Kiến tạo nền dữ liệu đất đai quốc gia: [Bài 2] Chiến dịch 120 ngày đêm ở Lào Cai

Hòa cùng công cuộc chuyển đổi số quốc gia, tỉnh Lào Cai đang bước vào chiến dịch 120 ngày đêm (từ ngày 1/4 đến 31/7/2026) để hoàn thiện, làm giàu làm sạch cơ sở dữ liệu (CSDL) đất đai toàn tỉnh, đồng thời thực hiện Kế hoạch số 2959/KH-BNNMT-BCA của Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng Bộ Công an, và Kế hoạch số 149/KH-UBND của UBND tỉnh. Mục tiêu tối thượng là đo đạc, lập bản đồ địa chính và hoàn thành cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai.

Từ tốp 5 cả nước đến mục tiêu cao hơn

Ông Nguyễn Xuân Hà, Giám đốc Văn phòng Đăng ký đất đai (Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lào Cai) chia sẻ rành mạch về từng mốc thời gian trong công cuộc xây dựng cơ sở dữ liệu của hơn 4,76 triệu thửa đất của tỉnh.

Đầu tiên, đối với công tác làm sạch, làm giàu cơ sở dữ liệu đất đai theo Kế hoạch 2959/KH/BNNMT-BCA, tỉnh Lào Cai đã hoàn thành chỉ tiêu Bộ giao với trên 1,6 triệu thửa, hiện đang đứng tốp 5/34 tỉnh, thành phố.

Tiếp đó, đến ngày 31/7/2026, thời điểm kết thúc chiến dịch 120 ngày, số thửa đất đảm bảo tiêu chí "đúng - đủ - sạch - sống" của Nhóm 1 sẽ nâng lên hơn 2,4 triệu thửa, hoàn thành chỉ tiêu Kế hoạch 149/KH-UBND

Mốc ngày 31/12/2026, thời điểm kết thúc Kế hoạch 2959/KH/BNNMT-BCA sẽ hoàn thành 3,9 triệu thửa đất lên Nhóm 1. Các nội dung còn lại của Kế hoạch 2959/KH/BNNMT-BCA sẽ được Lào Cai đảm bảo thực hiện hoàn thành đúng tiến độ trong năm 2026

Tính đến ngày 2/7/2026, tổng số lượng thửa đất Nhóm 1 (hoàn thành dữ liệu và mã định danh) toàn tỉnh Lào Cai đã đạt 1.616.412/1.613.660 thửa đất, hoàn thành 101,15% Kế hoạch số 2959/KH/BNNMT-BCA.

Thành tích tạm đứng thứ 5 cả nước (tính đến hết tháng 6/2026) về làm giàu, làm sạch cơ sở dữ liệu đất đai chưa phải là mục tiêu cuối cùng song là minh chứng rõ rệt cho nỗ lực toàn hệ thống chính trị của tỉnh trong suốt thời gian qua. Và những nỗ lực ấy đã mang lại hiệu quả rõ rệt.

Theo ông Hà, điểm tựa vững chắc nhất của Lào Cai chính là việc kế thừa những thành quả từ Dự án xây dựng Cơ sở dữ liệu đất đai (VILG) được triển khai từ trước khi sáp nhập 2 tỉnh Lào Cai và Yên Bái. Hệ thống này đã được đưa vào quản lý, vận hành từ năm 2022. Giờ đây, gần 2,5 triệu thửa đất trên toàn bộ 99/99 xã, phường đã được quản lý và vận hành thông suốt trên nền tảng số.

Sự trơn tru ấy mang lại tiện ích thiết thực nhất cho người dân. Hiện tại, 100% hồ sơ thủ tục hành chính lĩnh vực đất đai đều được tiếp nhận và giải quyết liên thông qua Hệ thống thông tin quản lý đất đai (VBDLIS) và Hệ thống một cửa điện tử (iGate) của tỉnh.

Kể từ ngày 10/5/2026, toàn bộ hệ thống thông tin này được quy về một địa chỉ “https://lca.mplis.gov.vn”, tạo ra một cánh cửa giao tiếp duy nhất, minh bạch và thân thiện. Không dừng lại ở đó, dữ liệu đất đai đã liên thông với phần mềm của Cơ quan Thuế và cổng Dịch vụ công quốc gia, cho phép người dân ở các xã, phường dễ dàng thực hiện nghĩa vụ tài chính chỉ qua thao tác trên các ứng dụng trên điện thoại thông minh.

