Để phát triển hạ tầng theo Luật đầu tư theo phương thức đối tác công - tư (PPP) ngày càng hiệu quả, thúc đẩy kinh tế tư nhân tham gia mạnh vào các dự án giao thông trọng điểm, góp phần giảm nợ công…cần có những đột phá mạnh hơn nữa về cơ chế chính sách.
Ông Nguyễn Quang Huy, Phó Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng giám đốc Tập đoàn Đèo Cả. Ảnh: Minh Thi.
Là đơn vị tiên phong trong lĩnh vực hạ tầng hợp tác công -tư ( PPP), theo ông, đâu là nút thắt lớn nhất cần tháo gỡ để kinh tế tư nhân tăng tốc đầu tư vào các dự án giao thông trọng điểm?
Trong lĩnh vực phát triển hạ tầng hiện nay, thực tiễn chứng minh cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam đã có bước trưởng thành vượt bậc, đủ năng lực làm chủ các công nghệ phức tạp nhất tại những siêu dự án quốc gia. Tuy nhiên, để giải phóng toàn bộ tiềm năng này, dư địa lớn nhất nằm ở việc đồng bộ hóa ba trụ cột: Cơ chế chính sách, mô hình tài chính và cơ chế chia sẻ trách nhiệm.
Hiện quy mô nền kinh tế đã thay đổi, một số quy định pháp lý cần được nâng cấp kịp thời để bắt kịp tốc độ phát triển thực tế. Hạ tầng giao thông vốn đòi hỏi nguồn lực trung và dài hạn, vận hành trong một hệ sinh thái biến động liên tục từ quy hoạch, thị trường nguyên vật liệu đến chi phí tài chính. Do đó, việc vận hành thực chất, minh bạch cơ chế chia sẻ rủi ro doanh thu theo Luật PPP chính là "chìa khóa vàng" tạo dựng niềm tin chiến lược cho cả nhà đầu tư lẫn các tổ chức tín dụng.
Nghị quyết 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân đã định vị rõ ràng vai trò của doanh nghiệp. Để hiện thực hóa tầm nhìn đó, việc tiếp tục rà soát, hoàn thiện hệ thống luật pháp liên quan đến PPP, đầu tư công và tín dụng dài hạn là bước đi cần thiết. PPP không đơn thuần là một giải pháp huy động vốn, mà cao hơn, đó là hình thức hợp tác đỉnh cao dựa trên niềm tin chiến lược và tinh thần đồng hành, đồng trách nhiệm giữa Nhà nước và Doanh nghiệp vì lợi ích quốc gia.
Hầm Đèo Cả do Tập đoàn Đèo Cả thiết kế và thi công đã chứng tỏ các Tập đoàn tư nhân Việt Nam có đủ năng lực và trình độ cho những dự án hạ tầng đòi hỏi kỹ thuật cao. Ảnh: Minh Thi.
Để hiện thực hóa việc xây dựng các doanh nghiệp hạ tầng Việt Nam đủ sức đảm nhận những dự án quy mô lớn, theo ông, Nhà nước cần có cơ chế đột phá nào và doanh nghiệp Việt phải chuẩn bị những gì?
Thực tế cho thấy, việc giao trọn gói cho một đầu mối tổng thầu hoặc liên danh tổng thầu đủ năng lực sẽ giúp tối ưu hóa nguồn lực, kiểm soát đồng bộ tiến độ, chất lượng và chi phí thay vì chia nhỏ công địa, gây phân tán trách nhiệm.
Hiện vai trò tổng thầu của các doanh nghiệp đang bị phân tán trách nhiệm và hạn chế khả năng liên kết giữa các doanh nghiệp trong nước.
Kinh nghiệm từ Đèo Cả qua các dự án như hầm Đèo Cả, Cù Mông, Hải Vân 2, cho đến các tuyến cao tốc huyết mạch Bắc Giang - Lạng Sơn, Trung Lương - Mỹ Thuận, Cam Lâm - Vĩnh Hảo, Đồng Đăng - Trà Lĩnh... đã chứng minh dự án có một đầu mối tổng thầu đủ năng lực thường điều phối nguồn lực tốt hơn, kiểm soát tiến độ, chất lượng và chi phí hiệu quả hơn.
