Đột kích xưởng tái chế trái phép hàng trăm tấn rác thải đặc biệt nguy hại

Gần 2 tháng qua, tại một khu xử lý rác thải trên địa bàn tỉnh Phú Thọ, hàng trăm tấn rác thải rắn công nghiệp nguy hại được tập kết, xử lý, sau đó tái chế thủ công.

Điều đáng nói, cơ sở xử lý chất thải này đã dừng hoạt động nhiều năm qua. Cả nhà máy không còn công nhân, chỉ có duy nhất một lao động, đó là 1 bảo vệ túc trực làm nhiệm vụ giữ cổng, trông coi tài sản.

Sự việc xảy ra từ cuối tháng 3/2026, một nhóm người đưa máy móc, thiết bị tới khu xử lý để lắp đặt, sau đó tập kết các loại chất thải rắn công nghiệp vào nhà xưởng, sau đó tiến hành các hoạt động tái chế.

Nằm khuất nẻo, xa khu dân cư, khu xử lý rác thải này được xây dựng trên khu đất có quy mô lên tới hàng chục ha, trong đó có 4 dãy nhà xưởng liền kề nhau, mỗi nhà xưởng có diện tích lên tới cả ngàn m2.

Theo ghi nhận của PV Báo Nông nghiệp Môi trường, thời điểm sáng 10/5/2026, tại 3 nhà xưởng rộng hàng ngàn m2 của khu tái chế, ước chừng khoảng vài trăm tấn rác thải công nghiệp được tập kết trong các nhà kho. Tại đây, có khoảng hơn chục lao động đang tiến hành các thao tác phá dỡ, tái chế bằng phương pháp thủ công.

Các loại rác thải gồm: pin đã hết hạn sử dụng, bo mạch điện tử chất thành các đống lớn; rác thải rắn công nghiệp xếp thành những chồng lớn, kéo dài vài chục mét... Đây là những thỏi pin có kích thước lớn hình chữ nhật và các bình ắc quy đã qua sử dụng.

Tại nhà xưởng số 1 (tính theo hướng từ cổng nhà máy đi vào), một dây chuyền phân loại rác đã dừng hoạt động trong thời gian dài, tới nay đã rỉ sét như một đống sắt vụn. Trong nhà xưởng này, những đống pin thỏi hình hộp chữ nhật, bình ắc quy công nghiệp xếp thành nhiều đống. Ước lượng, khối lượng rác thải này lên tới vài trăm tấn.

Tại nhà xưởng số 2, hàng chục tấn pin (dạng thỏi, tròn hoặc dẹt hình chữ nhật) đổ thành những đống lớn trên mặt đất. Bên cạnh đó, hàng chục bao tải chứa pin vẫn chưa được mở, có những bao tải chuyên dụng khối lượng 1 tấn/bao thường sử dụng trong hoạt động công nghiệp, chứa quặng, khoáng sản hoặc rác thải rắn... khối lượng pin rác này lên tới hàng chục tấn.

Không xa chỗ tập kết pin thải trên, một khối lượng lớn rác thải linh kiện nhựa điện tử, bo mạch điện tử… xếp thành những hàng dài, khá bừa bộn và lộn xộn. Trong khi, hai người đàn ông đang đóng gói rác nguyên liệu đã phân loại vào các bao tải, chuẩn bị đưa đi tái chế. Kề đó, 3 lao động nữ đang tháo dỡ các thỏi pin khô lấy lõi chì và lớp bọc kim loại. Cả 3 không có trang phục bảo hộ, chỉ đeo khẩu trang và đi gang tay thông thường. Rất nhiều thùng chứa hóa chất chuyên dụng cũng được đặt tại xưởng này để nhúng rửa những rác thải sau khi được phân loại.

Tại kho xưởng thứ 3, cửa đóng sơ sài, bên trong có khoảng chục chiếc bàn ghế, có hệ thống đèn điện chiếu sáng với các thiết bị phá dỡ. Đây là khu vực phá dỡ các thiết bị, bo mạch điện tử để phân kim, thu giữ các chất kim loại khác nhau.

Tại kho xưởng thứ 4, khu vực lắp đặt dây chuyền máy nghiền công nghiệp công suất lớn. Rất nhiều bao tải chứa những cục, tảng nguyên liệu rắn (được biết là quặng chì - PV) vẫn chưa xử lý. Hai công nhân cũng trong tình trạng không bảo hộ lao động, khi thấy có người lạ xuất hiện, đã dừng vận hành và vội vàng thu dọn hiện trường.

Khác với các kho xưởng khác, kho xưởng thứ 5 nằm ở trên sườn đồi cao, cách các nhà xưởng trên khoảng 30 mét, một khu tái chế với các lò luyện đang hoạt động. Những nguyên liệu kim loại sau khi phân loại, phá dỡ từ các xưởng bên dưới được đưa lên đây để đốt và tiến hành phân kim.

