Đầu xuân về lại Làng Pèng

Chúng tôi trở lại Làng Pèng, thuộc thôn Khe Đóm, xã Phong Dụ Hạ, tỉnh Lào Cai vào một ngày đầu xuân. Con đường bê tông vắt vẻo lưng chừng núi dài chừng 15 cây số dẫn vào làng vẫn còn hằn in những vết sạt lở từ mùa mưa năm ngoái.

Nơi đây, chỉ hơn 5 tháng trước, một trận lũ quét kinh hoàng do hoàn lưu bão số 10 đã xé toạc sự bình yên của xóm nhỏ người Dao đỏ, cuốn phăng mái ấm và tài sản người dân.

Hôm nay, ở xóm núi xa xôi nhất của xã này, những nụ đào đang bung sắc thắm bên hiên nhà, trên sườn núi, rừng quế đâm chồi nảy lộc mang theo sinh khí mới. Giữa ngổn ngang tàn tích đất đá, cây cối, sức sống mãnh liệt của con người vẫn đang từng ngày hồi sinh trên mảnh đất sau trận lũ quét tàn khốc.

Ký ức kinh hoàng khi lũ quét ập về

Vốn là một xóm nhỏ yên bình nằm lọt thỏm giữa những đồi quế xanh bạt ngàn, Làng Pèng là nơi quần cư của 14 hộ đồng bào dân tộc Dao đỏ. Nhờ cây quế, cuộc sống của người dân đã có nhiều khởi sắc, thu nhập ngày một khá lên. Thế nhưng, trận lũ quét mà theo người dân nơi đây, từ lúc lập bản đến nay chưa từng hứng chịu một trận nào lớn và tàn khốc đến vậy, đã phá đi sự bình yên vốn có.

Ký ức về buổi chiều chạng vạng ngày 29/9/2025 vẫn là nỗi ám ảnh kinh hoàng với những người dân may mắn sống sót. Khi ấy, mưa liên tục trút xuống xối xả không ngừng nghỉ. Khoảng 18 giờ tối, vài người dân trong xóm phát hiện nước dưới khe suối bất ngờ dâng cao bất thường. Dòng chảy cuồn cuộn, đục ngầu bùn đất, nước xiết mạnh và rít lên từng hồi ồng ộc. Bằng kinh nghiệm sinh tồn và sự cảnh giác cao độ, bà con lập tức hô hoán nhau bỏ lại tất cả, lao lên những khu vực đồi cao để lánh nạn.

Sự quyết đoán ấy đã cứu sống cả làng. Bởi chỉ chưa đầy mười phút sau, dòng nước hung dữ từ thượng nguồn đã ầm ầm đổ ập xuống, càn quét mọi thứ trên đường đi. Ba ngôi nhà kiên cố bị dòng lũ nuốt chửng, cuốn trôi không còn dấu vết. Những ngôi nhà còn lại bị hàng tấn bùn đất, cây cối và đá tảng tràn vào vùi lấp. Nhiều gia súc, gia cầm, lương thực cất trữ, tiền bạc và vật dụng sinh hoạt tích cóp bị cuốn đi chỉ trong chớp mắt.

Đứng trước ngôi nhà mới xây khang trang, vững chãi ở vị trí cao, mới hoàn thành trước dịp Tết Nguyên đán, ông Bàn Tiến Lý chưa hết tiếc nuối khi nhìn về phía khu nhà cũ. Cơn bão đi qua cuốn trôi của gia đình ông toàn bộ cơ nghiệp, bao gồm cả số tiền hàng trăm triệu đồng vừa thu được từ việc bán đồi quế. Không chỉ mất tài sản, vợ chồng ông Lý còn trực tiếp đối mặt với tử thần trong buổi chạng vạng tối hôm đó.

"Từ ngày cha ông mình lập bản đến giờ, ở Làng Pèng chưa bao giờ xảy ra lũ lớn. Vậy mà chập tối hôm ấy, mưa cứ xối xả như trút, nhìn xuống khe suối thấy nước dâng nhanh, chảy xiết khác thường, tôi vội giục vợ con chạy lên chỗ cao an toàn. May mà kịp, chứ chậm một chút chắc chẳng còn ai sống sót", ông Lý nhớ lại.

Lũ ống dội xuống từ cửa trước xuyên ra cửa sau chỉ trong tích tắc. Cả hai vợ chồng ông Lý bị dòng nước dữ cuốn đi. Trong cảnh mịt mù bởi mưa tuôn và bùn đất, chiếc đèn pin đội đầu đã trở thành vị cứu tinh duy nhất, giúp ông nhìn thấy phương hướng. Nổi lên giữa dòng nước xiết, ông Lý cố gắng kéo được vợ lại. Hai người trôi dạt và may mắn bám được vào bờ rào của một bức tường xây giáp ranh hai nhà. Họ thoát chết trong gang tấc nhưng phải nằm viện điều trị chấn thương gần nửa tháng trời.

Từ đôi bàn tay trắng sau biến cố, với 100 triệu đồng trợ giúp từ Nhà nước và nguồn tiền vay mượn, gia đình ông Lý đã khởi công dựng lại ngôi nhà gỗ khang trang trị giá hơn 500 triệu đồng ở một vị trí cao và an toàn hơn. Ngày 25 tháng Chạp, gia đình dọn vào nhà mới để đón Tết.

Lên nương trồng quế

Cách đó không xa, gia đình anh Bàn Tòn Kiều cũng vừa trải qua hành trình tái thiết đầy nghị lực. Buổi tối hôm ấy, khi cả nhà đang chuẩn bị bữa cơm thì nghe tiếng nước đổ ầm ầm, đất đá từ những nhà phía trên dồn thẳng xuống. Ngôi nhà xây kiên cố đổ sập hoàn toàn. Cả sáu thành viên chỉ kịp chạy thục mạng lên đồi thoát thân.

