Xung đột Trung Đông: Ngành gia cầm toàn cầu và Việt Nam chịu tác động gì?

IPC phân tích 5 tác động chính tới chuỗi giá trị gia cầm toàn cầu

Trong một báo cáo cập nhật gửi tới các thành viên, Hội đồng Gia cầm Quốc tế (IPC) cho biết, thị trường năng lượng là lĩnh vực phản ứng đầu tiên trước những bất ổn tại Trung Đông, do khu vực này đóng vai trò trung tâm trong nguồn cung dầu khí toàn cầu.

Eo biển Hormuz - một điểm nghẽn hàng hải quan trọng, nơi khoảng 20% lượng dầu xuất khẩu toàn cầu và 20% khí dầu mỏ hóa lỏng (LPG) đi qua đã trở thành tâm điểm lo ngại. Những gián đoạn hoặc rủi ro gia tăng đối với hoạt động vận chuyển qua khu vực này đang đẩy giá dầu và khí tự nhiên toàn cầu tăng lên.

Giá năng lượng tăng cao đang tác động đến sản xuất gia cầm trên toàn cầu, làm gia tăng các chi phí sau: Chi phí sưởi ấm và điện năng trong các chuồng trại chăn nuôi gia cầm; chi phí chế biến và bảo quản lạnh; chi phí vận chuyển và logistics trong toàn bộ chuỗi cung ứng; chi phí bao bì và các yếu tố đầu vào sản xuất.

Thứ hai, Trung Đông cũng là một trung tâm quan trọng của thương mại phân bón toàn cầu. Khoảng 1/3 lượng phân bón vận chuyển trên thế giới, bao gồm lưu huỳnh và amoniac đi qua Eo biển Hormuz.

Thị trường phân bón có mối liên hệ chặt chẽ với thị trường năng lượng bởi vì: Khí tự nhiên là nguyên liệu đầu vào chủ yếu trong sản xuất phân bón nitơ; lưu huỳnh phần lớn là sản phẩm phụ từ quá trình chế biến dầu và khí.

Nếu xuất khẩu năng lượng từ khu vực này bị gián đoạn, sản xuất và phân phối phân bón có thể bị ảnh hưởng đồng thời. Điều này sẽ kéo theo các tác động dây chuyền đối với sản xuất cây trồng, đặc biệt là ngô và đậu tương - những nguyên liệu thiết yếu cho thức ăn gia cầm trên toàn cầu.

Thời điểm cũng đặc biệt quan trọng, nhất là trong mùa gieo trồng ở Bắc bán cầu. Những sự chậm trễ hoặc thiếu hụt nguồn cung có thể dẫn đến: Giá phân bón tăng cao; giảm lượng phân bón được sử dụng; năng suất cây trồng thấp hơn; chi phí thức ăn chăn nuôi tăng.

Những quốc gia phụ thuộc nhiều vào phân bón nhập khẩu, bao gồm các quốc gia sản xuất thức ăn chăn nuôi lớn, có thể chịu tác động mạnh hơn.

Thứ ba, cuộc xung đột cũng đang ảnh hưởng đến logistics thương mại và chuỗi cung ứng của ngành gia cầm.

Các báo cáo ban đầu từ ngành cho thấy, các lô hàng con giống bố mẹ (breeding stock) đang phải điều chỉnh tuyến vận chuyển để tránh các trung tâm trung chuyển tại Trung Đông. Thời gian vận chuyển kéo dài và sự bất ổn trong logistics gia tăng. Ví dụ, việc chuyển hướng qua Mũi Hảo Vọng có thể làm tăng thêm khoảng 10 - 14 ngày. Nguy cơ gián đoạn nguồn cung tại những thị trường phụ thuộc vào nguồn giống nhập khẩu.

Nếu xung đột leo thang, các rủi ro bổ sung có thể bao gồm: Phí bảo hiểm hàng hải tăng cao, khi một số công ty đã bắt đầu rút lại bảo hiểm cho các tuyến vận chuyển rủi ro; chậm trễ trong vận chuyển qua các tuyến thương mại quan trọng; chi phí vận tải tăng đối với thức ăn chăn nuôi và các sản phẩm gia cầu.

Với tính toàn cầu hóa cao của ngành gia cầm, những gián đoạn này có thể ảnh hưởng đến nhiều khâu trong chuỗi giá trị, từ sản xuất con giống, cung ứng thức ăn chăn nuôi cho đến chế biến và thị trường xuất khẩu.

Thứ tư, áp lực kinh tế đối với các hộ gia đình do chi phí năng lượng tăng cao có thể làm thay đổi mô hình tiêu thụ protein trên toàn cầu.

