Ngày 30/9/2025, Tòa án nhân dân Khu vực 4 - Nghệ An tuyên chấp nhận yêu cầu khởi kiện của ông Nguyễn Đức Cảnh (SN 1949, trú khối 16, phường Thành Vinh, tỉnh Nghệ An), buộc bà Vũ Thị Dung (SN 1969, trú thôn Thành Công, xã Quỳnh Phú, tỉnh Nghệ An) cùng các con trả lại thửa đất 162,6m²; đồng thời hủy “Bản cam kết nhượng đất” lập ngày 24/3/2003.
Theo bản án số 44/2025/DS-ST, năm 2003 ông Cảnh bán 160 m2 đất cho cháu ruột là Nguyễn Văn Nguyên (con trai liệt sỹ Nguyễn Hồng Đăng) với giá 32 triệu đồng với điều kiện ông Nguyên chỉ để ở và làm nơi thờ tự không được phép bán lại đất cho người ngoài. Ông Nguyên đã trả cho ông Cảnh số tiền là 24.500.000 đồng. Còn thiếu 7.500.000 đồng hai bên cùng giao ước sẽ trả hết trong vòng 1 năm.
Tuy nhiên đến năm 2017, ông Nguyên xấu số mất sớm. Số tiền còn thiếu gia đình ông Nguyên vẫn chưa trả xong.
Năm 2025, ông Cảnh khởi kiện đòi lại đất từ vợ con của ông Nguyên. Kết quả, sau hơn 20 năm giao dịch bán đất, Hội đồng Xét xử vẫn tuyên buộc vợ con ông Nguyên phải trả lại đất cho ông Cảnh.
Hội đồng Xét xử dựa trên ba nhận định chính: (1) bên mua không trả hết tiền theo cam kết một năm; (2) vi phạm điều kiện “không bán cho người ngoài” do đã bán 1m đất; (3) cam kết không đủ điều kiện hoàn tất chuyển nhượng.
Theo bà Vũ Thị Dung (vợ ông Nguyên), nhận định của Hội đồng Xét xử đều chưa thỏa đáng.
Bản án sơ thẩm và đơn đề nghị trước đó của ông Nguyễn Đức Cảnh. Ảnh: Đình Tiệp.
Bà Vũ Thị Dung, con dâu liệt sỹ Nguyễn Hồng Đăng buồn bã trình bày diễn biến sự việc với PV. Ảnh: Đình Tiệp.
Thứ nhất, về việc không trả đủ tiền.
Tòa cho rằng vợ chồng ông Nguyên - bà Dung không thanh toán đủ 7,5 triệu đồng trong thời hạn một năm nên vi phạm cam kết. Nhưng việc chưa trả đủ tiền là do phía ông Cảnh gây khó dễ, đưa thêm nhiều yêu sách sau này và kéo dài đàm phán chứ không phải vợ chồng bà không muốn trả. Nếu vợ chồng bà quả thực vi phạm cam kết thì ông Cảnh đáng ra phải khởi kiện từ 20 năm trước không phải để đến tận bây giờ. Bà Dung làm thế nào để trả tiền nếu ông Cảnh kiên quyết không chịu nhận? Bà Dung cũng đặt câu hỏi tại sao chờ đến khi chồng bà, là người trực tiếp mua bán đất chết đi, ông Xoán là người làm chứng trong giao dịch mua bán đất cũng chết thì ông Cảnh mới khởi kiện đòi đất? Theo bà Dung, chính ông Cảnh, tại đơn gửi UBND xã Quỳnh Long, viết: "Nhiều lần vợ chồng cháu Nguyên vào Vinh đề nghị 'trả thêm tiền cho chú để được lấy sổ về', song ông từ chối vì lo ngại cháu sẽ bán cho người khác (có cả bản ghi âm mà ông Cảnh nói với gia đình chị Dung đã trích gửi Tòa án)". Nếu bên bán không nhận tiền, làm sao quy kết bên mua vi phạm nghĩa vụ?
Thứ hai, về việc “bán 1m đất cho người ngoài”.
Tòa căn cứ vào một câu trong bản trình bày của bà Dung và lời “nghe nói” của cán bộ thôn, xã để suy luận đã có chuyển nhượng. Trong khi đó, tại phiên tòa, những người được cho là “bên mua” đều xác nhận không có giao dịch. Đáng chú ý, biên bản thẩm định tại chỗ thể hiện diện tích thực đo là 166,1m², còn thừa 6,1m² so với 160m² ghi trong giấy, không thiếu 1m² nào. Vậy căn cứ thực chứng nào để kết luận vi phạm điều kiện?
"Bản cam kết nhượng đất" của ông Nguyễn Đức Cảnh với con trai, con dâu liệt sỹ Nguyễn Hồng Đăng. Ảnh: Đình Tiệp.
Thứ ba, về hình thức hợp đồng.
Tòa nhận định cam kết không đủ điều kiện hoàn tất chuyển nhượng. Tuy nhiên, văn bản được lập tự nguyện, do chính ông Cảnh viết tay, có người làm chứng, đã nhận 24,5 triệu đồng (tương đương 77% giá trị). Theo tinh thần Điều 129 Bộ luật Dân sự và Nghị quyết 02/2024 của Hội đồng Thẩm phán TAND tối cao, giao dịch vi phạm hình thức nhưng đã được thực hiện phần lớn nghĩa vụ có thể được xem xét công nhận.
Hơn nữa, nếu lỗi thuộc về bên bán khi không nhận tiền và không giao bìa để hoàn tất thủ tục, thì việc tuyên vô hiệu toàn bộ giao dịch liệu có thật sự khách quan?
Từ những phân tích trên có thể thấy, bản án sơ thẩm chưa làm rõ được vấn đề có tính nền tảng: các nhận định về vi phạm nghĩa vụ thanh toán, về việc “bán 1m đất cho người ngoài” và về hình thức giao dịch còn tồn tại những mâu thuẫn giữa lời khai, chứng cứ thực tế và nội dung đánh giá của Hội đồng xét xử. Một số tình tiết quan trọng chưa được thẩm tra đến cùng.
Bà Dung trước mảnh đất cấp cho thân nhân thờ phụng liệt sỹ Nguyễn Hồng Đăng đang được mẹ con bà sử dụng làm ki ốt buôn bán hàng chục năm nay nhưng đang bị ông Cảnh "đòi" lại. Ảnh: Đình Tiệp.
Trong “Đơn đề nghị được phân giải quyền sử dụng đất ở” ngày 16/10/2024 gửi UBND xã Quỳnh Long, ông Cảnh nêu: Năm 1989, Nhà nước cấp 320m² đất ở cho bố mẹ ông là cụ Nguyễn Văn Đồng và cụ Đào Thị Xinh theo diện gia đình chính sách, thân nhân liệt sỹ. Như vậy, diện tích đất nguyên bản được cấp là 320m² trọn vẹn, không phải tài sản riêng của bất kỳ người con nào trong số 5 người con của hai cụ.
Năm 1996, ông Nguyễn Đức Cảnh (em trai liệt sỹ Nguyễn Hồng Đăng), người đã thoát ly công tác tại TP Vinh nhiều năm trước, được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đứng tên riêng trên 1/2 diện tích, tương đương khoảng 160m².
Năm 2003 ông Cảnh nhượng lại mảnh đất trên cho cháu ruột là Nguyễn Văn Nguyên (con trai duy nhất của liệt sỹ Nguyễn Hồng Đăng).
Năm 2025 ông Cảnh khởi kiện đòi lại đất.