Vì vậy, cần có cơ chế để những doanh nghiệp đã chứng minh năng lực bằng kết quả thực tiễn được tham gia với vai trò tổng thầu, nhà thầu chính hoặc nhà đầu tư tại các dự án trọng điểm; đồng thời gắn với yêu cầu chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực và phát triển hệ sinh thái nhà thầu từ đó xây dựng một chuỗi cung ứng hạ tầng Việt Nam tự chủ và sẵn sàng vươn mình ra thế giới.
Tháo gỡ các nút thắt trong PPP sẽ thúc đẩy các dự án hạ tầng trọng điểm quốc gia triển khai đúng tiến độ, giảm nợ công. Ảnh: Minh Thi.
Mô hình PPP++ của Đèo Cả đang được đánh giá cao. Vậy mô hình này mang lại giải pháp đột phá gì cho bài toán đầu tư hạ tầng hiện nay?
Nếu PPP truyền thống chủ yếu dựa trên vốn Nhà nước, vốn chủ sở hữu và vốn tín dụng, thì PPP++ mở rộng khả năng kết nối nguồn lực xã hội thông qua lợi nhuận thi công, trái phiếu, cổ phiếu, hợp đồng hợp tác kinh doanh và các hình thức huy động vốn hợp pháp khác.
Trong mô hình này, các bên tham gia không chỉ đến để thi công rồi rời đi, mà gắn trách nhiệm với vòng đời dự án. Nhà đầu tư, nhà thầu, tổ chức tín dụng và các đối tác cùng hiểu rõ quyền lợi, nghĩa vụ, rủi ro của mình ngay từ đầu. Cách làm này giúp tăng niềm tin, giảm tình trạng đứt gãy trách nhiệm và tạo cơ hội để các doanh nghiệp vừa và nhỏ cùng tham gia, học hỏi, nâng cấp năng lực trong một hệ sinh thái chung.
Chúng tôi không chứng minh PPP++ bằng khẩu hiệu. Mô hình này đã được kiểm nghiệm qua các dự án thực tế từ các Dự án cao tốc Trung Lương - Mỹ Thuận có doanh thu và lưu lượng rất tốt đến dự án cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh (Cao Bằng) rất khó khăn khi xác định lưu lượng và khả năng hoàn vốn mặc dù tỷ lệ ngân sách nhà nước tham gia lên đến 70%. Khi nguồn lực xã hội được kết nối đúng cách, hạ tầng không chỉ được xây nhanh hơn mà còn tạo ra giá trị bền vững hơn cho cộng đồng.
Việt Nam đang bước vào giai đoạn bùng nổ hạ tầng chiến lược. Theo ông, Luật đầu tư PPP cần đột phá thế nào để đáp ứng quy mô phát triển này?
Tôi đề xuất khơi thông toàn diện dòng vốn trung và dài hạn, đi kèm với cơ chế bảo lãnh dòng tiền ưu tiên cho các dự án PPP trọng điểm. Khi cơ chế chia sẻ rủi ro được vận hành mượt mà và có thể dự báo trước, nó sẽ tạo ra một hiệu ứng tích cực mang tính chuỗi: Doanh nghiệp tự tin đầu tư dài hạn, ngân hàng yên tâm giải ngân nguồn vốn lớn, và Nhà nước giảm tối đa áp lực lên trần nợ công hay ngân sách bố trí trực tiếp.
Thời gian qua, tinh thần cầu thị, quyết liệt lắng nghe và tháo gỡ các vướng mắc của Chính phủ đối với các dự án BOT, PPP là những tín hiệu vô cùng tích cực, củng cố mạnh mẽ niềm tin của thị trường.
Nếu chúng ta kịp thời tháo gỡ các nút thắt cơ chế PPP, phần thưởng lớn nhất nhận được không chỉ là những kilomet đường được hoàn thành đúng tiến độ, mà là sự ra đời của một thế hệ các tập đoàn hạ tầng Việt Nam làm chủ hoàn toàn công nghệ, đủ sức tự chủ xây dựng và vận hành quốc gia.
Xin cảm ơn ông đã chia sẻ!
