Chuyển đổi xanh - ‘Bài toán khó’ với doanh nghiệp nhỏ

Sức ép chuyển đổi xanh

Chuyển đổi xanh đang trở thành yêu cầu bắt buộc đối với doanh nghiệp sản xuất trong bối cảnh các tiêu chuẩn phát thải và thị trường tín chỉ carbon ngày càng siết chặt. Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Việt Nam vẫn gặp khó khăn về vốn, công nghệ và cơ chế tín dụng xanh để thực hiện lộ trình này.

Tại Hội nghị “Industry Talk: Chuyển đổi xanh trong sản xuất công nghiệp trước những thách thức mới”, các chuyên gia cho rằng áp lực giảm phát thải carbon đang dần gắn trực tiếp với năng lực cạnh tranh và khả năng tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu của doanh nghiệp Việt.

Ông Phạm Hoài Trung - Phó Chủ tịch, Trưởng ban ESG/NETZERO và Khoa học công nghệ Hiệp hội Chuyển đổi xanh Việt Nam cho biết trong thời gian tới, việc trung hòa carbon sẽ không chỉ dừng ở báo cáo phát thải mà còn liên quan trực tiếp đến thị trường tín chỉ carbon.

Theo ông Trung, khi cơ chế giao dịch tín chỉ carbon được triển khai, doanh nghiệp thuộc diện phát thải sẽ phải tham gia mua bán tín chỉ tương tự giao dịch chứng khoán. Tuy nhiên, thay vì phụ thuộc vào việc mua tín chỉ carbon, doanh nghiệp cần ưu tiên giảm phát thải ngay trong quá trình sản xuất để tiết kiệm chi phí vận hành. Theo ông, khi tối ưu quy trình sản xuất, doanh nghiệp không chỉ giảm CO2 mà còn giảm điện, nước, nguyên liệu và năng lượng tiêu thụ.

“Cùng một sản phẩm nhưng nếu tối ưu quy trình sản xuất, lượng phát thải có thể giảm đáng kể, đồng thời giảm điện năng, nước và nguyên liệu tiêu thụ. Khi đó doanh nghiệp vừa giảm chi phí vừa đáp ứng yêu cầu giảm phát thải”, ông Trung nói.

Theo ông, nhiều doanh nghiệp Nhật Bản tại Việt Nam hiện đã ứng dụng nền tảng dữ liệu để theo dõi lượng CO2, điện, nước và năng lượng tiêu thụ nhằm tìm ra “điểm tối ưu” trong sản xuất. Những doanh nghiệp đáp ứng tiêu chuẩn carbon thấp hoặc đạt chứng nhận môi trường - xã hội sẽ có lợi thế hơn trong việc ký kết hợp đồng và tiếp cận thị trường quốc tế.

Tuy nhiên, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay vẫn là nguồn vốn cho chuyển đổi xanh. Theo ông Trung, tín dụng xanh tại Việt Nam vẫn còn hạn chế và chủ yếu tập trung vào lĩnh vực năng lượng tái tạo, trong khi doanh nghiệp sản xuất lại khó tiếp cận nguồn vay phù hợp.

“Các ngân hàng hiện vẫn cho vay theo cơ chế thương mại truyền thống vì khung quản trị rủi ro cho tín dụng xanh chưa hoàn chỉnh. Đây là lý do doanh nghiệp muốn chuyển đổi xanh vẫn gặp nhiều khó khăn về vốn”, ông Trung nhận định.

Bắt đầu từ tối ưu sản xuất

Theo các chuyên gia, doanh nghiệp nhỏ và vừa không hẳn bất lợi trong quá trình chuyển đổi xanh. Với mô hình quản lý đơn giản, ít tầng nấc vận hành, doanh nghiệp nhỏ có thể dễ dàng kiểm soát dữ liệu và triển khai thay đổi nhanh hơn so với các tập đoàn lớn.

Ông Nguyễn Đình Quyền - Nhà sáng lập ESG Education & Business và ESG Investment Fund cho rằng, điều quan trọng đầu tiên là doanh nghiệp cần xác định rõ hiện trạng phát thải và mức độ đáp ứng các tiêu chuẩn ESG để xây dựng lộ trình phù hợp.

“Doanh nghiệp càng bắt đầu chuyển đổi xanh sớm sẽ càng có lợi thế trong tương lai”, ông Quyền nói.

Theo ông, nhiều tập đoàn lớn hiện đã cam kết mục tiêu Net Zero vào năm 2050 hoặc trung hòa carbon vào năm 2040. Vì vậy, các doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng cũng buộc phải tham gia lộ trình giảm phát thải nếu muốn duy trì hợp tác lâu dài.

Ông Quyền dẫn ví dụ về một dự án nâng cao hiệu quả năng lượng tại nhà máy sản xuất có thể giúp giảm khoảng 4.000 tấn phát thải mỗi năm. Đáng chú ý, chi phí giảm phát thải ở mức “âm 45 USD/tấn carbon”, tức doanh nghiệp không phát sinh thêm chi phí mà còn tiết kiệm được tiền nhờ tối ưu công nghệ và quy trình vận hành.

Các chuyên gia cho rằng để thúc đẩy chuyển đổi xanh trong sản xuất công nghiệp, cần tăng cường kết nối giữa doanh nghiệp, nhà cung cấp công nghệ và các tổ chức chuyên ngành nhằm giúp doanh nghiệp tiếp cận giải pháp tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải với chi phí phù hợp.