Những người trẻ “mở đường” cho mô hình mới
Thời gian gần đây, nhiều người dân ở Đà Nẵng không khỏi bất ngờ khi trên thị trường xuất hiện cá hồi tươi có xuất xứ từ núi Ngọc Linh. Trong suy nghĩ của không ít người, cá hồi là loài cá nước lạnh, chỉ có thể nuôi thành công ở những vùng khí hậu ôn đới như Sa Pa (Lào Cai), Lâm Đồng. Chính vì vậy, việc một loài cá “khó tính” như cá hồi được nuôi ngay tại đỉnh núi Ngọc Linh (xã Trà Linh, TP Đà Nẵng) được bị xem là điều khó tin.
Tìm về thôn 6, xã Trà Linh, nơi được mệnh danh là “thủ phủ” của sâm Ngọc Linh, chúng tôi gặp anh Nguyễn Thành Long (29 tuổi, dân tộc Xơ Đăng) là chủ nhân của trang trại nuôi cá hồi, cá tầm đang gây nhiều tò mò. Trang trại nằm sát con đường bê tông dẫn vào thôn, giữa không gian rừng núi tĩnh lặng. Không phải những bể bê tông kiên cố, các hồ nuôi cá ở đây được quây tròn bằng tôn, cao khoảng 1,2 m, bên trong lót bạt.
Anh Nguyễn Thành Long, người trẻ dân tộc Xơ Đăng, tiên phong nuôi cá hồi trên đỉnh Ngọc Linh. Ảnh: T.L.
Theo anh Long, cách làm này vừa tiết kiệm chi phí, vừa hạn chế tác động đến môi trường tự nhiên, lại có thể tháo dỡ hoặc di chuyển khi cần thiết. Nước nuôi cá được dẫn trực tiếp từ suối tự nhiên, chảy liên tục qua các hồ để đảm bảo hàm lượng oxy và nhiệt độ ổn định là những yếu tố sống còn đối với cá hồi.
Lý giải vì sao Ngọc Linh có thể trở thành “đất lành” cho cá xứ lạnh, anh Long cho biết vùng núi này sở hữu những điều kiện tự nhiên đặc biệt. Ở độ cao trên 1.500 m so với mực nước biển, nhiệt độ cao nhất trong năm luôn dưới 19 độ C. Những cánh rừng già nguyên sinh được người dân địa phương gìn giữ nghiêm ngặt đã tạo nên hệ thống khe suối dày đặc, nước chảy quanh năm, trong vắt và mát lạnh. Con suối mà bà con Xơ Đăng quen gọi là “suối lạnh” có nhiệt độ chỉ khoảng 15 độ, ngay cả trong những ngày hè nắng gắt. Chính nguồn nước tinh khiết, ổn định này là điều kiện then chốt giúp cá hồi - loài cá đặc biệt nhạy cảm với biến động của môi trường, có thể sinh trưởng, phát triển tốt.
Các hồ nuôi cá ở đây được quây tròn bằng tôn, cao khoảng 1,2 m, bên trong lót bạt vừa tiết kiệm chi phí, vừa hạn chế tác động đến môi trường tự nhiên. Ảnh: T.L.
Nhớ lại chặng đường khởi nghiệp, anh Long cho biết cơ duyên đến với cá hồi bắt đầu từ năm 2022. Khi đó, anh Tẩn Chẩn Chiêu (sinh năm 1983, quê Lào Cai), người từng có nhiều năm kinh nghiệm nuôi cá hồi ở Sa Pa, tìm đến Ngọc Linh với ý tưởng thử sức nuôi cá xứ lạnh. Ban đầu, anh Long chỉ phụ giúp bán hàng vì bản thân là “dân tay ngang”, chưa có kiến thức hay kinh nghiệm nuôi cá hồi. Tuy nhiên, càng tham gia, anh càng nhận ra tiềm năng lớn của mô hình này. Từ đó, anh quyết định gắn bó và cùng anh Chiêu gây dựng trang trại.
“Lúc đầu cũng lo lắm, vì ở đây trước giờ chưa ai nuôi cá hồi. Nhưng khi kiểm tra, anh Chiêu nhận định, môi trường nước và khí hậu ở đây không thua gì Sa Pa, thậm chí còn tốt hơn vì nước suối rất sạch”, anh Long chia sẻ.
Đợt đầu, nhóm chỉ thả thử nghiệm khoảng 1.000 con cá hồi. Kết quả vượt ngoài mong đợi khi cá thích nghi nhanh, lớn đều. Sau khoảng 10 tháng chăm sóc, cá đạt trọng lượng từ 1,2 đến 1,8 kg/con, đủ điều kiện xuất bán. Thế nhưng, khó khăn lớn nhất lại không nằm ở kỹ thuật nuôi, mà ở đầu ra thị trường.
Khi những mẻ cá hồi đầu tiên được đưa xuống núi vào năm 2023, gần như không ai tin đây là cá hồi nuôi tại Trà Linh. “Người ta chỉ quen nghe cá hồi Sa Pa, cá hồi Đà Lạt, chứ miền Trung thì ai cũng nghĩ là không thể. Nhiều người còn đinh ninh đây là cá hồi Sa Pa ‘đội lốt’ Trà Linh”, anh Long kể lại.
