Động thái này nằm trong gói cắt giảm viện trợ nước ngoài trị giá 9 tỷ USD do chính quyền Tổng thống Donald Trump thúc đẩy, trong đó kinh phí dành cho Nghị định thư thuộc một phần quỹ 437 triệu USD hỗ trợ các tổ chức quốc tế.
Dù chưa rõ mức cắt cụ thể, giới chuyên gia cảnh báo động thái này sẽ gây tổn hại cả về môi trường lẫn lợi ích kinh doanh của Mỹ, đồng thời làm suy yếu vai trò lãnh đạo toàn cầu của nước này trong lĩnh vực khí hậu.
Ozone là “lá chắn sinh học” của Trái đất, bảo vệ mọi sự sống khỏi bức xạ nguy hiểm từ Mặt Trời và góp phần duy trì môi trường sống ổn định cho con người và thiên nhiên. Ảnh minh hoạ.
Được ký kết năm 1987 dưới thời Tổng thống Ronald Reagan, Nghị định thư Montreal đặt mục tiêu loại bỏ gần 100 loại hóa chất phá hủy tầng ozone như HCFC – vốn được sử dụng rộng rãi trong điều hòa và làm lạnh. Với sự tham gia của hầu hết các quốc gia, hiệp ước đã thành công trong việc thu hẹp “lỗ thủng” tầng ozone và được coi là đóng góp lớn nhất cho việc ngăn chặn tình trạng ấm lên toàn cầu, giúp tránh được mức tăng nhiệt tới 2,5°C trong thế kỷ này. Từ năm 1991, Mỹ là nhà tài trợ chủ chốt, đóng góp khoảng 1/4 tổng ngân sách vào quỹ hỗ trợ các nước đang phát triển thực hiện cam kết cắt giảm.
Tuy nhiên, những người ủng hộ việc cắt giảm cho rằng mục tiêu ban đầu của hiệp ước đã cơ bản hoàn thành. Theo Ben Leiberman, cựu cố vấn cấp cao của Ủy ban Năng lượng và Thương mại Hạ viện, sản xuất và tiêu thụ HCFC đã giảm mạnh, dẫn đến việc tiếp tục cấp vốn là tốn kém và có nguy cơ mở rộng nhiệm vụ ngoài mục tiêu ban đầu.
Ngược lại, nhiều chuyên gia nhấn mạnh rằng Nghị định thư Montreal không chỉ dừng lại ở việc bảo vệ tầng ozone. Năm 2016, Sửa đổi Kigali được thông qua, mở rộng phạm vi để loại bỏ dần HFC – loại khí nhà kính có tác động mạnh hơn CO₂ nhiều lần. Sửa đổi này được đánh giá có thể giúp tránh mức nóng lên thêm 0,5°C, đồng thời thúc đẩy công nghệ làm mát hiệu quả hơn. Thượng viện Mỹ phê chuẩn Sửa đổi Kigali năm 2020 và chính thức phê chuẩn năm 2022.
