Ba trụ cột định hướng Kế hoạch tái hoang dã quốc gia

Ngày 14-15/5, Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm tổ chức cuộc họp khởi động dự án "Xây dựng Kế hoạch Tái hoang dã Việt Nam giai đoạn 2027 - 2035, tầm nhìn năm 2050" với sự đồng hành của Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN) và Tổ chức Re:wild.

Việt Nam đang hướng tới xây dựng khung chính sách quốc gia trong công tác tái hoang dã, phục hồi hệ sinh thái tự nhiên và quần thể của các loài động vật hoang dã, trong đó có các loài nguy cấp, quý hiếm. Cuộc họp khởi động nhằm giới thiệu, lấy ý kiến đóng góp, xác định ưu tiên cho khung Kế hoạch Tái hoang dã Việt Nam. 

Tái hoang dã: Hướng tiếp cận trong bảo tồn hiện đại

Ông Đoàn Hoài Nam, Phó Cục trưởng Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm khẳng định: "Tái hoang dã trở thành yêu cầu cấp bách, là hướng tiếp cận khoa học và toàn diện, không chỉ bảo tồn từng loài riêng lẻ mà còn phục hồi toàn bộ chức năng và cấu trúc của hệ sinh thái".

Xây dựng Kế hoạch Tái hoang dã giai đoạn 2027-2035, tầm nhìn 2050 là định hướng phù hợp với chủ trương của Chính phủ về phát triển bền vững và các cam kết quốc tế của Việt Nam, đặc biệt là đóng góp cho Mục tiêu 30x30 trong Khung đa dạng sinh học toàn cầu Kunming-Montreal.

"Kế hoạch này cũng được xây dựng dựa trên thực tế đa dạng sinh học tại Việt Nam khi diện tích, chất lượng các hệ sinh thái tự nhiên đang bị suy giảm mạnh, cân bằng tự nhiên đang dần mất đi do đứt gãy chuỗi và lưới thức ăn, cũng như nhận thức về vai trò của tái hoang dã chưa đầy đủ", ông Nam chia sẻ. 

Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm xác định rõ kế hoạch này không phải là sản phẩm của một cơ quan, đơn vị, mà phải là kết quả của sự đồng thuận, của trí tuệ tập thể và của sự cam kết chung từ cộng đồng khoa học, cộng đồng bảo tồn, các trường đại học, các vườn quốc gia, khu bảo tồn và các tổ chức đối tác quốc tế.

Chia sẻ kinh nghiệm quản lý từ các quốc gia khu vực

Theo ông Jake Brunner, Giám đốc IUCN vùng hạ lưu sông Mekong, tái hoang dã cần được triển khai dựa trên ba trụ cột cốt lõi và đòi hỏi sự thay đổi trong cách quản lý, giám sát của các khu bảo tồn. Theo đó, tái hoang dã cần được định vị như một đóng góp quan trọng cho các mục tiêu phát triển, bao gồm sức khỏe cộng đồng.

Trụ cột đầu tiên, giảm thiểu các mối đe dọa đối với động vật hoang dã, đặc biệt là xóa bỏ nạn săn trộm và bẫy thú. Theo ông Brunner, cơ quan quản lý cần áp dụng các cách tiếp cận mới bao gồm tăng cường phối hợp với lực lượng công an nhằm điều tra, triệt phá các mạng lưới tội phạm buôn bán động vật hoang dã có tổ chức.

Trụ cột thứ hai, giám sát động vật hoang dã. Ông đề xuất xây dựng hệ thống đánh giá trong chu kỳ 5 năm đối với quần thể động vật và tình trạng hệ sinh thái. Trong đó, cần thể chế hóa việc sử dụng bẫy ảnh có hệ thống tại các trung tâm nghiên cứu, trường đại học, đồng thời khai thác dữ liệu để đánh giá hiệu quả quản lý các khu bảo tồn.

Trụ cột thứ ba, thúc đẩy tái hoang dã thông qua đẩy nhanh việc tái thả động vật từ các trung tâm cứu hộ trở lại tự nhiên tại các khu bảo tồn phù hợp. Ông Jake cũng cho rằng, Việt Nam cần sớm thiết lập chương trình nhân giống nuôi nhốt cấp quốc gia và xây dựng quy trình tái thả động vật hoang dã theo quy định, bảo đảm tính khoa học.

Khoảng 75% các bệnh truyền nhiễm mới nổi có nguồn gốc từ động vật, trong đó gần 70% xuất phát từ động vật hoang dã. Các nghiên cứu cho thấy mối liên hệ chặt chẽ giữa nguy cơ bùng phát dịch bệnh với tình trạng phá rừng, thâm canh nông nghiệp và suy giảm đa dạng sinh học, khi những sức ép làm gia tăng tiếp xúc giữa con người với động vật hoang dã mang mầm bệnh.

Tại cuộc họp, các bên cùng chia sẻ kinh nghiệm quốc tế và bài học thực tiễn từ các quốc gia, thảo luận các hoạt động ưu tiên tập trung vào khung pháp lý, cơ chế hợp tác, xây dựng quần thể bán hoang dã, mô hình sinh kế bền vững, cơ chế chia sẻ lợi ích và áp dụng các giải pháp thuận thiên (NbS) để khôi phục hệ sinh thái tại các khu bảo tồn được lựa chọn. 

Kết quả quan trọng sau cuộc họp là thành lập các Nhóm công tác chuyên môn để tiếp nối quá trình xây dựng kế hoạch. Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm tiếp tục xây dựng kế hoạch, huy động nguồn lực và xây dựng hợp tác từ các bên liên quan, các tổ chức trong nước và quốc tế. Dự kiến, Kế hoạch Tái hoang dã quốc gia giai đoạn 2027 - 2035, tầm nhìn 2050 sẽ được hoàn thiện và trình Bộ Nông nghiệp và Môi trường xem xét phê duyệt.

Buổi họp có sự tham gia của đại diện các đơn vị thuộc Bộ, đại diện các tổ chức như IUCN, WWF, FFI, CCD, SVW, UNDP, Re:wild, Pan Nature cùng sự tham gia của Đại học Lâm nghiệp, Đại học Khoa học Tự nhiên, Học Viện Nông nghiệp, Trung tâm Cứu hộ động vật Hà Nội. Một số vườn quốc gia, khu bảo tồn như Cúc Phương, Bạch Mã, Xuân Liên, Yok Don và các viện nghiên cứu, các tổ chức khoa học, các chuyên gia trong nước và quốc tế.