Đánh thức giá trị bản địa
Trong khuôn khổ Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, mới đây, đoàn công tác của Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) đã khảo sát nhiều điểm du lịch cộng đồng tiêu biểu tại An Giang. Hoạt động nhằm đánh giá thực trạng, nhận diện giá trị bản địa và gợi mở định hướng phát triển du lịch cộng đồng bền vững gắn với xây dựng nông thôn mới.
Trải nghiệm du lịch cộng đồng tại rừng tràm Trà Sư, du khách được hòa mình vào thiên nhiên, tìm hiểu giá trị sinh thái rừng tràm ngập nước độc đáo của vùng đồng bằng sông nước Cửu Long. Ảnh: Trung Chánh.
Một trong những điểm dừng chân ý nghĩa là miếu Bà Chúa Xứ núi Sam, trung tâm du lịch tâm linh lớn của vùng Tây Nam Bộ. Không chỉ là điểm hành hương nổi tiếng, nơi đây còn hội tụ các yếu tố để phát triển du lịch văn hóa - tâm linh gắn với cộng đồng cư dân Châu Đốc. Không gian lễ hội, nếp sinh hoạt, văn hóa buôn bán và cách ứng xử của người dân tạo nên “không khí văn hóa” đặc trưng, đáp ứng xu hướng du lịch trải nghiệm.
Kế đến là làng Chăm Châu Phong, không gian văn hóa của đồng bào Chăm còn được bảo tồn khá nguyên vẹn. Những ngôi nhà sàn, thánh đường Hồi giáo, nghề dệt thổ cẩm, ẩm thực Halal và phong tục tập quán vẫn hiện diện trong đời sống thường nhật. Với du lịch cộng đồng, người Chăm hoàn toàn có thể trở thành chủ thể thông qua các mô hình lưu trú tại gia, trải nghiệm nghề truyền thống, tìm hiểu tín ngưỡng, thưởng thức ẩm thực đặc trưng. Khi được tổ chức bài bản, du lịch không chỉ mang lại thu nhập mà còn góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa.
Trên dòng sông Châu Đốc, làng bè hiện lên như “phố nổi” giữa sông nước. Hàng chục năm mưu sinh bằng nghề nuôi cá, cư dân nơi đây đã tạo dựng mô hình sinh kế thích ứng linh hoạt với môi trường tự nhiên. Một bữa cơm trên bè, một đêm ngủ giữa mênh mông sông nước hay trải nghiệm cho cá ăn, nghe kể chuyện mùa nước nổi… là những giá trị độc đáo mà du lịch cộng đồng có thể khai thác từ chính nhịp sống thường nhật.
Rừng tràm Trà Sư, núi Cấm hay cù lao Ông Hổ tiếp tục cho thấy sự phong phú của tài nguyên sinh thái, văn hóa An Giang. Đặc biệt, tại vùng Bảy Núi và các xã biên giới, những vườn thốt nốt, lò đường thủ công, sản phẩm OCOP từ cây thốt nốt đang trở thành trụ cột cho mô hình du lịch cộng đồng gắn với nông nghiệp và kinh tế hộ gia đình.
Mở đường phát triển bền vững
Sau hợp nhất đơn vị hành chính, không gian phát triển du lịch của An Giang được mở rộng, kết nối hệ sinh thái sông nước, văn hóa đa dân tộc: Kinh, Chăm, Khmer, Hoa… cùng cộng sinh. Nếu được tổ chức hợp lý, du lịch cộng đồng sẽ hạn chế phát triển manh mún theo kiểu “mỗi nơi một sản phẩm”, mà hình thành mạng lưới điểm đến liên hoàn, đủ sức xây dựng các tuyến trải nghiệm dài ngày.
Làng dệt thổ cẩm Châu Giang có lịch sử trăm năm, là một trong những địa điểm du lịch mang đậm nét đẹp văn hóa của người Chăm tại An Giang. Ảnh: Trung Chánh.
Chuyến khảo sát của Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam cùng hội thảo “Phát triển du lịch cộng đồng bền vững tại An Giang” được xem là diễn đàn đối thoại giữa nhà quản lý, chuyên gia, doanh nghiệp và cộng đồng. Mục tiêu không chỉ tạo sản phẩm du lịch, mà còn nâng cao đời sống người dân, bảo tồn di sản văn hóa, sinh thái và củng cố chương trình xây dựng nông thôn mới.
Tuy nhiên, năng lực của cộng đồng còn hạn chế. Nhiều hộ dân mong muốn tham gia làm du lịch nhưng thiếu kỹ năng quản trị dịch vụ, an toàn thực phẩm, ngoại ngữ và kỹ năng kể chuyện. Nếu không có chương trình đào tạo bài bản, du lịch cộng đồng dễ rơi vào tình trạng tự phát, lợi ích phân bổ không đồng đều. Nguy cơ thương mại hóa quá mức cũng là thách thức không nhỏ. Làng Chăm, làng bè hay vùng thốt nốt đều là không gian sống thật của cộng đồng, khai thác cần phải được gắn với công tác bảo tồn một cách khoa học để phát triển bền vững.
Từ thực tế khảo sát, các chuyên gia khuyến nghị An Giang cần phát triển du lịch cộng đồng theo quy hoạch cụm, tuyến, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực tại chỗ, xây dựng chuẩn mực về môi trường và văn hóa. Đồng thời, thúc đẩy liên kết giữa chính quyền, doanh nghiệp và người dân, trong đó cộng đồng dân cư phải được xác định là trung tâm của quá trình phát triển.
Du lịch cộng đồng tại An Giang được định hướng gắn với Chương trình mục tiêu quốc gia vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, lấy cộng đồng làm chủ thể, bảo tồn văn hóa, sinh thái, tạo sinh kế tại chỗ và thúc đẩy phát triển nông thôn bền vững.
