Người lặng lẽ giữ thương hiệu vải chín sớm Phương Nam

"Bắt mạch" từng gốc vải

Vải chín sớm là đặc sản của phường Phương Nam, TP Uông Bí (cũ), nay là phường Yên Tử, tỉnh Quảng Ninh. Nhờ điều kiện thổ nhưỡng ven bãi triều giàu phù sa và khí hậu đặc trưng, cây vải nơi đây có ưu thế chín sớm hơn nhiều vùng trồng vải phía Bắc từ 15 - 20 ngày nên luôn bán được giá cao. 

Những ngày đầu tháng 5, khi nhiều vùng vải phía Bắc còn thấp thỏm chờ quả chín, khu vườn rộng gần 2ha của anh Trần Văn Cường ở Vành Kiệu 2, phường Yên Tử đã đỏ rực những chùm vải đầu mùa.

Gia đình anh Cường gắn bó với cây vải từ năm 1990. Từ vài sào ban đầu, anh dần mở rộng diện tích lên gần 2ha bằng cách nhận chuyển nhượng lại những thửa ruộng bỏ hoang quanh khu vực. Đến nay, khu vườn cho sản lượng khoảng 40 tấn quả mỗi vụ, mang về nguồn thu khoảng 1 tỷ đồng mỗi năm.

“Trồng vải giờ không thể theo kiểu may rủi nữa. Phải hiểu cây đang cần gì, thời tiết sẽ chuyển thế nào mới giữ được năng suất”, anh Cường nói.

Điều khiến nhiều người nể phục là trong bối cảnh không ít vùng vải lớn phía Bắc mất mùa những năm gần đây, vườn của anh Cường vẫn duy trì năng suất ổn định. Theo anh, yếu tố quyết định nằm ở việc hiểu đặc tính thổ nhưỡng, thời tiết và nắm chính xác chu kỳ sinh trưởng của cây.

Khu vườn nằm ở vùng thủy triều ra vào hàng ngày. Phù sa theo dòng nước bồi đắp giúp đất luôn giữ được độ ẩm và độ tơi xốp tự nhiên. Nhờ vậy cây khỏe, ít sâu bệnh và giảm đáng kể lượng phân bón hóa học.

Nhiều năm qua, anh Cường gần như tự tay chăm sóc toàn bộ vườn cây. Từ việc bón phân, cắt tỉa đến xử lý ra hoa đều được tính toán kỹ theo sức sinh trưởng từng cây. “Có cây chỉ cần vài lạng phân là đủ, nhưng có cây phải bón nhiều hơn. Nếu làm đồng loạt sẽ rất dễ mất cân đối”, anh chia sẻ.

Cách phòng trừ sâu bệnh của anh Cường này cũng khá đặc biệt. Giữa ao trong vườn, anh lắp hệ thống đèn năng lượng mặt trời để thu hút côn trùng vào ban đêm. Khi côn trùng rơi xuống nước, cá sẽ ăn hết, nhờ đó giảm đáng kể sâu hại mà không phải lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật.

Với sâu đục quả, thay vì phun thuốc hóa học mạnh dễ ảnh hưởng đến môi trường ao nuôi, anh chọn cách đốt hương muỗi quanh bờ để xua đuổi. Cách làm nghe có vẻ đơn giản nhưng lại giúp vườn vải giữ được sự an toàn.

Theo anh Cường, kỹ thuật quan trọng nhất đối với cây vải là xử lý ra hoa. Người trồng phải “đọc” được thời điểm lập xuân để điều tiết cây phân hóa mầm hoa thay vì ra lộc non. Chỉ cần lệch nhịp thời tiết vài ngày, cả vụ có thể thất bại.

Vụ vải 64 tỉ đồng

Hiện toàn vùng vải chín sớm Phương Nam có khoảng 350ha và đang cho thu hoạch. Năm 2025, tổng sản lượng đạt khoảng 1.900 tấn, doanh thu ước hơn 62,7 tỷ đồng. Năm 2026, dù sản lượng giảm còn khoảng 1.600 tấn do thời tiết không thuận lợi cho quá trình phân hóa mầm hoa nhưng giá bán tăng lên khoảng 40.000 đồng/kg nên tổng giá trị kinh tế toàn vùng vẫn đạt khoảng 64 tỷ đồng.

Không chỉ tiêu thụ trong nước, vải chín sớm Phương Nam đang mở ra cơ hội tiếp cận thị trường xuất khẩu. Theo anh Cường, khu vực này hoàn toàn có thể đáp ứng điều kiện cấp mã số vùng trồng nếu liên kết các hộ dân.

Thực tế, đã có doanh nghiệp thu mua thử nghiệm 1,5 tấn vải của gia đình anh với giá khoảng 100.000 đồng/kg để đưa đi chiếu xạ phục vụ xuất khẩu sang Mỹ. Đây là tín hiệu tích cực cho vùng vải đặc sản này.

Tuy nhiên anh Cường vẫn còn nhiều trăn trở. Anh cho rằng hiện nay nhiều diện tích đất nông nghiệp bỏ hoang nhưng người dân chưa được tạo điều kiện chuyển đổi sang trồng cây lâu năm hiệu quả hơn. “Đất để không thì rất lãng phí. Nếu có cơ chế phù hợp, người dân hoàn toàn có thể làm giàu từ nông nghiệp”, anh bộc bạch.

Anh cũng mong muốn xây dựng mô hình sản xuất bài bản theo hướng doanh nghiệp nông nghiệp thay vì canh tác nhỏ lẻ. Với anh, điều quan trọng nhất không phải là làm thật lớn mà là tạo ra vùng sản xuất ổn định, chất lượng để đi được đường dài.

Ở vùng ven bãi triều Phương Nam, màu đỏ của vải chín hôm nay không chỉ báo hiệu một mùa quả ngọt mà còn là minh chứng cho sự bền bỉ của những nông dân dám nghĩ, dám làm và không ngừng tìm hướng đi mới cho quê hương.