Khu đất số 1 Lý Thái Tổ có tổng diện tích 4,3 ha, trước đây từng là nhà khách Chính phủ, là một địa điểm có nhiều giá trị về thiên nhiên, vị trí địa lý và yếu tố lịch sử, tinh thần đối với người dân TP.HCM. Nhưng suốt một thời gian dài, toàn bộ khu vực này bị bỏ hoang, ảnh hưởng đến diện mạo không gian đô thị của thành phố. Trong khi đó, đô thị lại thiếu trầm trọng không gian xanh và điểm sinh hoạt công cộng.
Toàn bộ khu đất số 1 Lý Thái Tổ được quy hoạch thành công viên có hình tam giác, nằm trong trục cảnh quan cây xanh quan trọng của thành phố. Ảnh: BTC.
Tháng 10/2025, theo quyết định của Thường trực Thành ủy TP.HCM, khu đất số 1 Lý Thái Tổ (phường Vườn Lài) được chuyển thành công viên.
KTS Khương Văn Mười, nguyên Chủ tịch Hội Kiến trúc sư TP.HCM cho biết, quyết định ý nghĩa, quan trọng nhất của lãnh đạo TP.HCM là chọn nơi đây để xây dựng khu tưởng niệm những đồng bào đã mất trong đại dịch Covid-19.
Việc đặt công trình tại vị trí trung tâm mang ý nghĩa để mọi người đều nhìn thấy, đều nhớ. Nếu đặt ở một nơi xa xôi, ký ức ấy có thể dần bị lãng quên. Công trình không chỉ nhằm tưởng niệm những người đã mất, mà còn là lời nhắc nhở trách nhiệm chung của cộng đồng đối với gia đình, người thân của những đồng bào không may qua đời trong đại dịch Covid-19 vừa qua.
Khi triển khai dự án, đơn vị tư vấn và chủ đầu tư đồng thời giải bài toán mà thành phố đang rất cần, đó là tạo thêm không gian xanh và khu sinh hoạt công cộng.
Quảng trường trung tâm được lấy cảm hứng thiết kế từ hình ảnh giọt nước rơi xuống, khi chạm mặt đất, hình thành nên một hố không gian tựa vết sẹo hằn trong lòng đất, như một lời nhắc nhở về quá khứ đau thương. Giọt nước ấy tan ra, những gợn sóng hình thành từ đó lan tỏa ra xung quanh, tượng trưng cho quá trình chuyển hóa, khi nỗi buồn được nâng lên, trở thành năng lượng tích cực, hướng con người đến một tương lai tốt đẹp hơn. Ảnh: BTC.
Trong bối cảnh đô thị ngày càng mở rộng, dân số tăng nhanh, nhu cầu về không gian để người dân có thể đi bộ, nghỉ ngơi, gặp gỡ trở nên cấp thiết. Công viên được định hướng là không gian mà mọi tầng lớp, lứa tuổi đều có thể sử dụng.
Theo ông Khương Văn Mười, chính hai mục tiêu "tưởng niệm và phục vụ đời sống đô thị" đã nhận được sự đồng thuận rộng rãi của người dân.
Điểm nhấn của công trình là hình tượng “Giọt nước”. Theo ông Khương Văn Mười, hình khối này mang nhiều tầng ý nghĩa:
"Đó là giọt nước nuôi dưỡng sự sống, biểu trưng cho sự hồi sinh sau mất mát. Đồng thời, đó cũng là giọt lệ dành cho những người đã nằm xuống trong đại dịch".
Khác với những tượng đài đặt cao, công trình được thiết kế trũng xuống mặt đất. Cách xử lý không gian này mang hàm ý sâu sắc: những người đã mất đang nằm dưới lòng đất, và giọt nước lắng lại nơi chiều sâu ký ức. Người đến viếng vì thế tự nhiên có xu hướng nhìn xuống - một cử chỉ của sự tưởng nhớ và chiêm nghiệm. Những hàng ghế xung quanh không chỉ là chi tiết cảnh quan, mà là nơi để người thân ngồi lại, tưởng niệm, trò chuyện với ký ức của chính mình.
Bất cứ ai ghé thăm nơi này, sẽ tĩnh lại, trở về với sâu thẳm của chính mình, cảm nhận từng hơi thở của thời gian, của rừng cây, của tâm trí bình an. Ảnh: BTC.
