Người cao tuổi thuộc nhóm đối tượng có sức đề kháng suy giảm và mắc bệnh nền, nên thường gặp các triệu chứng về tim mạch, huyết áp, đột quỵ, say nắng, kiệt sức khi thời tiết nắng nóng. Bác sĩ Ngô Thế Hoàng (Trưởng khoa Nội hô hấp, Bệnh viện Thống Nhất, TP.HCM) cho biết, số lượng người cao tuổi đến khám ngoại trú và điều trị nội trú đang tăng nhanh trong những ngày gần đây. Rõ ràng, cần có giải pháp dự phòng cho người cao tuổi trước diễn biến mùa hè gay gắt năm nay.
Người cao tuổi cần được quan tâm chăm sóc sức khỏe trong mùa nắng nóng. Ảnh: TL.
Nắng nóng khiến cơ thể toát nhiều mồ hôi, gây mất nước và rối loạn điện giải. Điều này làm máu đặc lại, dễ hình thành cục máu đông gây tắc nghẽn mạch máu não. Bên cạnh đó, việc di chuyển từ môi trường nắng nóng gay gắt vào phòng máy lạnh lạnh sâu hoặc tắm nước lạnh ngay khi vừa đi ngoài trời về có thể khiến mạch máu co thắt đột ngột, gây vỡ hoặc tắc mạch. Đối tượng nguy cơ cao bị đột quỵ khi thời tiết nắng nóng là người cao tuổi, người có sẵn các bệnh mãn tính hoặc từng bị đột quỵ trước đây.
Một trong những nguyên tắc quan trọng nhất trong dự phòng mùa nóng là giữ cho cơ thể không bị mất nước. Ở người cao tuổi, cảm giác khát thường giảm đi nên nhiều người không chủ động uống nước dù cơ thể đã thiếu nước. Điều này rất nguy hiểm bởi mất nước có thể làm tụt huyết áp, rối loạn điện giải, gây chóng mặt, ngất xỉu, thậm chí dẫn đến tai biến tim mạch hoặc đột quỵ.
Người già nên duy trì thói quen uống nước đều đặn trong ngày, không đợi khát mới uống. Ngoài nước lọc, có thể bổ sung thêm nước canh, nước trái cây ít đường hoặc các loại trà thảo mộc thanh mát. Tuy nhiên, cần hạn chế các loại nước ngọt có gas, rượu bia hoặc đồ uống chứa nhiều caffeine vì chúng dễ làm cơ thể mất nước nhiều hơn.
Bên cạnh việc bổ sung nước, chế độ dinh dưỡng hợp lý cũng là yếu tố cần được chú trọng. Trong thời tiết nóng bức, người cao tuổi thường ăn uống kém ngon miệng, dễ mệt mỏi và suy nhược. Vì vậy, bữa ăn cần được chế biến thanh đạm, dễ tiêu nhưng vẫn đảm bảo đủ chất dinh dưỡng.
Nên tăng cường rau xanh, trái cây tươi, các món luộc hoặc hấp để giúp cơ thể giải nhiệt. Những thực phẩm giàu vitamin và khoáng chất như cam, bưởi, dưa hấu, rau má, bí đao hay mồng tơi có tác dụng hỗ trợ làm mát cơ thể khá tốt. Đồng thời, cần hạn chế thức ăn nhiều dầu mỡ, quá cay hoặc quá mặn vì chúng làm tăng gánh nặng cho hệ tim mạch và thận.
Người cao tuổi trong mùa nắng nóng cũng cần được theo dõi sát các bệnh lý nền. Thời tiết oi bức có thể khiến huyết áp dao động thất thường, tim phải hoạt động nhiều hơn để điều hòa nhiệt độ cơ thể. Những người có tiền sử tăng huyết áp, suy tim hoặc bệnh mạch vành cần uống thuốc đều đặn theo chỉ định của bác sĩ, không được tự ý ngưng thuốc vì nghĩ rằng bệnh đã ổn định.
Việc kiểm tra huyết áp, đường huyết định kỳ trong những ngày nắng nóng là rất cần thiết để phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường. Nếu xuất hiện các triệu chứng như đau đầu dữ dội, khó thở, tức ngực, choáng váng hoặc mệt lả, cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay lập tức.
Một biện pháp dự phòng khác rất quan trọng là điều chỉnh môi trường sinh hoạt sao cho phù hợp với thời tiết. Người cao tuổi nên ở trong không gian thông thoáng, mát mẻ, tránh ánh nắng trực tiếp vào buổi trưa và đầu giờ chiều.
Nhiều người già có thói quen ngồi trước quạt quá lâu hoặc để quạt thổi trực tiếp vào người khi ngủ, điều này có thể gây khô đường hô hấp, đau nhức cơ hoặc cảm lạnh. Quần áo mặc trong mùa nóng nên rộng rãi, thấm hút mồ hôi tốt để cơ thể dễ thoát nhiệt.
Việc vận động hợp lý cũng giúp người cao tuổi tăng cường sức đề kháng trong mùa hè. Tuy nhiên, cần lựa chọn thời điểm tập luyện thích hợp như sáng sớm hoặc chiều muộn, tránh vận động dưới trời nắng gắt.
Những bài tập nhẹ nhàng như đi bộ, dưỡng sinh, yoga hoặc đạp xe chậm giúp lưu thông máu tốt hơn và duy trì sức khỏe tim mạch. Khi tập luyện, nếu cảm thấy mệt, khó thở hoặc tim đập nhanh bất thường thì phải nghỉ ngơi ngay. Người già tuyệt đối không nên cố gắng vận động quá sức trong thời tiết nóng bức.
Ngoài các biện pháp chăm sóc thể chất, yếu tố tinh thần cũng rất cần được quan tâm. Nhiều người cao tuổi thường cảm thấy khó chịu, mất ngủ hoặc cáu gắt khi thời tiết oi nóng kéo dài. Tình trạng mất ngủ liên tục sẽ làm cơ thể suy yếu và khiến bệnh mạn tính dễ tái phát hơn.
Vì vậy, con cháu nên tạo không khí sinh hoạt vui vẻ, thoải mái cho người lớn tuổi, đồng thời giúp họ duy trì nếp sinh hoạt điều độ. Một giấc ngủ đủ và sâu sẽ giúp cơ thể phục hồi năng lượng, nâng cao khả năng thích nghi với thời tiết khắc nghiệt.
Trong y học cổ truyền, mùa hè được xem là thời điểm “nhiệt tà” dễ xâm nhập cơ thể, làm hao tổn tân dịch và khí huyết. Vì thế, người cao tuổi thường được khuyến khích sử dụng một số món ăn hoặc thức uống có tính thanh nhiệt như cháo đậu xanh, nước sen, atiso hoặc trà hoa cúc. Tuy nhiên, việc sử dụng các bài thuốc dân gian cũng cần phù hợp với thể trạng từng người, tránh lạm dụng quá mức. Với những người có bệnh nền phức tạp, việc tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi dùng các sản phẩm hỗ trợ là điều cần thiết.
Trong gia đình có người cao tuổi, thân nhân nên hỗ trợ chăm sóc, quan tâm nhiều hơn. Khi sử dụng máy lạnh, tránh để nhiệt độ quá thấp (dưới 26 độ C). Để phòng tránh nguy cơ sốc nhiệt, nên tắt máy lạnh, mở cửa khoảng 20 phút trước khi ra ngoài.