Đối với 27/99 xã, phường chưa có bản đồ địa chính, Lào Cai đang thúc tiến độ đạc đạ, lập bản đồ địa chính và đăng ký đất đai.  Kết quả tính đến ngày 12/6/2026, toàn tỉnh đã thực hiện đo đạc được hơn 44.000 ha trên tổng số gần 93.000 ha (đạt 47,6% khối lượng).

Bám từng thôn bản, gỡ từng nút thắt

Nằm nơi phên dậu Tổ quốc, xã biên giới Pha Long mang đặc thù địa hình miền núi chia cắt phức tạp, cùng 98% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số. Bước vào chiến dịch 120 ngày đêm về đo đạc, lập bản đồ và hoàn thiện cơ sở dữ liệu đất đai, địa phương này đã phải đối mặt với không ít khó khăn từ thực tiễn cơ sở.

Chia sẻ về những ngày đầu triển khai đầy gian nan, ông Nguyễn Đức Luân, Phó Chủ tịch UBND xã Pha Long cho biết: “Do bà con chưa hiểu hết giá trị pháp lý của Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, nhiều hộ đã để mất, cháy hoặc rách nát. Tập quán cho tặng, thừa kế hay chuyển nhượng xưa nay cũng chỉ qua lời nói hoặc vài tờ giấy viết tay không đủ căn cứ pháp lý. Hệ quả của thói quen này là việc thu thập bản sao, cũng như xác minh nguồn gốc quá trình sử dụng đất để nhập liệu vào hệ thống điện tử trở thành rào cản”.

Những tình huống dở khóc dở cười liên tục xuất hiện khi cán bộ đối chiếu hồ sơ: tên chủ đất thay đổi từ Tráng sang Trắng, từ Toả sang Tỏ, hay từ Sèo sang Páo...

Bên cạnh đó, những tồn tại do lịch sử để lại cũng tạo ra một khối lượng công việc khổng lồ. Bản đồ địa chính của 4 xã cũ trước khi sáp nhập được đo đạc từ giai đoạn 2012-2014 nay đã biến động mạnh về ranh giới và chủ sử dụng.

Nguyên nhân là do trước đây khi đo đạc, người dân thường khai theo tên gọi ở nhà, không có dữ liệu đối chứng. Đến khi làm Căn cước công dân mới được chuẩn hóa lại, dẫn đến sai sót thông tin diện rộng. Thậm chí, nhiều diện tích trên bản đồ ghi mã DCS (đất chưa sử dụng), nhưng trên thực tế bà con đã quây lưới, canh tác từ lâu.

Trước những thách thức đó, chính quyền xã Pha Long đã kiên trì thực hiện phương châm bám nắm địa bàn để gỡ khó. Các cán bộ xã xuống tận 35 thôn bản để tuyên truyền, giải thích giúp người dân hiểu rõ quyền lợi và nghĩa vụ của mình khi tham gia cung cấp thông tin, cũng như những lợi ích lâu dài khi thực hiện các thủ tục hành chính sau này. Đối với hơn 25.700 thửa đất chưa kê khai đăng ký, xã lập tức tung các tổ công tác phụ trách theo từng địa bàn thôn để trực tiếp hỗ trợ, tháo gỡ vướng mắc tại chỗ cho bà con.

Nhờ sự vào cuộc quyết liệt và đồng bộ, đến nay toàn bộ dữ liệu diện tích đất do UBND xã quản lý đã được kê khai, bàn giao file scan về Chi nhánh Văn phòng Đăng ký đất đai khu vực Mường Khương để cập nhật theo đúng quy định. Địa phương cũng đã hoàn thiện scan và đăng ký thành công gần 8.000 thửa đất, đồng thời giải quyết dứt điểm khối lượng thửa đất chưa kê khai trước đó.

Từ kết quả cho thấy, xã Pha Long đã cán đích, hoàn thành mục tiêu của kế hoạch 120 ngày, tạo nên một bước tiến dài trong công tác số hóa và quản lý đất đai nơi vùng biên viễn.

Còn nhiều khó khăn

Theo ông Nguyễn Xuân Hà, Lào Cai là một tỉnh miền núi, địa hình chia cắt mạnh bởi những khe suối sâu và những dãy núi cao trùng điệp. Có những khu vực bản làng nằm ở địa hình phức tạp, đường giao thông đi lại hiểm trở, việc tiếp cận thực địa để đo đạc và xác minh ranh giới thửa đất mất nhiều thời gian so với miền xuôi.

Khó khăn về địa lý chỉ là một phần, rào cản lớn hơn nằm ở tính kế thừa của những bộ hồ sơ lịch sử. Hồ sơ địa chính của Lào Cai được hình thành qua nhiều thời kỳ, sự thay đổi về địa giới hành chính đã để lại những khoảng trống lớn. Có nhiều trường hợp thông tin trên hồ sơ quản lý hoàn toàn sai lệch so với hiện trạng sử dụng đất thực tế.