Thời điểm chúng tôi có mặt, một lò luyện 2 cửa đang chuẩn bị vận hành. Bên trong lò luyện, rất nhiều nguyên liệu kim loại đã được đổ sẵn. Xung quanh là các khuôn đúc, những bao tải đựng sản phẩm sau tái chế vứt ngổn ngang cùng với xỉ tro chất đống, không được tập kết, bảo quản để ngăn ngừa phát thải ra môi trường bên ngoài.

Điều đáng nói, kết nối với lò luyện 2 cửa dạng đứng bằng kim loại đúc khối này, một đường ống thu gom khói thải dạng ống tròn bằng tôn sơ sài, chiều dài khoảng vài mét nối với lò để thu gom khí thải, sau đó xả thẳng ra môi trường. Trong khi, nước thải lênh láng xung quanh lò tái chế, đen sì, mùi khét lẹt.

Nhiều công nhân khi được hỏi, họ trả lời rất hồn nhiên: Chúng tôi được thuê làm công việc này nhưng không biết những rác thải đang được xử lý, nấu luyện nói trên là loại chất thải gì, nguy hại hay không nguy hại.

Một thanh niên tuổi chừng 20 tuổi, người gầy gò, thấp bé đang đóng nhựa tái chế vào các bao tải, cho biết, em là người dân tộc thiểu số, quê ở tỉnh Tuyên Quang. Em đến đây làm thuê được khoảng 10 ngày nay. Phần lớn các lao động khác đang làm thuê tại khu xưởng này cũng là người dân tộc thiểu số, vùng sâu xa, vùng núi khó khăn.

Đặc biệt, một phụ nữ tuổi đời khoảng ngoài 40, cao ráo, da trắng, tên H. xuất hiện bên trong khu xử lý chất thải, cho biết được thuê làm quản lý nhân công, nấu ăn… Khi chúng tôi ghi nhận thông tin hiện trường, chị H. liên tục gọi điện báo cáo cho một người nào đó và có những hành vi cản trở.

Anh K.V.D (bảo vệ nhà máy 10 năm qua) xác nhận với PV: đêm 24/3/2026, một nhóm người lạ xuất hiện cho biết là chủ nhà máy (đã mua lại nhà máy) yêu cầu anh mở cổng để cho các xe tải trọng lớn chở thiết bị, máy móc đưa vào bên trong. Không được tôi chấp nhận (vì không có chỉ thị của Giám đốc trực tiếp là bà N.T.T.N), nhóm người trên đã dùng thiết bị cắt khóa, phá cổng để cho phương tiện đi vào.

Được biết, những ngày tiếp theo và trong gần 2 tháng qua, rất nhiều rác thải công nghiệp (pin, quặng chì, chất thải công nghiệp, bo mạch điện tử…) đã được đưa về tập kết tại đây. Cùng với đó là hơn 10 lao động xuất hiện, lưu trú bên trong nhà máy và không ai ra bên ngoài. Hằng ngày, những người này làm công việc phá dỡ, tái chế các nguyên liệu sau khi được phân loại.

“Khói bụi, mùi hóa chất hằng ngày từ bên trong lò đốt tái chế xả thẳng ra ngoài môi trường, rất khó chịu. Nhóm người mới đến thay toàn bộ khóa và giữ chìa. Tôi chỉ được giao chìa khóa phụ của một cánh cổng nhỏ, nơi để cho xe máy đi qua, còn cánh cổng chính thì họ giữ và chỉ mở khi có xe ô tô, xe tải chở hàng vào - hàng ra. Họ đưa chất thải từ đâu tới và chở hàng đi đâu tôi không được biết” - người bảo vệ cho biết và xác nhận, anh được yêu cầu ở bên ngoài (khu vực cổng nhà máy), không được phép vào bên trong khu vực nhà xưởng.

Khoảng 11h sáng cùng ngày, công an địa phương khi nhận được nguồn tin tố giác đã vào kiểm tra hiện trường. Lúc này, tất cả các công nhân có mặt tại khu nhà xưởng đều lánh mặt, không xuất hiện dù được cán bộ công an xã yêu cầu có mặt để xác minh nhân thân.

Pin/ắc quy công nghiệp thải bỏ được phân loại là chất thải nguy hại, yêu cầu lưu trữ và vận chuyển theo Thông tư số 02/2022/TT-BTNMT (trước đây là Thông tư số 36/2015/TT-BTNMT).

Nghị định số 110/2026/NĐ-CP (có hiệu lực từ 25/5/2026) quy định các nhà sản xuất/nhập khẩu ắc quy, pin và các sản phẩm chứa chì có trách nhiệm tái chế bắt buộc. Tỷ lệ tái chế được tính theo khối lượng sản phẩm đưa ra thị trường hàng năm, yêu cầu các đơn vị tái chế phải được cấp phép, đảm bảo an toàn môi trường và xử lý chất thải chì.