Các chuyên gia cho rằng điều này phần nào xuất phát từ việc các khoản phân bổ tạm thời vẫn được duy trì trong năm 2025. Cơ chế này hoạt động như một dạng “giảm trừ” thuế carbon, được chính phủ dành cho các doanh nghiệp chịu áp lực cạnh tranh quốc tế nhằm hỗ trợ duy trì năng lực cạnh tranh.
Các khoản phân bổ này được triển khai lần đầu vào năm 2024. Tuy nhiên, quy mô, đối tượng doanh nghiệp được nhận và thời gian áp dụng chưa từng được công bố chính thức.
Trong giai đoạn 2024-2025, thuế carbon Singapore được áp ở mức 25 USD/CO2. Ảnh: Straits Times.
Trong giai đoạn 2024-2025, thuế carbon Singapore được áp ở mức 25 USD cho mỗi tấn khí nhà kính phát thải, tăng mạnh so với mức 5 USD/tấn trong giai đoạn 2019-2023, khi nguồn thu duy trì khá ổn định quanh 200 triệu USD mỗi năm. Với giả định lượng phát thải không biến động đáng kể, doanh thu thuế carbon trong hai năm gần đây có thể đạt khoảng 1 tỷ USD mỗi năm. Tuy nhiên, theo dự toán ngân sách 2026, số thu thực tế từ phát thải năm 2024 chỉ đạt khoảng 658,8 triệu USD, và ước tính năm 2025 ở mức 657,3 triệu USD.
Cơ chế thuế carbon của Singapore
Thuế carbon được thiết kế nhằm tạo động lực để các đơn vị phát thải lớn chuyển sang năng lượng sạch hơn, nâng cao hiệu quả hoạt động hoặc áp dụng công nghệ phát thải thấp, thông qua việc làm gia tăng chi phí sử dụng nhiên liệu hóa thạch.
Bà Kim Jeong Won, nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Nghiên cứu Năng lượng (Đại học Quốc gia Singapore), cho rằng nếu giả định mức phát thải không thay đổi đáng kể, các khoản phân bổ tạm thời có thể là yếu tố quan trọng khiến nguồn thu thuế thấp hơn dự kiến. Theo bà, cơ chế này thực chất hoạt động như một hình thức “giảm trừ” thuế, khi làm giảm lượng phát thải phải chịu thuế của doanh nghiệp.
“Nghĩa là không phải toàn bộ lượng phát thải đều bị đánh thuế đủ mức”, bà nói.
Trước những thắc mắc về mức thu thấp hơn kỳ vọng trong các năm phát thải 2024 và 2025, đại diện Chính phủ Singapore nhấn mạnh không nên giả định lượng phát thải chịu thuế vẫn giữ nguyên so với các năm trước.
Trong 5 năm đầu triển khai, nguồn thu từ thuế carbon nhìn chung duy trì ổn định. Báo cáo minh bạch hai năm một lần đầu tiên của Singapore, trình Liên hợp quốc vào tháng 11/2024, cũng cho thấy tổng phát thải quốc gia có xu hướng tăng nhẹ nhưng ổn định qua các năm.
Cụ thể, tổng phát thải của Singapore đạt 53,87 triệu tấn (Mt) năm 2020, tăng lên 58,28 Mt năm 2021 và 58,59 Mt năm 2022. Báo cáo của Chính phủ Singapore - mới cập nhật đến năm 2022 - dự báo con số có thể đạt 62,21 Mt vào năm 2025.
Hiện có khoảng 50 cơ sở thuộc diện chịu thuế carbon, chủ yếu trong các lĩnh vực sản xuất, điện lực, xử lý chất thải và nước, chiếm khoảng 70% tổng phát thải quốc gia.
Theo đại diện Chính phủ Singapore, lượng phát thải - và theo đó là nguồn thu thuế - phụ thuộc vào nhiều yếu tố như chu kỳ kinh doanh của doanh nghiệp, nỗ lực giảm phát thải cũng như mức độ đầu tư vào công nghệ sạch và hiệu quả năng lượng.
Bên cạnh đó, bà Kim cho biết không có sự gia tăng cả về mức phân bổ tạm thời lẫn số lượng cơ sở được hưởng cơ chế này. Hiện có hơn 20 doanh nghiệp trong các ngành phát thải cao và chịu cạnh tranh quốc tế đủ điều kiện nhận phân bổ, với điều kiện phải đáp ứng các mục tiêu về hiệu quả và kế hoạch giảm phát thải.
Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu nhiều biến động, doanh nghiệp có thể cần thêm thời gian và hỗ trợ để đầu tư vào công nghệ sạch và tiết kiệm năng lượng.
Theo lộ trình, thuế carbon sẽ tăng lên 45 USD mỗi tấn trong giai đoạn 2026-2027 và có thể đạt 50-80 USD/tấn vào năm 2030.
Khi được hỏi về khả năng mở rộng hoặc tăng mức phân bổ trong bối cảnh thuế tăng, đại diện Chính phủ cho biết cơ quan chức năng đang làm việc với các doanh nghiệp và sẽ điều chỉnh khi cần thiết, nhằm giảm tác động tới năng lực cạnh tranh nhưng vẫn bảo đảm mục tiêu giảm phát thải.
Chính phủ dự kiến công bố dữ liệu tổng hợp về các khoản phân bổ thuế carbon vào năm 2027.
“Việc công bố ở dạng tổng hợp nhằm cân bằng giữa yêu cầu minh bạch và việc bảo vệ các thông tin nhạy cảm về thương mại của doanh nghiệp”, bà Kim nói thêm.
Áp lực điều chỉnh chính sách
Các chuyên gia cho rằng căng thẳng tại Trung Đông có thể làm gia tăng áp lực điều chỉnh chính sách thuế carbon của Singapore theo hướng hỗ trợ nhiều hơn cho các doanh nghiệp phát thải lớn.
Theo Tiến sĩ Liang Hao, giáo sư tài chính tại Đại học Quản lý Singapore, việc giá dầu tăng mạnh và nguy cơ gián đoạn nguồn cung qua eo biển Hormuz - tuyến vận chuyển khoangt 20% dầu khí toàn cầu - đang đẩy chi phí năng lượng lên cao. Điều này đặc biệt gây áp lực với các ngành tiêu thụ nhiều năng lượng tại Singapore, từ đó làm gia tăng nhu cầu về các biện pháp hỗ trợ chuyển tiếp.
Dù vậy, ông cho rằng lộ trình thuế carbon hiện nay đã được tính toán thận trọng và khó có khả năng bị đảo ngược trong ngắn hạn. Tuy nhiên, nếu cú sốc năng lượng kéo dài, áp lực áp dụng các hỗ trợ tạm thời, có mục tiêu sẽ gia tăng.
Cùng quan điểm, bà Kim Jeong Won nhận định nếu giá nhiên liệu tiếp tục tăng, Chính phủ có thể cân nhắc điều chỉnh các khoản phân bổ tạm thời hoặc tốc độ tăng thuế nhằm giảm tác động tới doanh nghiệp và người tiêu dùng.
Theo lộ trình hiện tại, thuế carbon của Singapore có thể đạt 50-80 USD/tấn vào năm 2030, dù Thủ tướng Lawrence Wong cho biết mức này có thể nghiêng về ngưỡng thấp nếu động lực khí hậu toàn cầu suy yếu.
Tuy nhiên, các chuyên gia cũng cảnh báo việc kéo dài các khoản phân bổ tạm thời có thể làm suy yếu tín hiệu giá carbon, qua đó làm chậm động lực cắt giảm phát thải và đầu tư vào công nghệ sạch.
Yếu tố minh bạch được nhấn mạnh là then chốt để bảo đảm hiệu quả chính sách. Theo ông Liang Hao, nếu thiếu minh bạch, sẽ khó đánh giá mức giá carbon thực tế mà doanh nghiệp phải chịu cũng như hiệu quả điều tiết của chính sách.
Trong khi đó, bà Kim cho rằng việc công bố rõ tiêu chí và cách thức phân bổ sẽ giúp tăng tính trách nhiệm giải trình và củng cố niềm tin của công chúng.
Phó Giáo sư Daniel Lee, Giám đốc Học viện Thị trường Carbon Singapore (Đại học Công nghệ Nanyang), cũng nhấn mạnh việc minh bạch hơn về cơ chế chuyển tiếp sẽ giúp tránh hiểu lầm và làm rõ cách tiếp cận tổng thể của chính sách thuế carbon.
