Trước khi triển khai chính quyền 2 cấp, tỉnh Quảng Ninh có 56 xã, thị trấn thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, với trên 162.530 người, chiếm 12,31% dân số toàn tỉnh, sinh sống ở các địa phương có vị trí trọng yếu về quốc phòng an ninh, biên giới quốc gia. Tỷ lệ hộ nghèo và cận nghèo của tỉnh Quảng Ninh hiện nay cũng chủ yếu ở khu vực miền núi, biên giới, hải đảo.
Hồ Trúc Bài Sơn được xây dựng từ năm 1988, phục vụ tưới tiêu cho 3.100 ha đất nông nghiệp huyện Hải Hà cũ. Ảnh: Cường Vũ.
Để phát triển sản xuất và nâng cao thu nhập cho người dân, những năm gần đây, tỉnh Quảng Ninh đã dành nhiều nguồn lực đầu tư hạ tầng thủy lợi phục vụ cho sản xuất của người dân đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, biên giới, tạo động lực quan trọng kéo giảm khoảng cách vùng miền, giàu nghèo và nâng cao đời sống của người dân.
Bình Liêu là xã miền núi, biên giới với tỷ lệ đồng bào dân tộc thiểu số chiếm khoảng 96%, chủ yếu là dân tộc Tày, dân tộc Dao và dân tộc Sán Chỉ, nguồn thu nhập của người dân dựa vào nông, lâm nghiệp. Xã có địa hình nhiều đồi núi dốc, nhiều khu vực đất nông nghiệp chỉ canh tác được một vụ, thậm chí bỏ hoang do thiếu nước tưới khiến người dân gặp không ít khó khăn trong phát triển kinh tế.
Nhờ hệ thống kênh mương đáp ứng đủ nước tưới cho đồng ruộng, bà con đồng bào dân tộc xã Bình Liêu yên tâm phát triển sản xuất. Ảnh: Cường Vũ.
Chính quyền địa phương đã khảo sát, nghiên cứu địa hình và lên phương án xây dựng tuyến đập, mương nhằm cung cấp nguồn nước cho người dân nơi đây. Điển hình trong năm 2024, khi chưa triển khai chính quyền địa phương 2 cấp, huyện Bình Liêu đã triển khai xây dựng 18 công trình đập và kênh, trong đó có 8 đập và 10 kênh tại các thôn khó khăn của huyện như Sông Moóc, Nà Choòng, Nà Áng, Ngàn Vàng Dưới, Nà Khau... Những mảnh đất hoang hóa của các thôn nay người dân có thể trồng cấy quanh năm, góp phần nâng cao thu nhập.
Anh Phùn Dảo Phúc (thôn Thông Châu, xã Bình Liêu) vui mừng chia sẻ: "Trước đây, mấy tuyến kênh mương chủ yếu là mương đất, khi đưa nước về tưới tiêu cho đồng ruộng bị ngấm, rò rỉ ra ngoài, khi mưa to thì bị sạt lở nên gia đình tôi cũng như nhiều bà con trong thôn chỉ cấy được một vụ. Chúng tôi cũng đã trồng thử các loại hoa màu khác thay thế, nhưng do không có nước để tưới nên năng suất thấp. Nay có con mương kiên cố, gia đình tôi thấy vui lắm, yên tâm trồng trọt, chăn nuôi, không lo thiếu nước sản xuất như ngày xưa".
Song song với đó, xã Bình Liêu cũng đã chỉ đạo các thôn bản tích cực làm thủy lợi nội đồng, rà soát, kiểm tra các công trình thủy lợi bị hư hỏng, cần xây mới, tu bổ để tiếp tục đầu tư nâng cấp, sửa chữa. Đến nay toàn huyện Bình Liêu (cũ) đã có trên 170 kênh mương lớn nhỏ phục vụ cho việc tưới tiêu cho người dân trên địa bàn.
Cũng giống như Bình Liêu, xã Tiên Yên có 50% là đồng bào dân tộc thiểu số, trước đây canh tác của người dân chỉ dựa vào nguồn nước khe, suối tự nhiên và chờ nước mưa. Những chân ruộng cao, người dân dùng những ống nước nhựa bé để dẫn nước vào ruộng cấy lúa. Do không chủ động được nguồn nước nên năng suất, sản lượng lúa thường không cao. Thông qua các chương trình, dự án hỗ trợ đầu tư, nhiều công trình thủy lợi các xã vùng cao của huyện được xây dựng đưa vào sử dụng phát huy hiệu quả phục vụ sản xuất.
