Bụi mịn tại TP. Hồ Chí Minh đến từ đâu?
Những ngày này, Nam bộ bước vào giai đoạn nắng nóng cao điểm. Từ sáng sớm, nền nhiệt đã tăng nhanh, không khí khô và gần như không có gió. Chỉ khoảng 6-7 giờ sáng, nhiều tuyến đường tại TP. HCM đã bắt đầu nóng hầm hập.
Bụi trong không khí cũng dễ tích tụ và bám lại trên mặt đường, trên xe cộ và cả trong cổ họng người đi đường. Tuy không còn những ngày bầu trời mờ đặc như trước, nhưng cảm giác khô rát, khó chịu lại xuất hiện rõ hơn vào buổi sáng sớm.
Bụi mịn tại TP.HCM nhiều thời điểm duy trì ở mức cao, vượt ngưỡng khuyến cáo, âm thầm ảnh hưởng đến sức khỏe người dân. Ảnh: Lê Bình.
Tại nút giao An Sương (phường Trung Mỹ Tây), chỉ cần đứng vài phút là có thể cảm nhận rõ lớp bụi mỏng bay lên theo từng đợt xe dừng đèn đỏ. Bụi từ không khí, từ những ống khói của hàng trăm phương tiện và cả cát bụi từ mặt đường bủa vây lấy người đi đường.
Anh Lê Văn Tấn, tài xế công nghệ chạy xe tại TP. HCM nói rằng, bụi hiện nay không còn “đậm đặc như trước”, nhưng lại xuất hiện gần như suốt ngày. “Chạy xe buổi sáng đã thấy bụi, đến chiều tối lại càng nhiều hơn. Đặc biệt những đoạn có xe tải chở vật liệu hoặc đang thi công công trình thì bụi rất rõ, có hôm về nhà phải súc họng liên tục”, anh Tấn chia sẻ.
Dọc tuyến kênh Tham Lương - Bến Cát - rạch Nước Lên, hàng trăm máy móc và công nhân đang hối hả thi công cải tạo, đưa công trình này “hồi sinh” sau nhiều năm xuống cấp, ô nhiễm. Cùng với đó là những làn khói đen từ xe cẩu, máy xúc, xe ben… thi nhau “nhả khói” vào không khí. Các dự án nhà ở, chung cư cũng thi nhau mọc lên hai bên bờ kênh. Vì thế, ngoài tiếng ồn suốt ngày đêm của đại công trường, người dân ở đây cũng bị phiền toái bởi… bụi.
Hoạt động thi công, vận chuyển vật liệu tại nhiều công trình khiến bụi phát tán liên tục, bao phủ khu dân cư lân cận. Ảnh: Lê Bình.
Chị Nguyễn Thị Vân Anh, cư dân tại chung cư Thái An 3 (phường Đông Hưng Thuận) không giấu được sự khó chịu về việc này. “Ngày trước mở cửa sổ và cửa chính cả ngày thì không sao, giờ chỉ cần mở cửa một chút là nhà cửa, đồ đạc đầy bụi. Đóng cửa thì bí bách, mà bụi thế này dọn nhà suốt cũng mệt quá, còn kéo theo bệnh nữa”, chị Vân Anh nói.
Ghi nhận cho thấy, nồng độ các chất ô nhiễm như bụi mịn PM2.5, PM10, NO₂ và SO₂ tại TP. HCM vẫn duy trì ở mức cao. Trung bình năm, PM2.5 khoảng 36,3 μg/m³ và PM10 khoảng 73 μg/m³. Trong năm 2026, chỉ số chất lượng không khí (AQI) đo được từ tháng 1 - 3 tại nhiều khu vực TP.HCM luôn ở mức 85-110 (theo Air Visual, thuộc tổ chức IQAir - Thụy Sỹ). Nồng độ bụi mịn PM2.5 đo được 10,3-36 µg/m³, thậm chí nồng độ bụi mịn PM2.5 được đo vào 8h sáng ngày 11/1/2026 đạt 107,5 µg/m³. Trong khi đó, theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), nồng độ bụi mịn PM2.5 trung bình năm an toàn là không vượt quá 5 µg/m³ để bảo vệ sức khỏe.
Theo Sở Xây dựng TP.HCM, thành phố đang quản lý hơn 9,6 triệu phương tiện, trong đó có hơn 1 triệu ô tô và gần 8,6 triệu xe máy. Sau sáp nhập, mỗi ngày TP.HCM phải chịu mức phát thải tương đương khoảng 12-13 triệu xe cá nhân. Đây được xem là một trong những nguồn gây ô nhiễm môi trường lớn nhất của thành phố hiện nay.
