Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 281/2026/NĐ-CP ngày 13/7/2026 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 123/2024/NĐ-CP quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai. Nghị định có hiệu lực từ ngày 31/8/2026.
Chủ tịch UBND cấp xã được phạt tiền đến 250 triệu đồng. Ảnh: T. Giang.
Một trong những điểm mới đáng chú ý là bổ sung quy định về nguyên tắc xác định hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai. Theo đó, việc xử phạt đối với đơn vị hành chính đặc khu được thực hiện theo nhiệm vụ, quyền hạn tương ứng của chính quyền địa phương cấp xã hoặc cấp phường. Đối với trường hợp vợ và chồng cùng có quyền sử dụng đất, việc xử phạt được áp dụng như đối với một cá nhân.
Nghị định cũng bổ sung nhiều biện pháp khắc phục hậu quả, như buộc khôi phục tình trạng ban đầu của đất trước khi vi phạm, khôi phục mốc địa giới đơn vị hành chính, thực hiện lại thủ tục hành chính về đất đai, nộp lại các giấy tờ bị tẩy xóa, sửa chữa hoặc giấy tờ giả đã sử dụng.
Đáng chú ý, Nghị định sửa đổi quy định về xác định số lợi bất hợp pháp từ hành vi vi phạm. Trường hợp nhiều tổ chức, cá nhân cùng thực hiện hành vi vi phạm trên một thửa đất thì số lợi bất hợp pháp phải nộp được chia đều; đồng thời được khấu trừ các khoản đã nộp vào ngân sách nhà nước từ việc sử dụng đất vi phạm.
Đối với hành vi không đăng ký biến động đất đai, Nghị định quy định mức phạt từ 2 đến 3 triệu đồng đối với các trường hợp thuộc quy định của Luật Đất đai, đồng thời loại trừ trường hợp nhận quyền sử dụng đất để thực hiện dự án đầu tư thông qua thỏa thuận nhận quyền sử dụng đất theo Điều 127 Luật Đất đai.
Nghị định cũng điều chỉnh thẩm quyền xử phạt của Chủ tịch UBND cấp xã, cơ quan chuyên ngành và các lực lượng có liên quan, bảo đảm phù hợp với Luật Tổ chức chính quyền địa phương, Luật Xử lý vi phạm hành chính và mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Trong đó, Chủ tịch UBND cấp xã có quyền phạt cảnh cáo; phạt tiền đến 250 triệu đồng; đình chỉ hoạt động dịch vụ tư vấn trong thời hạn 03 tháng và áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả quy định tại khoản 3 Điều 4 Nghị định 123/2024/NĐ-CP như: Buộc đăng ký đất đai; buộc thực hiện thủ tục để được phê duyệt dự án chăn nuôi tập trung có quy mô lớn; buộc thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính và làm thủ tục để được bàn giao đất trên thực địa; buộc bên nhận chuyển quyền, bên thuê, bên thuê lại, bên nhận góp vốn, bên nhận tài sản gắn liền với đất phải trả lại đất.
Buộc lập phương án sử dụng đất nông nghiệp đối với tổ chức nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất nông nghiệp; buộc thành lập tổ chức kinh tế và lập phương án sử dụng đất trồng lúa đối với cá nhân không trực tiếp sản xuất nông nghiệp nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất lúa vượt hạn mức; buộc trả lại tài sản gắn liền với đất và quyền thuê trong hợp đồng thuê đất; buộc ký lại hợp đồng thuê đất; buộc phải nộp hồ sơ để làm thủ tục xin chấp thuận của UBND cấp tỉnh về việc thỏa thuận về nhận quyền sử dụng đất để thực hiện dự án; buộc đưa đất vào sử dụng; buộc nộp hồ sơ để làm thủ tục chuyển sang thuê đất theo quy định của pháp luật về đất đai; hủy bỏ kết quả thực hiện thủ tục hành chính về đất đai; buộc phải cung cấp, cung cấp lại thông tin, giấy tờ, tài liệu.
Bên cạnh đó, Nghị định quy định rõ các điều khoản chuyển tiếp, bảo đảm xử lý thống nhất đối với các vụ việc đã lập biên bản hoặc đã ban hành quyết định xử phạt trước thời điểm Nghị định có hiệu lực, đồng thời áp dụng quy định có lợi hơn cho tổ chức, cá nhân vi phạm theo quy định của Luật Xử lý vi phạm hành chính.
Việc ban hành Nghị định 281/2026/NĐ-CP tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai, góp phần nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, bảo đảm tính thống nhất với các quy định mới của Luật Đất đai và đáp ứng yêu cầu tổ chức thực hiện trong giai đoạn hiện nay.
