Họa sĩ Nguyễn Trung Hiếu sinh năm 1974 tại Hà Nội. Có cha là họa sĩ Nguyễn Văn Chung (nguyên Giám đốc Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam) tưởng chừng rất thuận lợi cho con đường thành danh, nhưng Nguyễn Trung Hiếu vẫn có lối đi riêng của mình. Sau tốt nghiệp Khoa Đồ họa tại Trường Đại học Mỹ thuật Việt Nam năm 1996, Nguyễn Trung Hiếu làm thiết kế cho các tờ báo.
Họa sĩ Nguyễn Trung Hiếu. Ảnh: TL
Năm 2025, khi đã bước qua tuổi “tri thiên mệnh”, họa sĩ Nguyễn Trung Hiếu mới tổ chức triển lãm cá nhân đầu tiên tại Thủ đô, với tên gọi “Sự hiện ra/ Sự biến mất/ Không gian”. Đồng thời, ông cũng phát hành cuốn sách mỹ thuật cùng tên. Họa sĩ Nguyễn Trung Hiếu quan niệm về thực hành nghệ thuật: “Lúc nào tôi cũng chỉ nghĩ về một thứ duy nhất: không gian. Con người tự bản thân họ là một dạng không gian, một không gian mang tính vật chất hiện hữu trộn lẫn không gian của ý thức”.
Triển lãm “Sự hiện ra/ Sự biến mất/ Không gian” của họa sĩ Nguyễn Trung Hiếu gây được tiếng vang trong giới cầm cọ. Bằng tư cách đồng nghiệp theo đuổi phong cách trừu tượng, họa sĩ Trần Nhật Thăng nhận định: “Trong tranh Nguyễn Trung Hiếu, ranh giới giữa không gian và thời gian, cái hiện thực và trừu tượng, nhiếp ảnh và hội họa, cái thế tục và tâm linh, hình hài vật lý và tinh thần, nude và không phải nude... bị xóa nhòa, trộn lẫn vào nhau. Xem tranh anh, người ta không biết hình đang thoát khỏi không gian hay bụi không gian tụ lại thành hình. Lâu lắm rồi tôi mới được xem một triển lãm sững sờ như thế”.
Giữa tháng 1/2026, họa sĩ Nguyễn Trung Hiếu lần đầu xuất hiện với công chúng phương Nam, qua triển lãm “Không ở lại” tại Huyen Art House, TP.HCM. “Không ở lại” là chương tiếp nối từ “Sự hiện ra/ Sự biến mất/ Không gian”, cuốn nhật ký tư duy kéo dài hơn 5 năm của họa sĩ Nguyễn Trung Hiếu, hình thành từ quá trình trăn trở và chìm đắm liên tục vào một chủ đề duy nhất: không gian. Triển lãm tập trung vào sự tương tác phức tạp giữa Sự hiện ra, Sự biến mất, Ánh sáng và Chuyển động nơi các trạng huống tinh vi của hình thể con người giao nối, chồng lấn và biến đổi trong một vùng không gian nghệ thuật độc lập.
Chân dung tự họa của họa sĩ Nguyễn Trung Hiếu.
Tên gọi triển lãm trước “Sự hiện ra/ Sự biến mất/ Không gian” thể hiện rất rõ 3 khía cạnh trọng tâm trong thực hành nghệ thuật của Nguyễn Trung Hiếu. Dẫu xuất hiện song song nhưng nổi lên một cặp song trùng mang tên là Sự hiện ra/ Sự biến mất, tức đen/ trắng hay chính là ánh sáng/ bóng tối. Câu nói của Francis Bacon “để ánh sáng có thể rực rỡ đến thế, bóng tối ắt phải hiện hữu” có thể xem như một cách diễn giải bao quát cho mối quan hệ này. Tưởng đối chọi mà hóa tương hỗ, ánh sáng và bóng tối không đơn thuần tồn tại như hai trạng thái câm lặng, mà hàm chứa nhiều tầng ý nghĩa và sắc thái nghệ thuật.