"Giá trị của công trình không nằm riêng ở hình khối “giọt nước”, mà ở tổng thể bố cục cảnh quan. Chính sự kết nối giữa tượng đài, quảng trường, cây xanh và không gian mở tạo nên chiều sâu tinh thần", ông Khương Văn Mười nhấn mạnh.
Một số ngôi nhà cổ cũng được giữ lại, cải tạo thành khu trưng bày hình ảnh và tư liệu về đại dịch. Bên cạnh đó là khu sinh hoạt cộng đồng, quảng trường và các tiện ích phục vụ người dân. Nhờ vậy, nơi đây không chỉ là điểm tưởng niệm mà còn là công viên mở để người dân có thể đi dạo, tham quan, nghỉ ngơi hay đưa trẻ nhỏ vui chơi.
Đây là hướng đi phù hợp với chủ trương mở rộng không gian công cộng, biến thành phố thành mạng lưới xanh phục vụ cộng đồng.
Công trình kể từ khi lên kế hoạch đến triển khai, khánh thành diễn ra trong một thời gian ngắn. Một số chuyên gia cho rằng việc xã hội hóa đầu tư là yếu tố quan trọng giúp dự án triển khai nhanh. Nếu hoàn toàn sử dụng ngân sách Nhà nước, quy trình tài chính sẽ kéo dài, trong khi doanh nghiệp có thể chủ động nguồn lực và quyết định nhanh hơn.
Ở tầng ý nghĩa xã hội, KTS Khương Văn Mười cho rằng vẽ một công trình đẹp không khó, nhưng tạo ra một công trình có ý nghĩa sâu sắc mới là thách thức lớn. “Giọt nước” có thể gợi liên tưởng đến nhiều công trình trên thế giới, điều này là bình thường trong kiến trúc. Quan trọng nhất là biểu tượng ấy có phù hợp với bối cảnh và thông điệp mà thành phố muốn gửi gắm hay không.
Ở đây, ngôn ngữ tạo hình hướng đến sự lắng đọng, để người xem nhìn vào và tự cảm nhận, tự suy ngẫm. Khi một không gian khiến người ta thấy xúc động, nhớ về những mất mát đã qua, đó chính là lúc công trình đạt được “phần hồn” của kiến trúc.
"Giá trị lớn nhất của công viên tưởng niệm không chỉ nằm ở cảnh quan, mà ở khả năng chữa lành, nhắc nhớ quá khứ, giáo dục thế hệ sau và khơi lại sức sống cho một thành phố từng đi qua những ngày tháng đau thương nhất", ông Khương Văn Mười nhấn mạnh.
Công viên cũng được quy hoạch với nhiều không gian rộng mở dành cho các hoạt động thể thao, sinh hoạt cộng đồng, cùng với những khu vườn tượng nghệ thuật, với kỳ vọng nơi đây không chỉ là không gian tưởng nhớ mà còn trở thành một điểm hội tụ mới của TP.HCM - một không gian phục vụ cộng đồng, đồng thời đóng vai trò giáo dục và du lịch, góp phần làm phong phú thêm đời sống tinh thần của người dân thành phố. Ảnh: BTC.
Trên những bậc tam cấp có in hình những dấu chân - biểu trưng cho hành trình sống và ký ức còn lại. Ảnh: BTC.
Dịp Tết nguyên đán Bính Ngọ 2026, nơi đây thu hút người dân và du khách đến tham quan, vui chơi. Ảnh: U.P.
Ngày 12/2/2026, TP.HCM chính thức khánh thành Công viên tưởng niệm Covid-19, với kỳ vọng sẽ trở thành "lá phổi xanh" và điểm đến văn hóa đặc sắc, nơi mỗi người dân có thể tìm thấy sự thư thái, là điểm hẹn của sự bình yên, ký ức và của niềm tự hào.
Dự án được giao cho Công ty TNHH Đầu tư và Phát triển đô thị Vũng Tàu, thuộc Tập đoàn Sun Group tài trợ và thực hiện, tổng vốn tài trợ giai đoạn 1 lên tới hơn 263 tỷ đồng và được thi công chỉ trong vòng hơn 90 ngày đêm.
