Người dân phường Phương Nam thu hoạch vải chín sớm. Ảnh: Nguyễn Thành.
Cuối tháng 5, những vườn vải chín sớm ở phường Phương Nam, TP Uông Bí (Quảng Ninh) đã đỏ rực. Từng chuyến xe tấp nập ra vào các lối xóm, thương lái chen nhau tìm mua từng chùm vải chín căng mọng.
Không khí hối hả ấy không chỉ là tín hiệu của một mùa vải bội thu mà còn là minh chứng sống động cho sự hồi sinh mạnh mẽ của vùng cây ăn quả từng oằn mình trước bão dữ.
Năm 2025, vùng trồng vải chín sớm Phương Nam còn lại khoảng 300 ha, giảm gần 100 ha so với trước đây do ảnh hưởng của bão Yagi năm 2024 và công tác giải phóng mặt bằng phục vụ các dự án phát triển.
Ông Phạm Văn Trị, một hộ dân ở khu Đá Bạc (phường Phương Nam) từng chứng kiến hàng chục cây vải cổ thụ của gia đình bị gãy đổ sau bão cho biết: “Ngay sau bão, chính quyền và Hội Nông dân xuống tận vườn hướng dẫn kỹ thuật phục hồi. Từng cây vải được cắt tỉa, bón phân, tưới nước đúng cách và dần hồi sinh”. Năm nay vườn của ông cho sản lượng khoảng 10 tấn. Với giá thu mua ổn định 38.000 đồng/kg, trừ chi phí, ông lãi khoảng 200 triệu đồng.
Chất lượng vải năm nay được đánh giá cao. Vỏ đỏ tươi, mã đẹp, ít sâu cuống, cùi dày, giòn và vị ngọt mát đặc trưng nhờ quá trình chuyển đổi canh tác theo hướng hướng hữu cơ và chuẩn hóa mã số vùng trồng.
Ông Nguyễn Khắc Long, Phó Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và BVTV tỉnh Quảng Ninh cho biết, từ nhiều năm nay, Chi cục đã phối hợp với các địa phương trong tỉnh, đặc biệt là TP Uông Bí để tập huấn VietGAP, hỗ trợ kỹ thuật và quản lý chất lượng sản phẩm.
Vải chín sớm Phương Nam trồng theo VietGAP cho năng suất cao, mẫu mã đẹp. Ảnh: Nguyễn Thành.
“Phân bón, thuốc BVTV đều phải nằm trong danh mục an toàn. Mỗi vườn vải giờ đây là một vùng sản xuất chuyên nghiệp, bài bản, có mã số vùng trồng rõ ràng, có thể truy xuất nguồn gốc bất kỳ lúc nào”, ông Long nhấn mạnh.
Tính từ năm 2018, đã có 13,5 tỷ đồng được đầu tư vào vùng vải Phương Nam từ ngân sách tỉnh, TP Uông Bí và người dân để xây dựng vùng sản xuất đạt chuẩn VietGAP. Các mô hình tưới nước tiết kiệm, bơm nước tập trung, tổ kỹ thuật hỗ trợ nông hộ đều vận hành bài bản.
Theo ông Bùi Văn Trà, Chủ tịch Hội Nông dân phường Phương Nam, năm 2025, toàn vùng ước đạt sản lượng khoảng 2.000 tấn vải, mang lại doanh thu từ 50 đến 60 tỷ đồng. "Điều đáng mừng nhất là nông dân đã quen với cách làm nông nghiệp kiểu mới, có kỹ thuật, có tính toán và có trách nhiệm với thị trường. Làm nông giờ không còn là chuyện trồng rồi chờ mà phải trồng theo cái thị trường cần, làm theo quy trình sản xuất khoa học. Có như vậy mới giữ được thương hiệu vải chín sớm Phương Nam”, ông Trà nhấn mạnh.
Phương Nam những ngày cuối tháng 5 nhộn nhịp hơn bao giờ hết. Nhưng ẩn sau những chuyến hàng, những nụ cười phấn khởi vẫn là trăn trở về tương lai bền vững cho cây vải. Đất trồng đang dần bị thu hẹp vì phát triển đô thị. Biến đổi khí hậu khiến mưa bão lớn và khó lường hơn. Người trồng vải hiểu rõ rằng, muốn giữ nghề không chỉ cần nỗ lực hôm nay mà còn phải nghĩ cho ngày mai.
Quảng Ninh hiện có gần 2.000 ha trồng vải, tập trung chủ yếu ở Uông Bí, Đông Triều. Thời gian qua, ngành nông nghiệp tỉnh đã triển khai chuyển giao ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào canh tác vải, qua đó nâng cao chất lượng nông sản gắn với sản xuất hàng hóa quy mô lớn, phục vụ nhu cầu tiêu dùng nội địa cũng như xuất khẩu.