Họa sĩ Nguyễn Trung Hiếu thổ lộ: “Có lẽ, ánh sáng và bóng tối đối với tôi là đủ”. Sự hiện ra chi phối bởi ánh sáng và tràn lên nghệ thuật bằng sắc trắng, bằng khoảng chừa trắng cạnh lớp chồng lớp than đen/ bóng tối/ sự biến mất. Cuộc phối ngẫu được xúc tiến bằng chuyển động, bằng những biến đổi hình thể khó đoán định, khi ánh sáng vừa xác lập được hình dạng lúc chạm vào cơ thể thì bóng tối cũng đã bị trượt khỏi khuôn dạng ban đầu. Phó Giáo sư Tiến sĩ Trang Thanh Hiền đánh giá: “Chúng là ánh sáng được gợi ra từ bóng tối. Chúng là những khuôn hình tự hiện như quy luật tự nhiên, rồi lại biến mất trong tích tắc. Chúng là lưng hay eo, sự căng của bầu ngực hay độ gợi của những vết hằn. Và, chúng là những gợi ý đầy xúc cảm trong ở những trạng huống khác nhau của bản thể”.
Từ sự mong manh của hiện diện và tan biến ấy, họa sĩ Nguyễn Trung Hiếu đi sâu vào khái niệm: Không gian như một thực thể bền bỉ hơn cả Sự hiện diện/ Sự biến mất. Không gian vừa xác nhận bằng dấu hiện của Sự hiện diện/ Sự biến mất vừa hàm chứa hết cặp song trùng này, vừa phụ thuộc vừa độc lập hiện hữu, vừa thực tại vừa ảo mộng. Ảnh hưởng từ tinh thần hiện thực huyền ảo, nơi cái không thực ẩn mình trong những điều rất thực, họa sĩ Nguyễn Trung Hiếu cho rằng con người tự thân đã là một dạng không gian, nơi không gian vật chất hòa trộn với không gian của ý thức.
Cái hay là dẫu tư duy phân nhánh liên tục suốt quá trình sáng tác, đưa đến vô số những vòng lặp không trùng nhau, tạo nên những cách tiếp cận chủ thể không trùng lặp nhưng điểm cuối vẫn quy tụ về không gian đoán định từ trước. Bởi vậy họa sĩ không bị ràng buộc trong những điều hiển nhiên mà có sự tự do rất lớn trong sáng tác.
Dẫu tạo dựng sự tương tác huyền ảo và mê hoặc từ những trạng huống của ánh sáng và bóng tối trong không gian xác định, nhưng hiện thực có thực bền bỉ? Họa sĩ Nguyễn Trung Hiếu không khẳng định hiện thực như một thực thể ổn định, trái lại anh đưa người xem đối diện với tính vô thường của tồn tại, nơi những gì tưởng chừng đã hiển lộ, nhìn chạm rõ rệt, lại nhanh chóng tan rã, hóa thinh không như một ảo ảnh của tri giác. Những khoảnh khắc được công phu tạo tác bởi sắc độ tỏ mờ của than chì trên giấy, bởi hơi ấm đôi tay chạm cũng trở thành điều Không ở lại ở dạng vật lý hay ảo ảnh. Có chăng chỉ là dư chấn mơ hồ trong ký ức con người.
Một tác phẩm trong triển lãm "Không ở lại" của họa sĩ Nguyễn Trung Hiếu.
Họa sĩ Nguyễn Trung Hiếu bộc bạch: “Hiện thực huyền ảo là trạng thái mê hoặc tôi từ rất lâu mà có lẽ tác phẩm “Trăm năm cô đơn” của García Márquez là một cảm hứng xuyên suốt. Có cái gì đó không thực hiện ra từ những điều rất thực, khó nắm bắt nhưng hấp dẫn đến mức bồn chồn. Cái không thực lẩn khuất, ẩn mình đâu đó chực chờ phát lộ. Ngay khi tưởng thấy được thì nó lại biến mất vào những hiện thực đơn giản đến bất ngờ. Có những điều không ở lại”.
Triển lãm “Không ở lại” thiết lập vùng suy nghiệm, nơi trạng thái lấp lửng giữa hiện hữu và tan biến, giữa ánh sáng và bóng tối được kích hoạt, cho phép các không gian độc lập của nghệ sĩ và người xem được giao thoa liên tục. Từ đó mở ra những trường vật lý và tinh thần của thực nhưng không thực, của chưa được chạm tới nhưng đã chạm tới được hình thành qua những chuỗi tiếp tục vẽ - mài - vẽ và cảm nhận trực tiếp bằng đôi tay.