Sau khi ở nhờ nhà người thân dưới trung tâm thôn, anh Kiều được Nhà nước hỗ trợ 100 triệu đồng. Anh quyết định mua lại một mảnh đất mới để an cư. Để tiết kiệm chi phí, gia đình anh đã tận dụng vớt chính những thân gỗ to bị dòng lũ quét cuốn về, xẻ ra để dựng lại nếp nhà. "Mất công xẻ gỗ, tốn sức nhiều lắm, nhưng có được ngôi nhà an toàn thế này là yên tâm rồi, không sợ lũ nữa", anh Kiều chia sẻ.

Khôi phục ruộng bậc thang

Trận lũ đi qua, không chỉ tàn phá những ruộng lúa, hoa màu đang độ thu hoạch, mà còn biến những triền ruộng màu mỡ thành những bãi cát đá, cây cối ngổn ngang. Vì vậy, bên cạnh việc xây dựng những mái ấm để an cư, người dân Làng Pèng đang nỗ lực khôi phục những thửa ruộng bậc thang để mang màu xanh ngô, lúa trở lại.

Ngôi nhà của ông Bàn Tiến Thắng tuy không bị dòng nước cuốn trôi hoàn toàn, nhưng toàn bộ sân bãi, tường rào, thóc ngô dự trữ cùng các loại máy móc nông cụ đã bị cuốn sạch. Ngoài ra, hơn 3 sào ruộng lúa đang chờ gặt của gia đình đã bị bùn đất bồi lấp không còn dấu vết.

Gần trưa, ông Thắng vẫn đang cặm cụi nhặt những mẩu gỗ và rác trên ruộng rồi gom lại để đốt. Ông Thắng chia sẻ: "Bây giờ ruộng bị bồi lấp thành lòng khe suối hết rồi. Muốn khắc phục phải thuê máy xúc đưa vào cào lớp đá, lấy lại mặt bằng rồi mới cấy được, chắc phải tốn hàng chục triệu. Dù khó khăn, nhưng chúng tôi quyết tâm cải tạo để ổn định sinh kế lâu dài".

Trên một thửa ruộng khác, bà Triệu Thị Trắng miệt mài bới móc, nhặt nhạnh từng cành củi khô chất thành đống để đốt, dọn dẹp mặt bằng. Bà Trắng gạt những giọt mồ hôi nhễ nhại, nói: "Ruộng bị lấp hết rồi. Giờ cứ tự tay nhặt đá, dọn củi trước để có chỗ trồng ngô. Sau đó sẽ thuê máy xúc gạt lên tạo lại mặt bằng để cấy lúa. Toàn bộ gạo thóc và thức ăn chăn nuôi con gà, con lợn đều trông chờ ở những thửa ruộng này cả. Khi nào ngô, lúa lên xanh tốt cuộc sống mới ổn định được".

Bình yên và no ấm trở lại 

Ông Trần Đức Thịnh, Phó chủ tịch UBND xã Phong Dụ Hạ cho biết, do ảnh hưởng bão số 10 năm 2025, toàn xã có 17 hộ bị ảnh hưởng nghiêm trọng, bao gồm cả những hộ bị sập trôi hoàn toàn và những hộ phải di dời khẩn cấp. Với sự vào cuộc quyết liệt, chỉ sau 2 tháng, xã đã cơ bản hoàn thành việc bố trí đất ở và làm nhà cho bà con.

"Đến tháng 12/2025, 100% số hộ thuộc diện di dời và sập nhà đã được hỗ trợ làm nhà mới ổn định cuộc sống, trong đó có 16 nhà làm mới hoàn toàn và 2 nhà sửa chữa. Ngoài định mức hỗ trợ của Nhà nước, xã đã tích cực kết nối, kêu gọi các nhà hảo tâm tài trợ thêm từ 30 đến 70 triệu đồng cho mỗi hộ tùy hoàn cảnh, cùng nhiều nhu yếu phẩm trang trải cuộc sống", ông Thịnh chia sẻ.

Xã đã kiến nghị với tỉnh miễn giảm khoản thu tiền sử dụng đất đối với các hộ mất trắng tài sản phải di dời tái định cư. Đồng thời tạo cơ chế hỗ trợ địa phương xây dựng các quỹ đất dự phòng tại những khu vực an toàn để sẵn sàng ứng phó khi có thiên tai.

Ông Thịnh cho biết, hiện nay, việc khôi phục diện tích nông nghiệp bị vùi lấp là một bài toán vượt quá khả năng tài chính của cấp xã và người dân. Diện tích ruộng lúa ở vùng cao rất ít, bà con rất cần ruộng đất. Hiện tại, kinh phí để bóc lớp đất đá, khôi phục ruộng là rất lớn. Chúng tôi mong muốn tỉnh tiếp tục cho chính sách hỗ trợ, giúp bà con sớm khôi phục lại sinh kế, tiếp tục sản xuất trên chính mảnh đất của mình.

Một mùa xuân mới đã về Làng Pèng. Những sắc hoa đào, những mầm xanh quế non và cả ý chí con người đang hồi sinh vùng rốn lũ. Chặng đường phía trước còn nhiều khó khăn để tái thiết toàn diện, nhưng với nỗ lực của người dân cùng sự hỗ trợ của chính quyền, tin rằng bình yên và no ấm sẽ sớm trở lại trên vùng non cao này.