Trong lịch sử, vào những giai đoạn kinh tế khó khăn, người tiêu dùng thường có xu hướng chuyển sang các nguồn protein động vật có giá phải chăng hơn. Trong bối cảnh đó, thịt gia cầm thường có lợi thế nhờ chi phí cạnh tranh hơn so với các loại thịt khác.

Diễn biến này có thể dẫn tới nhu cầu đối với các sản phẩm gia cầm duy trì ổn định hoặc thậm chí tăng lên, ngay cả khi chi phí sản xuất gia cầm tăng cao.

Thứ năm, thị trường cổ phiếu và trái phiếu cung cấp những tín hiệu cho thấy các nhà đầu tư đang đánh giá như thế nào về khả năng kéo dài và mức độ nghiêm trọng của cuộc xung đột.

Các tín hiệu tài chính hiện tại cho thấy mức độ lo ngại ở mức vừa phải, nhưng chưa phản ánh kỳ vọng về một cuộc khủng hoảng toàn cầu mang tính hệ thống. Tuy nhiên, nếu biến động thị trường gia tăng hoặc kéo dài, điều đó có thể cho thấy các thị trường đang dự đoán những gián đoạn kinh tế nghiêm trọng hơn trong thời gian tới.

Vì vậy, việc theo dõi các chỉ số tài chính như giá dầu, lợi suất trái phiếu chính phủ và thị trường hàng hóa có thể cung cấp những tín hiệu cảnh báo sớm cho ngành gia cầm.

Theo đó, IPC khuyến nghị các thành viên theo dõi chặt chẽ những diễn biến trong các lĩnh vực sau: Thị trường năng lượng; nguồn cung phân bón; giá các nguyên liệu thức ăn chăn nuôi; điều kiện vận tải và logistics...

Trong thách thức mở cơ hội cho ngành gia cầm Việt Nam

TS. Nguyễn Thanh Sơn, Chủ tịch Hiệp hội Gia cầm Việt Nam (VPA) cho biết, dựa trên các báo cáo kinh tế và phân tích thị trường mới nhất tính đến tháng 3/2026, chiến sự tại Trung Đông đang tạo ra những tác động kép, vừa gây áp lực chi phí, nhưng cũng mở ra cơ hội gián tiếp cho ngành gia cầm Việt Nam. 

Về tác động tiêu cực, Chủ tịch VPA nhận định, nếu chiến sự kéo dài đến cuối năm 2026 sẽ duy trì áp lực lên chuỗi cung ứng đầu vào. Theo đó, giá thức ăn chăn nuôi biến động. Mặc dù giá ngũ cốc toàn cầu có xu hướng giảm, nhưng xung đột tại Trung Đông đẩy giá dầu và năng lượng leo thang. Điều này dẫn đến việc các doanh nghiệp sản xuất thức ăn chăn nuôi trong nước đồng loạt tăng giá từ tháng 3/2026 để bù đắp chi phí vận hành và vận chuyển.

Căng thẳng tại Biển Đỏ khiến các tuyến vận tải biển bị kéo dài và cước vận tải tăng cao. Điều này làm tăng chi phí nhập khẩu các loại phụ gia chăn nuôi, ngô và đậu tương từ khu vực Nam Mỹ và châu Âu về Việt Nam.

Xung đột địa chính trị gây bất ổn thị trường tài chính, thúc đẩy tỷ giá USD/VND tăng, gián tiếp làm đội giá các nguyên liệu nhập khẩu tính bằng đồng USD. 

Tuy nhiên bên cạnh những tác động tiêu cực, ông Sơn cho rằng, xung đột Trung Đông cũng mở ra một số cơ hội mới cho ngành gia cầm Việt Nam.

Cụ thể, khoảng trống thị trường: Các quốc gia xuất khẩu gia cầm lớn như Brazil và Ukraine đang gặp khó khăn khi vận chuyển hàng sang khu vực Trung Đông do chiến sự. Đây là cơ hội để các doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận các đơn hàng thay thế tại các thị trường lân cận hoặc khu vực Đông Nam Á vốn ít bị ảnh hưởng bởi đường hàng hải qua tâm điểm xung đột.

Mở rộng xuất khẩu sang Trung Đông: Bất chấp chiến sự, khu vực này vẫn chi khoảng 1,5 tỷ USD cho nông sản Việt Nam. Nhu cầu về thực phẩm chế biến sẵn (thịt gà đóng hộp, chế biến sâu), thuốc thú y dự báo tăng mạnh do sản xuất nội địa của các nước trong vùng xung đột bị đình trệ.