Giải thích bằng lời nói không đủ sức thuyết phục. Chỉ đến khi những hình ảnh, video về trang trại cá hồi giữa rừng già Ngọc Linh được chia sẻ trên mạng xã hội, sự tò mò mới dần thay thế hoài nghi. Các vựa cá, nhà hàng bắt đầu tìm đến tận nơi để “mắt thấy, tay sờ”. Từ đó, cá hồi Trà Linh mới từng bước được thị trường chấp nhận.
Triển vọng dài hạn nơi vùng cao
Hiện nay, mỗi năm trang trại nuôi khoảng 5.000 con cá hồi. Trung bình 1.000 con cho sản lượng khoảng 1,5 tấn, tương đương gần 7,5 tấn cá mỗi năm. Với giá bán dao động từ 300.000-350.000 đồng/kg, sau khi trừ chi phí con giống và thức ăn (phải vận chuyển từ miền Bắc vào), mỗi tấn cá hồi mang lại lợi nhuận trên 100 triệu đồng. Nhờ đó, mô hình nuôi cá hồi đem về cho trang trại doanh thu hàng tỷ đồng mỗi năm, mở ra hướng phát triển kinh tế mới cho vùng cao xứ Quảng.
Bên cạnh cá hồi, nhóm còn nuôi thêm cá tầm vốn được nuôi phổ biến tại Măng Đen. Cá tầm có mức giá “mềm” hơn, khoảng 200.000-250.000 đồng/kg, góp phần đa dạng hóa sản phẩm, đồng thời giảm rủi ro trước biến động của thị trường.
Cá hồi nuôi tại núi Ngọc Linh sống khỏe vì nuôi trong môi trường nước sạch, dưới tán rừng già. Ảnh: T.L.
Theo anh Long, hiện sản phẩm cá hồi, cá tầm Trà Linh chủ yếu được tiêu thụ tại TP.HCM và Lâm Đồng; riêng thị trường Đà Nẵng, lượng tiêu thụ vẫn còn khá khiêm tốn. Tuy nhiên, tín hiệu tích cực là nhu cầu thị trường đang ngày càng tăng. Để đón đầu xu hướng này và từng bước mở rộng quy mô sản xuất, thời gian qua, trang trại đã tiếp tục nhập thêm 10.000 con giống, chia làm hai trại nuôi, hướng tới mục tiêu nâng sản lượng và xây dựng nguồn cung ổn định trong thời gian tới.
Dù có nhiều lợi thế, mô hình nuôi cá hồi trên Ngọc Linh vẫn đối mặt không ít rủi ro. Thời tiết vùng núi cao ngày càng cực đoan, mưa lũ, sạt lở có thể ảnh hưởng trực tiếp đến hệ thống hồ nuôi và nguồn nước. “Nước thì rất tốt, nhưng thiên tai là thứ mình không kiểm soát được. Đó là cái khó lớn nhất”, anh Long thẳng thắn.
Tuy vậy, những người trẻ ở Trà Linh vẫn nhìn thấy triển vọng dài hạn. Họ mong muốn cá hồi, cá tầm Trà Linh ngày càng được nhiều người tiêu dùng biết đến và tin tưởng lựa chọn, qua đó thúc đẩy tiêu dùng sản phẩm địa phương. Song song với đó là sự đồng hành của các vựa cá, nhà hàng, siêu thị tại Đà Nẵng trong việc ưu tiên nhập và tiêu thụ sản phẩm địa phương.
“Chúng tôi rất mong chính quyền địa phương quan tâm, có các chính sách và nguồn vốn hỗ trợ phù hợp để mô hình nuôi cá hồi, cá tầm Trà Linh được nhân rộng, phát triển ổn định, tạo sinh kế bền vững cho người dân và đóng góp tích cực cho kinh tế địa phương. Chúng tôi đang hướng đến mục tiêu xây dựng hợp tác xã cá hồi để bà con cùng tham gia theo chuỗi liên kết”, anh Long bày tỏ.
Không chỉ mang lại thu nhập ổn định, mô hình này còn mở ra hướng phát triển kinh tế mới cho Trà Linh. Ảnh: T.L.
Đại diện UBND xã Trà Linh cho biết, xác định cá tầm và cá hồi có giá trị kinh tế cao do nhu cầu thị trường lớn và điều kiện nuôi đặc thù, địa phương khuyến khích các hộ dân tiếp tục duy trì, mở rộng mô hình. Đồng thời phối hợp các hộ kinh doanh, hợp tác xã, doanh nghiệp trong và ngoài xã xây dựng chuỗi liên kết, tìm kiếm đầu ra ổn định, góp phần nâng cao thu nhập và phát triển kinh tế bền vững tại địa phương.
Từ một ý tưởng từng bị hoài nghi, mô hình nuôi cá hồi trên đỉnh Ngọc Linh đang dần khẳng định tính khả thi. Không chỉ mang lại thu nhập ổn định, mô hình này còn mở ra hướng phát triển kinh tế mới cho Trà Linh, vùng đất vốn lâu nay gắn với cây sâm, góp phần giữ chân người trẻ ở lại núi rừng và làm giàu ngay trên chính quê hương mình.
