Điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ - Xu hướng năng lượng mới

Trong bối cảnh nhu cầu điện năng tiếp tục tăng cao, đặc biệt vào mùa nắng nóng, điện mặt trời mái nhà (ĐMTMN) tự sản xuất, tự tiêu thụ là một xu hướng năng lượng mới mang tính chiến lược. Không còn bó hẹp tại các đô thị, khu công nghiệp hay nhóm khách hàng có mức tiêu thụ điện lớn, mô hình này hiện đang lan tỏa mạnh mẽ tới khu vực miền núi Thanh Hóa – nơi từng được xem là “vùng trũng” trong tiếp cận các giải pháp năng lượng hiện đại.

Sự dịch chuyển đó không chỉ phản ánh thay đổi trong nhận thức của người dân và doanh nghiệp về năng lượng sạch, mà còn cho thấy sức hút ngày càng rõ nét của mô hình điện phân tán trong chiến lược chuyển dịch năng lượng quốc gia.

Miền núi trở thành điểm sáng mới của điện mặt trời mái nhà

Nếu trước đây điện mặt trời chủ yếu phát triển tại khu vực thành phố hoặc vùng ven đô thị, thì nay xu hướng này đang hình thành rõ nét tại khu vực miền núi – nơi có cường độ bức xạ mặt trời khá tốt và nhu cầu sử dụng điện sinh hoạt ngày càng tăng.

Tại xã Điền Lư, nhiều hộ gia đình đã chủ động đầu tư hệ thống điện mặt trời mái nhà để phục vụ sinh hoạt và sản xuất. Theo anh Lê Văn Hoàng là người kinh doanh thiết bị điện và trực tiếp triển khai lắp đặt hệ thống năng lượng mặt trời tại địa phương chia sẻ: Nhu cầu tìm hiểu, đầu tư điện mặt trời của người dân miền núi tăng nhanh trong khoảng 1–2 năm trở lại đây. Trước kia người dân còn khá dè dặt vì cho rằng đây là công nghệ đắt đỏ, chỉ phù hợp với khu vực thành phố hoặc các hộ có điều kiện kinh tế. Tuy nhiên hiện nay, khi giá thiết bị dần hợp lý hơn, cùng với việc người dân ngày càng nhận thức rõ hiệu quả kinh tế và lợi ích lâu dài của điện mặt trời mái nhà thì nhu cầu lắp đặt tăng lên rõ rệt. Đặc biệt vào mùa nắng nóng, nhiều hộ dân không chỉ quan tâm đến việc giảm chi phí tiền điện mà còn hiểu hơn trách nhiệm sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả, chia sẻ cùng ngành điện trong việc giảm áp lực phụ tải giờ cao điểm, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng và phát triển nguồn năng lượng tái tạo bền vững.

Với quy mô hộ gia đình, mức đầu tư phổ biến dao động khoảng 70–200 triệu đồng tùy công suất và nhu cầu sử dụng. Nếu vận hành ổn định, sau khoảng vài năm có thể hoàn vốn, trong khi tuổi thọ hệ thống kéo dài hàng chục năm.

Điều đáng chú ý là cùng với sự phát triển nhanh của ĐMTMN, ý thức tuân thủ quy định pháp luật cũng đang dần được nâng lên. Các đơn vị cung cấp, lắp đặt đã chủ động phối hợp với ngành điện trong khảo sát, đấu nối và thực hiện thủ tục theo quy định tại Nghị định số 58/2025/NĐ-CP của Chính phủ quy định chi tiết một số điều của Luật Điện lực về phát triển điện năng lượng tái tạo và điện năng lượng mới.

Đây không chỉ là yêu cầu pháp lý mà còn là điều kiện quan trọng để ngành điện quản lý, dự báo phụ tải, điều độ và vận hành hệ thống điện an toàn, ổn định trong bối cảnh nguồn điện phân tán ngày càng gia tăng.

Từ bài toán chi phí điện đến tư duy chủ động năng lượng

Thực tế cho thấy, động lực lớn nhất thúc đẩy người dân đầu tư điện mặt trời mái nhà hiện nay chính là hiệu quả kinh tế trực tiếp.

Gia đình anh Hà Quang Trường tại xã Điền Lư trước đây mỗi tháng chi khoảng 4–5 triệu đồng tiền điện do sử dụng nhiều thiết bị phục vụ sinh hoạt và kinh doanh. Sau khi được tư vấn, gia đình anh quyết định đầu tư khoảng 160 triệu đồng lắp đặt hệ thống điện mặt trời mái nhà.

“Từ khi đưa hệ thống vào vận hành, tiền điện giảm đáng kể. Những ngày nắng tốt gần như đáp ứng toàn bộ nhu cầu sử dụng điện của gia đình. Quan trọng hơn là gia đình tôi chủ động được nguồn điện, giảm áp lực chi phí lâu dài”, anh Trường cho biết.

