịch cộng đồng, người dân vẫn giữ nếp nhà truyền thống, duy trì nghề dệt vải, làm nhạc cụ dân tộc và tổ chức sinh hoạt văn nghệ vào dịp cuối tuần hoặc lễ hội. Không gian văn hóa không chỉ phục vụ khách du lịch mà vẫn gắn với đời sống thường ngày của người dân vùng cao.
Ở bản Sin Suối Hồ, nhiều hộ dân tham gia làm du lịch cộng đồng nhưng vẫn giữ kiến trúc nhà ở, phong tục sinh hoạt và cách đón khách theo nét truyền thống của người Mông. Theo người dân địa phương, điều du khách quan tâm nhất hiện nay không phải là dịch vụ hiện đại mà là trải nghiệm đời sống bản địa một cách chân thực.
Cùng với bảo tồn văn hóa, nhiều địa phương ở Lai Châu cũng chú trọng giữ gìn môi trường và cảnh quan sinh thái. Đường làng, ngõ bản được dọn dẹp thường xuyên. Người dân hạn chế xả rác, trồng thêm hoa và cải tạo không gian sống theo hướng xanh, sạch hơn để phục vụ du lịch.
Bà Đỗ Thị Tuyên, Trưởng phòng Quản lý Du lịch, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lai Châu, cho biết: “Việc gắn bảo tồn văn hóa với phát triển du lịch cộng đồng đang tạo thêm sinh kế cho người dân vùng cao. Nhiều nghề truyền thống từng có nguy cơ mai một nay dần được khôi phục. Một số địa phương cũng đưa nội dung bảo tồn văn hóa dân tộc vào hương ước, quy ước cộng đồng nhằm nâng cao ý thức gìn giữ bản sắc địa phương".
Các bạn trẻ trong trang phục truyền thống tham gia hoạt động văn hóa tại lễ hội Bun Vốc Nặm ở Lai Châu. Ảnh: T.H.
Tuy nhiên, quá trình phát triển du lịch cộng đồng vẫn còn nhiều khó khăn. Một số nơi thiếu kỹ năng làm du lịch. Việc bảo tồn văn hóa ở một số địa phương chưa đồng đều. Thanh niên đi làm xa khiến nhiều sinh hoạt cộng đồng bị gián đoạn. Bên cạnh đó, nguy cơ thương mại hóa văn hóa cũng đặt ra yêu cầu phải phát triển du lịch theo hướng bền vững, tránh chạy theo hình thức.
Theo nhiều ý kiến, muốn giữ được sức hút lâu dài, du lịch cộng đồng ở Lai Châu cần đặt người dân vào vị trí trung tâm. Người dân không chỉ là người làm du lịch mà còn là chủ thể giữ gìn văn hóa. Khi cộng đồng thực sự thấy được giá trị kinh tế và tinh thần từ bản sắc dân tộc, việc bảo tồn sẽ trở nên bền vững hơn.
Giữa nhịp sống hiện đại, nhiều bản làng ở Lai Châu hiện vẫn đang giữ được nét sinh hoạt truyền thống, từ tiếng khèn, điệu múa đến những phiên chợ vùng cao đậm bản sắc. Đây không chỉ là tài sản văn hóa của đồng bào dân tộc mà còn là nền tảng để địa phương phát triển du lịch xanh, gần gũi và bền vững trong tương lai.
