Từ một công ty “vô danh” đến mắt xích sống còn
Một biến động bất ngờ đã làm rung chuyển chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu: Nexperia, hãng sản xuất linh kiện bán dẫn của Hà Lan, tuyên bố ngừng giao hàng. Đằng sau thông báo tưởng như thuần túy về kỹ thuật này là một lỗ hổng trong chuỗi công nghiệp hỗ trợ vốn đang chịu sức ép vừa phải “xanh hóa”, vừa phải giữ an toàn công nghệ trước làn sóng cạnh tranh Mỹ - Trung.
Với hơn 40% thị phần toàn cầu trong các loại transistor và diode, những con chip nhỏ nhưng hiện diện trong mọi hệ thống của xe hơi, Nexperia là “trụ cột thầm lặng” của công nghiệp hỗ trợ ô tô. Ảnh: AA.
Mặc dù Nexperia là một công ty nhỏ trong thị trường chip ô tô nói chung, nhưng họ lại là công ty dẫn đầu thị trường về một loại chip cơ bản, chủ yếu. Với hơn 40% thị phần toàn cầu trong các loại transistor và diode, những con chip nhỏ nhưng hiện diện trong mọi hệ thống của xe hơi. Từ bộ điều khiển động cơ, đèn pha đến cảm biến áp suất, bất kỳ thiếu hụt nào trong nguồn cung này cũng có thể làm tê liệt dây chuyền sản xuất trong vài tuần.
Ông John Bozzella, CEO của Liên minh Đổi mới Ô tô nhấn mạnh rằng, nếu việc cung ứng chip ô tô không được nối lại nhanh chóng, hoạt động sản xuất ô tô ở Mỹ và nhiều quốc gia khác sẽ gián đoạn đồng thời gây ra hiệu ứng lan tỏa sang các ngành công nghiệp khác.
Hệ quả lan ra nhanh hơn nhiều người tưởng khi các 'ông lớn' BMW, Volkswagen, Mercedes-Benz và hàng chục nhà cung cấp phụ tùng ở châu Âu buộc phải rà soát toàn bộ danh mục linh kiện.
“Chúng ta đang chứng kiến sự mong manh của chuỗi cung ứng hiện đại, nơi một công ty tầm trung có thể khiến cả ngành dừng lại”, chuyên gia Collin Shaw, Chủ tịch Hiệp hội các nhà cung cấp linh kiện xe khu vực MENA nhận định.
Điều trớ trêu là khủng hoảng lần này nổ ra đúng lúc ngành ô tô đang bước vào giai đoạn chuyển đổi xanh mạnh mẽ nhất: xe điện, vật liệu tái chế, pin ít carbon. Các nhà sản xuất đang đầu tư hàng tỷ euro để khử carbon chuỗi cung ứng, thì việc một nhà cung cấp bị phong tỏa vì yếu tố địa chính trị lại làm mục tiêu xanh trở nên mong manh hơn bao giờ hết.
Các nhà phân tích của ACEA (Hiệp hội các nhà sản xuất ô tô châu Âu) cảnh báo rằng, nếu tình trạng thiếu chip kéo dài, các kế hoạch giảm phát thải trong sản xuất và lắp ráp xe điện sẽ bị gián đoạn, vì các bộ phận điện tử chiếm tới 35% lượng phát thải gián tiếp trong toàn chuỗi.
Bên cạnh đó, Trung Quốc, trung tâm xử lý và đóng gói 80% chip của Nexperia, đã tạm ngừng xuất khẩu linh kiện, trong bối cảnh căng thẳng thương mại với châu Âu leo thang.
Điều này khiến nhiều doanh nghiệp nhận ra rằng “chuỗi cung ứng xanh” chỉ thực sự bền vững nếu tự chủ công nghệ và vật liệu chiến lược được đảm bảo.
Việc nguồn cung bị gián đoạn không chỉ khiến các hãng ô tô phải tạm dừng dây chuyền, mà còn kéo theo những hệ quả ngược về môi trường. Ảnh: Bloomberg.
Trong nhiều năm, các nhà hoạch định chính sách châu Âu tập trung vào xe điện, pin, năng lượng tái tạo, mà ít chú ý tới ngành công nghiệp hỗ trợ sản xuất chip, cảm biến, vật liệu bán dẫn cơ bản, những lĩnh vực quyết định tính ổn định của toàn hệ thống.
Một số tập đoàn như Bosch và Infineon đã tăng tốc xây dựng nhà máy sản xuất bán dẫn tại Đức, nhưng phần lớn linh kiện công suất thấp như transistor, diode, chip điều khiển vẫn phụ thuộc vào châu Á.
Khi Hà Lan siết quyền sở hữu của Wingtech, chuỗi cung ứng này ngay lập tức “đứt gãy theo chiều dọc”, từ đóng gói, thử nghiệm tới vận chuyển.
Giới quan sát cho rằng, Nexperia không chỉ là một công ty chip, mà là “trung tâm thần kinh” của công nghiệp hỗ trợ châu Âu, nơi các doanh nghiệp vừa và nhỏ phụ thuộc để giữ nhịp sản xuất cho hàng triệu linh kiện trong xe hơi, xe tải, và hệ thống công nghiệp.
Tác động dây chuyền tới kinh tế xanh và an ninh năng lượng
Việc nguồn cung bị gián đoạn không chỉ khiến các hãng ô tô phải tạm dừng dây chuyền, mà còn kéo theo những hệ quả ngược về môi trường.
Mỗi ngày dây chuyền sản xuất bị ngưng trệ, lượng năng lượng tiêu hao để khởi động lại hệ thống và lượng phế liệu điện tử sinh ra đều tăng cao - một nghịch lý với nỗ lực giảm phát thải CO₂. Thêm vào đó, việc chuyển hướng nguồn cung sang Mỹ hoặc Đông Nam Á có thể làm tăng “dấu chân carbon” do vận chuyển xa hơn và hạ tầng đóng gói ít thân thiện hơn.
“Chuyển đổi xanh sẽ không bền nếu chuỗi cung ứng vẫn phụ thuộc vào vài quốc gia,” chuyên gia kinh tế năng lượng Simon Godwin, “sự tự chủ công nghiệp giờ cũng chính là hành động vì khí hậu”.
Khủng hoảng Nexperia có thể là chất xúc tác để Liên minh châu Âu đẩy nhanh Luật Chip châu Âu (EU Chips Act), vốn đặt mục tiêu đưa thị phần sản xuất bán dẫn nội khối từ 10% lên 20% vào năm 2030.
Đức, Pháp và Hà Lan đang bàn bạc xây dựng các “cụm công nghiệp xanh” tích hợp: sản xuất chip, linh kiện, vật liệu ít carbon, năng lượng tái tạo trong cùng khu công nghiệp, nhằm vừa giảm phát thải, vừa tăng khả năng chống sốc. Nhiều chuyên gia gọi đây là “bước ngoặt thứ hai” của công nghiệp hỗ trợ, sau thời kỳ toàn cầu hóa: thay vì chỉ tối ưu chi phí, giờ đây doanh nghiệp phải tối ưu an ninh chuỗi và tính bền vững môi trường cùng lúc.