Không chỉ dừng lại ở bài toán tài chính, điện mặt trời mái nhà còn góp phần thay đổi tư duy sử dụng năng lượng của người dân. Từ chỗ phụ thuộc hoàn toàn vào điện lưới, nhiều hộ dân đã bắt đầu tiếp cận khái niệm “tự sản xuất – tự tiêu thụ”, sử dụng năng lượng xanh gắn với trách nhiệm môi trường và phát triển bền vững.

Theo ông Lê Hùng Cường – Chủ tịch UBND xã Điền Lư, xu hướng người dân đầu tư điện mặt trời mái nhà phù hợp với điều kiện tự nhiên của địa phương và định hướng phát triển xanh hiện nay.

“Miền núi Thanh Hóa có nhiều khu vực có cường độ bức xạ mặt trời tương đối tốt. Hiện nay, nhu cầu sử dụng điện tăng cao vào mùa hè, tận dụng nguồn năng lượng tự nhiên sẵn có là giải pháp phù hợp, vừa giảm chi phí cho người dân, vừa góp phần bảo vệ môi trường”, ông Cường nhận định.

Để mô hình này phát triển bền vững cần tiếp tục tăng cường tuyên truyền, hướng dẫn kỹ thuật, đồng thời có cơ chế chính sách đồng bộ nhằm khuyến khích phát triển đúng quy hoạch, bảo đảm an toàn hệ thống điện. Lãnh đạo địa phương chia sẻ thêm.

Vai trò đồng hành của ngành điện trong phát triển nguồn điện phân tán

Trong chiến lược bảo đảm cung ứng điện và thúc đẩy chuyển dịch năng lượng, phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ đang được ngành điện xác định là một trong những giải pháp quan trọng nhằm giảm áp lực đầu tư nguồn điện tập trung, tận dụng hiệu quả nguồn điện tại chỗ và nâng cao khả năng vận hành linh hoạt của hệ thống.

Công ty Điện lực Thanh Hóa đang tích cực triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm hỗ trợ khách hàng phát triển ĐMTMN đúng quy định. Không chỉ dừng lại ở công tác tuyên truyền, đơn vị còn trực tiếp hỗ trợ khảo sát, hướng dẫn kỹ thuật đấu nối, tiếp nhận hồ sơ và phối hợp giải quyết các thủ tục liên quan cho khách hàng.

Tính đến tháng 5/2026, Công ty Điện lực Thanh Hóa đang quản lý 605 khách hàng điện mặt trời mái nhà với tổng công suất lắp đặt đạt 66.561,34 kWp. Riêng trong tháng 4/2026, sản lượng điện mặt trời mái nhà phát lên lưới đạt khoảng 4,4 triệu kWh; lũy kế đến hết tháng 4/2026 đạt khoảng 13,8 triệu kWh.

Đây là nguồn bổ sung quan trọng cho hệ thống điện tại chỗ, góp phần giảm áp lực cung ứng điện trong các khung giờ cao điểm mùa hè.

Đáng chú ý, chỉ riêng trong tháng 4/2026, toàn Công ty phát triển được 107 khách hàng điện mặt trời mái nhà, đạt 162,12% kế hoạch về số lượng khách hàng do Tổng công ty Điện lực miền Bắc giao. Lũy kế 4 tháng đầu năm, toàn Công ty phát triển được 284 khách hàng với tổng công suất đạt 9,430 MW.

Kết quả này phản ánh rõ xu hướng chuyển dịch trong nhận thức của người dân và doanh nghiệp đối với năng lượng sạch, đồng thời cho thấy hiệu quả công tác đồng hành, hỗ trợ khách hàng của ngành điện trong thúc đẩy phát triển nguồn điện phân tán.

Không chỉ tuyên truyền tới khách hàng bên ngoài, Công ty Điện lực Thanh Hóa cũng đang phát huy vai trò tiên phong ngay trong nội bộ doanh nghiệp. Hiện đã có 22 hệ thống điện mặt trời mái nhà được lắp đặt tại trụ sở Công ty và các đơn vị trực thuộc với tổng công suất khoảng 615 kWp. Công ty đồng thời khuyến khích cán bộ công nhân viên tham gia lắp đặt điện mặt trời mái nhà với định hướng “mỗi mái nhà CBCNV là một nguồn điện xanh”.

Việc làn sóng này lan tỏa mạnh về khu vực miền núi Thanh Hóa là minh chứng rõ nét cho sức hút của mô hình năng lượng phân tán đối với cả người dân và doanh nghiệp. Từ những mái nhà nhỏ lẻ ở vùng cao đến các cơ quan, nhà máy, cơ sở sản xuất, điện mặt trời mái nhà đang mở ra một cách tiếp cận mới về sử dụng năng lượng: chủ động hơn, xanh hơn và bền vững hơn.

Trong tiến trình đó, vai trò đồng hành của ngành điện, đặc biệt là Công ty Điện lực Thanh Hóa, không chỉ là bảo đảm vận hành hệ thống điện an toàn, ổn định mà còn là cầu nối thúc đẩy chuyển đổi năng lượng tại cơ sở, đưa chủ trương phát triển năng lượng sạch đi vào thực tiễn đời sống.