Trong nghiên cứu "Đánh giá nồng độ bụi mịn (PM2.5) tại TP.HCM năm 2021” của Ths. Nguyễn Thị Hoa (Khoa Khoa học Môi trường, Đại học Sài Gòn) chỉ rõ: giao thông đường bộ được xác định là nguồn gây ô nhiễm không khí lớn nhất tại TP. HCM. Thành phố có hàng triệu xe máy và ô tô lưu thông mỗi ngày, trong đó phần lớn phương tiện đã sử dụng nhiều năm. Khí thải từ động cơ, kết hợp với bụi đường bị cuốn lên khi phương tiện tăng tốc, tạo ra lượng bụi mịn lớn trong không khí.
“Không chỉ khí thải từ xe, chính sự ma sát của lốp xe với mặt đường và bụi tích tụ lâu ngày cũng là nguồn phát thải đáng kể. Vì vậy, dù không nhìn thấy khói đen, nồng độ bụi mịn vẫn tăng cao vào giờ cao điểm”, Ths. Nguyễn Thị Hoa trao đổi.
Hoạt động xây dựng đang trở thành một nguyên nhân lớn gây gia tăng bụi mịn tại TP.HCM. Dù đã có quy định về việc che chắn, tưới nước… nhằm hạn chế bụi từ các công trường nhưng nhiều đơn vị thi công phớt lờ việc này. Cùng với đó, hoạt động vận chuyển vật liệu được xem là nguyên nhân khiến chỉ số bụi mịn tăng nhanh vào buổi sáng và chiều tối.
Bên cạnh đó, khí thải từ hoạt động công nghiệp, cảng biển và vận chuyển hàng hóa cũng góp phần làm chất lượng không khí giảm, đặc biệt ở những khu vực ven đô - nơi tốc độ đô thị hóa đang diễn ra rất nhanh. Sau khi TP. HCM mới được hợp nhất thêm 2 tỉnh là Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu thì nguy cơ ô nhiễm không khí càng tăng cao. Bởi, hai địa phương này có nhiều khu công nghiệp và hoạt động tàu thuyền, giao thông đường thủy, biển ở mức cao trên cả nước.
Theo PGS.TS Đặng Vũ Bích Hạnh, Trưởng bộ môn Kĩ thuật môi trường (Khoa Môi trường và Tài nguyên, ĐH Bách Khoa TP.HCM), một yếu tố khác khiến bụi mịn tại TP.HCM khó giảm là điều kiện thời tiết. Thành phố có nhiều tháng nắng nóng, ít mưa, không khí khô, khiến bụi dễ tích tụ và tồn tại lâu trong không khí. Vào mùa khô, hiện tượng này càng rõ rệt, dù bầu trời nhìn vẫn trong.
6 nguồn ô nhiễm không khí ở Thủ đô: Giao thông áp đảo
Cũng tương tự như TP. Hồ Chí Minh, “thủ phạm” gây ô nhiễm ở TP. Hà Nội gồm 6 nguồn chính. Theo kết quả nghiên cứu của Bộ Nông nghiệp và Môi trường thực hiện trong giai đoạn 2023-2025 về tỷ lệ đóng góp ô nhiễm không khí tại Thủ đô Hà Nội (bao gồm nguồn ô nhiễm phát sinh tại Hà Nội và nguồn ô nhiễm lan truyền từ các địa phương lân cận): Tỷ lệ đóng góp đối với bụi mịn PM2.5 từ hoạt động giao thông vận tải vào khoảng 25%, xây dựng và bụi đường khoảng 20%, từ hoạt động đốt mở (trong đó có đốt rác và phụ phẩm nông nghiệp) khoảng 12%, bụi thứ cấp hình thành từ các khí ô nhiễm (trong đó có nguồn công nghiệp) khoảng 27%, bụi trực tiếp phát sinh từ công nghiệp 10% và nguồn khác 6%.
Còn theo số liệu kiểm kê nguồn thải nội tại riêng chỉ trong TP. Hà Nội, nguồn trực tiếp từ hoạt động giao thông 59%, bụi đường và hoạt động xây dựng 28%, đốt mở và hoạt động dân sinh 11%, hoạt động công nghiệp 2%.
Như vậy, với cả hai số liệu (nội tại riêng chỉ trong TP. Hà Nội và nguồn ô nhiễm phát sinh tại Hà Nội có tính đến nguồn ô nhiễm lan truyền từ các địa phương lân cận), hoạt động giao thông là một trong những nguồn gây ô nhiễm lớn nhất.
