Khu công nghiệp nở hoa trên đất cao su
Nhiều năm trước, khu vực Bàu Bàng và Bến Cát vẫn mang dáng dấp của một vùng chuyên canh cao su. Thu nhập của người dân phụ thuộc phần lớn vào giá mủ lên xuống theo thị trường, trong khi cơ hội việc làm ngoài nông nghiệp còn khá hạn chế.
Khu công nghiệp Rạch Bắp nở hoa trên đất cao su. Ảnh: T.T.
Thực hiện chủ trương chuyển dịch cơ cấu kinh tế của tỉnh Bình Dương (nay là TP.HCM) và định hướng phát triển của Tập đoàn Công nghiệp Cao su Việt Nam (VRG), vùng đất này từng bước được quy hoạch thành khu công nghiệp tập trung. Từ đó, KCN Rạch Bắp ra đời, mở ra hướng phát triển mới cho địa phương.
Ngày nay, đi dọc các tuyến đường nội khu phủ bóng cây xanh, khó có thể nhận ra dấu vết của một vùng đất nông nghiệp trước đây. Các nhà máy hiện đại nối tiếp nhau hình thành, thu hút hàng chục doanh nghiệp trong và ngoài nước đến đầu tư sản xuất.
Đến đầu năm 2026, KCN Rạch Bắp giai đoạn 1 đã đạt tỷ lệ lấp đầy gần 100%, với 81 hợp đồng thuê đất được ký kết trên diện tích hơn 190 ha. Con số này phản ánh sức hút ngày càng lớn của khu công nghiệp trong bối cảnh Bình Dương tiếp tục là điểm đến hấp dẫn của dòng vốn đầu tư chất lượng cao.
Ông Zhong Qi Yong, Phó Tổng Giám đốc Công ty Công nghiệp Gỗ Yuu Yuu, cho biết doanh nghiệp đã gắn bó với KCN Rạch Bắp từ năm 2017 và luôn đánh giá cao môi trường đầu tư tại đây.
“Trong gần 9 năm hoạt động, chúng tôi nhận được sự hỗ trợ kịp thời từ chủ đầu tư. Hạ tầng được đầu tư đồng bộ, nguồn điện, nước ổn định, an ninh đảm bảo. Mỗi khi doanh nghiệp cần hỗ trợ, Ban quản lý khu công nghiệp đều phối hợp nhanh chóng, hiệu quả”, ông Zhong Qi Yong chia sẻ.
Tác động rõ nét nhất của KCN Rạch Bắp không nằm ở những con số doanh thu hay lợi nhuận, mà ở sự thay đổi trong đời sống kinh tế - xã hội của người dân địa phương. Khi các nhà máy đi vào hoạt động, hàng vạn việc làm mới được tạo ra cho lao động tại Bến Cát, Bàu Bàng và các vùng phụ cận. Nhiều hộ dân trước đây chỉ trông chờ vào cây cao su nay có thêm nguồn thu nhập ổn định từ công việc trong các doanh nghiệp sản xuất.
Tác động rõ nét nhất của KCN Rạch Bắp không nằm ở những con số doanh thu hay lợi nhuận, mà ở sự thay đổi trong đời sống kinh tế - xã hội của người dân địa phương. Ảnh: T.T.
Từ một vùng đất yên ả, Rạch Bắp đã trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi logistics của khu vực Đông Nam Bộ, kết nối thuận lợi với TP.HCM, Đồng Nai và hệ thống cảng biển lớn của vùng kinh tế trọng điểm phía Nam.
Sức hút từ hạ tầng xanh
Trong xu thế phát triển hiện nay, sức hấp dẫn của một khu công nghiệp không còn nằm ở quỹ đất hay hạ tầng giao thông đơn thuần. Các nhà đầu tư, đặc biệt là doanh nghiệp nước ngoài, ngày càng quan tâm đến tiêu chí môi trường và phát triển bền vững. Đó cũng là lý do ADICO dành nhiều nguồn lực cho việc xây dựng hệ thống quản lý môi trường hiện đại ngay từ những ngày đầu phát triển KCN Rạch Bắp.
Khu vực xử lý toàn bộ nước thải của khu công nghiệp được đầu tư theo chuẩn quốc tế. Ảnh: T.T.
Tại nhà máy xử lý nước thải tập trung của khu công nghiệp, những dãy bể xử lý vận hành liên tục dưới sự giám sát của hệ thống điều khiển tự động. Ông Đặng Văn Châu, Quản đốc Nhà máy xử lý nước thải cho biết đây là một trong những công trình môi trường trọng điểm của toàn khu.
Hiện hệ thống xử lý nước thải được đầu tư theo hai giai đoạn với tổng công suất 6.000m³/ngày đêm. Trong đó, giai đoạn 2 vừa được đưa vào vận hành với công nghệ hóa lý hai bậc kết hợp xử lý sinh học, đáp ứng các quy chuẩn môi trường mới áp dụng từ năm 2025.
Điểm đáng chú ý là toàn bộ hệ thống được tự động hóa ở mức cao. Các thông số vận hành được truyền trực tiếp về trung tâm điều khiển SCADA, cho phép giám sát chất lượng nước thải theo thời gian thực.