Ngoài ra, lực lượng cán bộ địa chính cấp xã vốn đã mỏng, nay lại phải gánh vác một khối lượng công việc lớn trong thời gian ngắn, bên cạnh hàng loạt nhiệm vụ quan trọng khác của địa phương. Do vậy một số xã, phường chưa chủ động thực hiện chiến dịch 120 ngày để hoàn thiện, làm giàu làm sạch CSDL đất đai. Công tác đối soát dữ liệu còn vướng mắc chưa quy được chủ sử dụng đất để thực hiện kê khai đăng ký lần đầu.

Khó khăn nhất là những thửa đất mà chủ sử dụng đã qua đời từ lâu nhưng con cháu chưa thực hiện thủ tục phân chia thừa kế, hay những người chủ cũ đã di cư đi nơi khác mang theo cả những thông tin duy nhất để xác thực. Nhiều chủ đất chỉ còn lưu lại thông tin về họ tên, năm sinh và một địa chỉ cũ trước cả thời điểm sáp nhập xã, phường. Không có mã định danh, không thể tìm thấy trong hệ thống của Bộ Công an, những thửa đất này khó có thể đồng bộ.

Việc quy định về ký số đối với tài liệu nhóm 1 là một trong những nội dung cần được tiếp tục hướng dẫn và có lộ trình thực hiện phù hợp để vừa bảo đảm chất lượng dữ liệu, vừa không ảnh hưởng đến tiến độ chung của Kế hoạch 2959/KH/BNNMT-BCA.

Quá trình chuẩn hóa dữ liệu cũng đặt ra những yêu cầu mới đối với các địa phương. Theo hướng dẫn của Cục Quản lý đất đai, để đáp ứng tiêu chí Nhóm 1, các tài liệu quét (scan) của dữ liệu phi cấu trúc phải được phân loại và ký số. Đây là yêu cầu cần thiết nhằm bảo đảm tính pháp lý và chất lượng của cơ sở dữ liệu khi vận hành thống nhất trên phạm vi cả nước.

Tuy nhiên, đối với Lào Cai, địa phương đang quản lý hơn 2,45 triệu hồ sơ quét được xây dựng từ Dự án VILG giai đoạn 2020, việc bổ sung chữ ký số cho khối lượng dữ liệu lịch sử này sẽ làm tăng đáng kể khối lượng công việc trong thời gian tới. Bởi ở thời điểm xây dựng theo Thông tư 05/2017/TT-BTNMT, hồ sơ quét chưa đặt ra yêu cầu ký số như quy định hiện hành.

Bên cạnh đó, đối với hơn 2,4 triệu thửa đất đã đăng ký nhưng chưa được cấp Giấy chứng nhận, yêu cầu phải được cơ quan có thẩm quyền xác nhận và ký số trước khi đồng bộ về Trung ương cũng là một áp lực khổng lồ trong quỹ thời gian ngắn. Đó là chưa kể đến việc hệ thống hiện tại chưa có hướng dẫn về định mức kinh phí xây dựng, thuê phần mềm vận hành. Những thửa đất mang tính chất công cộng như giao thông, thủy lợi, nghĩa trang… không thuộc đối tượng cấp sổ đỏ, đã rà soát một khối lượng lớn để hoàn thiện thông tin đưa vào CSDL đất đai.

Giải pháp linh hoạt, hiệu quả

Để ứng phó với những phát sinh thực tiễn, Văn phòng đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp mang tính đột phá ngay từ những ngày đầu ra quân. Quyết liệt nhất là việc thành lập 5 tổ công tác do Giám đốc và 4 Phó Giám đốc Văn phòng làm tổ trưởng. Các tổ công tác này trực tiếp xuống địa bàn cơ sở, phối hợp chặt chẽ với các chi nhánh và các xã, phường để hướng dẫn theo phương châm "cầm tay chỉ việc", kịp thời tháo gỡ khó khăn và chỉ rõ quy trình, cách thức triển khai.

Tính đến ngày 15/6/2026, toàn hệ thống Văn phòng đã tiếp nhận và xử lý dứt điểm 41.000 hồ sơ của người dân và doanh nghiệp (bình quân mỗi tuần giải quyết khoảng 5.000 hồ sơ) nhưng vẫn kiểm soát tốt chất lượng với tỷ lệ hồ sơ chậm muộn dưới 2%.