Hồ Khe Cát đi vào vận hành từ đầu năm 2018, cung ứng nước phục vụ sản xuất cho 1.570 ha đất nông nghiệp. Ảnh: Cường Vũ.
Hiện nay, trên địa bàn huyện Tiên Yên (cũ) có tổng số 16 hồ thủy lợi (4 hồ thủy lợi do Công ty Thủy lợi Miền Đông quản lý, 12 hồ thủy lợi giao cho UBND các xã quản lý), 11 đập dâng; 6 trạm bơm tưới, tiêu; hệ thống đê có tổng chiều dài 42,406 km; 307,8 km kênh mương trên địa bàn.
Điển hình như xã Đông Ngũ, nhiều thôn trên địa bàn xã có địa hình đồi núi dốc, sông, suối ngắn, mùa mưa lũ thì nước lũ chảy mạnh, mùa khô thì nhanh cạn kiệt. Hầu hết đồng bào dân tộc thiểu số ở đây chỉ canh tác được một mùa. Được sự quan tâm của tỉnh, xã Đông Ngũ đã được đầu tư 5 hồ đập lớn, nhỏ và 68 kênh mương với tổng chiều dài là 72,536m. Đặc biệt, để phục vụ nhu cầu nước sinh hoạt và sản xuất nông nghiệp, năm 2018 xã Đông Ngũ đã được đầu tư nâng cấp công trình thuỷ lợi hồ Khe Táu có dung tích 5 triệu m3. Hiện hồ đã cung cấp nước tưới cho gần 300 ha đất nông nghiệp trồng lúa, rau và các loại cây trồng khác của 2 xã Đông Ngũ và Đông Hải.
Ông Vi Quốc Phương, Chủ tịch UBND xã Đông Ngũ, cho biết: Từ các hệ thống thủy lợi được đầu tư đưa vào sử dụng đã giúp bà con có điều kiện canh tác, phát triển sản xuất nông nghiệp. Người dân không những sản xuất được 2 vụ lúa/năm mà còn trồng được nhiều loại hoa màu khác như trồng khoai tây Atlantic... Xã cũng đang tích cực huy động các nguồn vốn đầu tư sửa chữa, nâng cấp cơ sở hạ tầng thủy bị hư hỏng do cơn bão số 3 năm 2024 và mở rộng diện tích sản xuất nông nghiệp ở những vùng chủ động nguồn nước tưới. Đồng thời, xã tiếp tục vận động người dân chuyển đổi cây trồng nhằm nâng cao sản lượng lương thực, đời sống của người dân.
Có thể nói, với sự quan tâm vào cuộc quyết liệt của cả hệ thống chính trị trong công tác đầu tư hạ tầng thủy lợi phục vụ sản xuất cho người dân vùng khó, thu nhập bình quân của người dân đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, biên giới, hải đảo trong toàn tỉnh Quảng Ninh năm 2024 gần 7 triệu đồng/ người/tháng, tăng 14,2% so với năm 2023. Bộ mặt nông thôn có nhiều đổi mới, đời sống nhân dân được cải thiện rõ rệt.
Hiện toàn tỉnh Quảng Ninh có 176 hồ chứa nước đang hoạt động, với tổng dung tích hữu ích khoảng 323,12 triệu m3/năm, trong đó có 27 hồ chứa thực hiện cấp nước đa chức năng với tổng dung tích hữu ích 257,4 triệu m3. Đặc biệt, trong giai đoạn 2021-2025, trên địa bàn các huyện miền núi đã được đầu tư xây dựng 30 công trình thủy lợi, gồm các công trình hồ chứa, đập và kênh mương, với tổng kinh phí 129,464 tỷ đồng.
Để chủ động nguồn nước trong mọi tình huống, đảm bảo số lượng, chất lượng nước, tỉnh Quảng Ninh đã có Đề án "Đảm bảo an ninh nguồn nước trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh đến năm 2025, định hướng đến năm 2030" với mục tiêu đến năm 2025 cấp nước chủ động cho 85% diện tích đất trồng lúa 2 vụ, 90% diện tích cây trồng cạn, với mức đảm bảo tưới 85%.