Nếu trước đây việc vận hành phụ thuộc nhiều vào nhân công thì hiện nay, phần lớn quy trình được tự động hóa. Nhờ đó, nhà máy vừa nâng cao hiệu quả xử lý, vừa giảm chi phí vận hành và tăng khả năng kiểm soát rủi ro. “Mọi thông số đều được theo dõi liên tục. Khi phát sinh bất thường, hệ thống sẽ cảnh báo ngay để bộ phận kỹ thuật xử lý kịp thời”, ông Châu chia sẻ.
Đặc biệt, nhà máy còn được đầu tư hồ sự cố có dung tích khoảng 9.000m³, tương đương ba ngày lưu giữ toàn bộ lượng nước thải phát sinh. Đây được xem như “vùng đệm an toàn”, giúp ngăn chặn nguy cơ nước thải chưa đạt chuẩn phát tán ra môi trường nếu xảy ra sự cố ngoài ý muốn.
Không chỉ chú trọng xử lý nước thải, ADICO còn triển khai đồng bộ các giải pháp tiết kiệm tài nguyên nước trong toàn khu công nghiệp. Thông qua việc nâng cấp hệ thống đường ống, tăng cường kiểm soát áp lực và ứng dụng công nghệ quản lý thông minh, tỷ lệ thất thoát nước đã được kéo giảm từ 10% xuống còn khoảng 6%.
Con số tưởng chừng nhỏ nhưng mang ý nghĩa lớn đối với một khu công nghiệp quy mô hàng trăm hecta. Mỗi mét khối nước được tiết kiệm không chỉ giúp giảm chi phí vận hành mà còn góp phần hạn chế áp lực khai thác nguồn nước mặt và nước ngầm của lưu vực sông Sài Gòn.
Ông Đặng Văn Châu giới thiệu quy trình vận hành nhà máy xử lý nước thải. Ảnh: T.T.
Trong bối cảnh nhiều thị trường xuất khẩu đang siết chặt các tiêu chuẩn môi trường, việc duy trì hệ thống xử lý nước thải đạt chuẩn cũng trở thành một lợi thế cạnh tranh quan trọng đối với các doanh nghiệp đang hoạt động tại KCN Rạch Bắp.
Đón đầu dòng vốn FDI xanh
Nếu giai đoạn 1 là câu chuyện về việc biến những vườn cao su thành một cực tăng trưởng công nghiệp năng động, thì giai đoạn mở rộng được kỳ vọng sẽ trở thành hình mẫu của khu công nghiệp thế hệ mới, nơi dòng vốn đầu tư, công nghệ và phát triển bền vững cùng hội tụ. Không chỉ mở rộng không gian sản xuất, dự án còn tạo thêm việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân và thúc đẩy quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn theo hướng hiện đại.
Ông Bùi Văn Minh, Phó Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Công nghiệp An Điền giới thiệu dự án mở rộng KCN Rạch Bắp giai đoạn 2. Ảnh: T.T.
Theo định hướng phát triển giai đoạn 2, KCN Rạch Bắp sẽ được xây dựng theo mô hình khu công nghiệp xanh, khu công nghiệp tuần hoàn và khu công nghiệp sinh thái. Đây cũng là xu hướng tất yếu của ngành công nghiệp Việt Nam trong bối cảnh các thị trường xuất khẩu ngày càng đặt ra những yêu cầu khắt khe về môi trường, phát thải carbon và phát triển bền vững.
Thực tế cho thấy, công nghiệp hóa không nhất thiết phải đánh đổi môi trường hay làm đứt gãy sinh kế truyền thống. Khi được quy hoạch bài bản, đầu tư đồng bộ và quản trị theo hướng xanh, khu công nghiệp hoàn toàn có thể trở thành động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, đồng thời góp phần bảo vệ tài nguyên và nâng cao chất lượng sống của người dân địa phương.
Ông Bùi Văn Minh, Phó Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Công nghiệp An Điền cho biết, Việt Nam đang trở thành điểm đến hấp dẫn của dòng vốn đầu tư toàn cầu nhờ môi trường chính trị ổn định, nền kinh tế năng động và lợi thế từ mạng lưới hiệp định thương mại tự do rộng khắp. Trong xu hướng tái cơ cấu chuỗi cung ứng quốc tế, nhiều tập đoàn đang dịch chuyển hoạt động sản xuất sang Đông Nam Á, đưa Việt Nam trở thành một trong những điểm đến được ưu tiên lựa chọn.
Không gian phát triển mới của TP.HCM mở rộng dư địa tăng trưởng cho các KCN vệ tinh. Ảnh: T.T.
Theo ông Minh, việc hình thành không gian phát triển mới của TP.HCM, kết nối các trung tâm công nghiệp, logistics và cảng biển của khu vực phía Nam, đang mở ra dư địa tăng trưởng lớn cho các khu công nghiệp vệ tinh. Trong đó, khu vực phía Bắc TP.HCM, nơi từng là thủ phủ công nghiệp của Bình Dương, tiếp tục giữ vai trò cửa ngõ đón dòng vốn sản xuất mới.
“Lợi thế của KCN Rạch Bắp không chỉ nằm ở quỹ đất sạch hay hệ thống hạ tầng đồng bộ, mà còn ở khả năng kết nối thuận lợi với các tuyến giao thông huyết mạch như Vành đai 4, Quốc lộ 13, ĐT744 cùng hệ thống cảng biển, sân bay quốc tế của vùng kinh tế trọng điểm phía Nam. Đây là nền tảng quan trọng để khu công nghiệp tiếp tục thu hút các dự án chất lượng cao trong thời gian tới”, ông Minh nhấn mạnh.