Trong điều kiện nhân lực thiếu hụt, Văn phòng chỉ đạo các chi nhánh tập trung xử lý hồ sơ hành chính thông thường trong giờ hành chính. Dành nhiều thời gian ngoài giờ, kể cả buổi tối, ngày thứ Bảy và Chủ nhật được ưu tiên tuyệt đối cho chiến dịch 120 ngày đêm.

Khối lượng công việc lớn, do vậy Văn phòng đã tham mưu đề xuất với Sở bố trí tăng cường các cán bộ có trình độ chuyên môn về công nghệ thông tin và đất đai để hỗ trợ trực tiếp việc nhập dữ liệu, quét hồ sơ đưa lên hệ thống Nhóm 1. Đồng thời, đơn vị đã chủ động làm việc với các trường cao đẳng nghề tại địa phương để huy động 10 sinh viên khoa Công nghệ thông tin tham gia hỗ trợ tại khu vực Sa Pa (các xã, phường thuộc thị xã Sa Pa trước sáp nhập).

Anh Vũ Anh Tuấn, Giảng viên Công nghệ thông tin trường Cao đẳng nghề Yên Bái chia sẻ: "Sau khi có văn bản phối hợp hỗ trợ của Sở Nông nghiệp và Môi trường, nhà trường đã tạo điều kiện cho 9 sinh viên lên địa bàn Sa Pa hỗ trợ cán bộ địa phương cập nhật dữ liệu cơ sở đất đai. Đây thực sự là một chuyến đi thực tế vô cùng hữu ích đối với các em".

Bắt tay vào việc từ ngày 22/5, đội hình này được chia thành nhiều nhóm nhỏ, cắm bản trực tiếp tại các địa bàn trọng điểm như: phường Sa Pa, xã Mường Bo, Tả Van, Bản Hồ, Tả Phìn và Ngũ Chỉ Sơn. Tại cơ sở, các sinh viên đảm nhận xử lý khối lượng công việc từ nhập liệu thông tin người sử dụng đất lên phần mềm, thiết lập công thức tính toán trên bảng tính, cho đến việc in ấn, photocopy và scan hồ sơ để cán bộ chuyên trách cùng Chi nhánh Văn phòng Đăng ký đất đai Sa Pa tiến hành ký số, cập nhật lên hệ thống.

Không chỉ bó hẹp không gian làm việc trước màn hình máy tính, các em còn xuống tận thôn bản, tổ dân phố, sát cánh cùng cán bộ địa phương để ghi chép số liệu và tận tình hướng dẫn bà con nhân dân ký đơn từ hợp lệ. Theo kế hoạch, toàn bộ khối lượng công việc hỗ trợ mang ý nghĩa thiết thực này sẽ được thầy và trò hoàn tất trước 10/7 tới đây.

Cần sự đồng hành từ Trung ương

Theo Nguyễn Xuân Hà, Giám đốc Văn phòng Đăng ký đất đai, để chiến dịch 120 ngày đêm không bị sa lầy vào những rào cản hành chính và kỹ thuật, sự đồng hành tháo gỡ từ Trung ương là rất cần thiết.

Tỉnh kiến nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường khẩn trương ban hành hướng dẫn thống nhất quy trình cho các trường hợp đã đăng ký nhưng chưa được cấp Giấy chứng nhận. Quan trọng nhất, Bộ cần cho phép các dữ liệu hồ sơ quét đã nghiệm thu theo Thông tư số 05/2017/TT-BTNMT được tiếp tục sử dụng hợp pháp mà không bắt buộc phải ký số hồi tố. Chỉ áp dụng ký số khi có phát sinh cập nhật, chỉnh lý hồ sơ mới nhằm trút bỏ gánh nặng khổng lồ về thời gian và nhân lực cho địa phương.

Ở góc độ phối hợp địa phương, qua thực tế triển khai, vẫn còn một số xã, phường chưa thực sự chủ động. Do đó, Văn phòng đề nghị các xã, phường tiếp tục quan tâm chỉ đạo sát sao và phối hợp chặt chẽ hơn. Cần cử cán bộ có chuyên môn thường xuyên kết nối, thường trực cả trong và ngoài giờ hành chính để tiếp nhận, chuyển giao số liệu, phân định các đầu việc cần triển khai tiếp theo và đề xuất khó khăn hàng ngày lên lãnh đạo xử lý kịp thời.

Tỉnh Lào Cai mong mỏi Bộ Công an tiếp tục hỗ trợ kết nối, đối soát dữ liệu dân cư, tạo cơ chế đồng bộ, xác thực danh tính điện tử cho các chủ thể là cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp, hợp tác xã… đối với nhiều thửa đất chưa thể tìm được "chủ nhân số".