Điều này được minh chứng trong thực tiễn khi Hà Nội hiện có trên 9,2 triệu phương tiện, trong đó thành phố quản lý 1,1 triệu ôtô, 6,9 triệu xe máy; còn lại là phương tiện từ tỉnh khác lưu thông thường xuyên. 70% trong số này đã sử dụng trên 10 năm, tạo ra nguồn phát thải lớn. Số lượng các phương tiện giao thông ngày càng tăng cao, mật độ di chuyển dày đặc vào các khung giờ cao điểm khiến ô nhiễm không khí ở Hà Nội thường xuất hiện và trở nên trầm trọng hơn.
Hoạt động giao thông là một trong những nguồn gây ô nhiễm lớn nhất. Ảnh: Minh Ngọc.
Hậu quả thể hiện rõ ở tổng mức phát thải chất ô nhiễm. Theo số liệu mới nhất từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường: Kết quả kiểm kê giai đoạn 2023-2025 đối với một số tỉnh thuộc Vùng kinh tế trọng điểm phía Bắc (theo địa giới hành chính trước đây, gồm: Hà Nội, Hải Dương, Hải Phòng, Bắc Ninh, Vĩnh Phúc, Hưng Yên, Quảng Ninh) cho thấy, các nguồn thải trên địa bàn TP. Hà Nội xả thải bụi PM2.5 khoảng 24.169 tấn/năm, bụi PM10 khoảng 30.072 tấn/năm, CO khoảng 526.264 tấn/năm. Thải lượng ở Hà Nội lớn nhất so với các tỉnh còn lại. Đối với các chất ô nhiễm SO2 và NOx, các tỉnh Hải Dương, Quảng Ninh và TP. Hải Phòng có mức phát thải cao nhất.
Theo TS. Hoàng Dương Tùng – Chủ tịch Mạng lưới Không khí sạch Việt Nam, các nguyên nhân chính gây ô nhiễm không khí đã tìm ra được, thế nhưng, để phát hiện, kiểm kê không đơn giản. Không khí có tính chất lan truyền mạnh, ô nhiễm xuyên biên giới. Chính Hà Nội cũng bị ảnh hưởng rất nhiều bởi ô nhiễm từ các tỉnh khác như Hưng Yên, Bắc Ninh… Bụi mịn PM2.5 có thể phát sinh ngay từ nguồn sơ cấp, nhưng cũng thể phát sinh từ thứ cấp, và về mặt khoa học, không dễ để đo đạc, kiểm kê.
Từ ngày 4-6/6/2026 tại phường Cửa Lò (Nghệ An), Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với UBND tỉnh Nghệ An tổ chức Chuỗi sự kiện truyền thông hưởng ứng Ngày Môi trường thế giới (05/6), Ngày Đại dương thế giới (08/6), Tháng hành động vì môi trường và Tuần lễ Biển và Hải đảo Việt Nam năm 2026.
1. Diễn đàn Quốc gia về Môi trường và Khí hậu - Từ chính sách đến hành động
- Thời gian: 8h00 ngày 5/6/2026
- Địa điểm: Vinpearl Cửa Hội, phường Cửa Lò, tỉnh Nghệ An.
- Tham dự trực tuyến: ID: 942 6837 3034. Mật mã: KH0605.
2. Hội thảo Quốc gia “Hoàn thiện thể chế, chính sách thúc đẩy phát triển kinh tế biển bền vững”
- Thời gian: 14h00 ngày 5/6/2026
- Địa điểm: Vinpearl Cửa Hội, phường Cửa Lò, tỉnh Nghệ An.
- Tham dự trực tuyến: ID: 934 2999 5099. Mật mã: HT0506.
3. Chương trình nghệ thuật “Biển Việt Nam - Hành trình không gian xanh”
- Thời gian: 20h00 ngày 5/6/2026
- Địa điểm: Quảng trường Bình Minh, phường Cửa Lò, tỉnh Nghệ An.
4. Lễ Phát động Quốc gia hưởng ứng Ngày Môi trường thế giới, Ngày Đại dương thế giới, Tháng hành động vì môi trường và Tuần lễ Biển và Hải đảo Việt Nam năm 2026; Phát động phong trào “Toàn dân chung tay bảo vệ môi trường, vì một Việt Nam xanh - sạch - đẹp”
- Thời gian: 6h00 ngày 6/6/2026
- Địa điểm: Quảng trường Bình Minh, phường Cửa Lò, tỉnh Nghệ An.
5. Triển lãm Kinh tế Biển xanh - Nông nghiệp và Môi trường bền vững
- Thời gian: Từ ngày 4-6/6/2026
- Địa điểm: Quảng trường Bình Minh, phường Cửa Lò, tỉnh Nghệ An.
