Những ngày gần đây, nhiều hộ dân tại ấp Bưng Lớn A, B (xã Tam Ngãi, tỉnh Vĩnh Long) liên tục phản ánh tình trạng vườn cây ăn trái bị ngập úng bất thường dù không xuất hiện mưa lớn. Nước dâng cao, rút chậm khiến cam, xoài, dừa và hoa màu thối rễ, nhiều diện tích đứng trước nguy cơ mất trắng.
Nhiều hecta cam đang vào kỳ thu hoạch của người dân ấp Bưng Lớn B bị ngập nước kéo dài, đứng trước nguy cơ thiệt hại nặng. Ảnh: Hồ Thảo.
Cam, xoài “nghẹt thở” giữa vùng trữ nước
Theo người dân, nguyên nhân từ việc vận hành các cống đầu mối như Tân Dinh, Bông Bót để trữ nước ngọt phòng, chống xâm nhập mặn. Việc đóng cống kéo dài khiến dòng chảy bị ứ nghẽn, nước dồn về các vùng trũng thấp, gây ngập cục bộ kéo dài.
Ông Lê Duy Cường, Phó Trưởng phòng Kinh tế xã Tam Ngãi, cho biết việc vận hành các cống đầu mối thuộc thẩm quyền cấp tỉnh. Khi phát sinh bất cập, địa phương chỉ có trách nhiệm tổng hợp, kiến nghị cấp trên xem xét tháo gỡ, bởi hệ thống này phục vụ cho cả vùng rộng lớn, không riêng địa bàn xã Tam Ngãi.
Theo ông Cường, khu vực Bưng Lớn A, B vốn là vùng trũng thấp, lại nằm gần đầu mối cống. Khi vận hành lấy nước và đóng các cống bọng, nước từ những vùng cao hơn sẽ dồn về, trong khi chưa có điều kiện xả thoát, dẫn đến ngập úng cục bộ.
"Thống kê sơ bộ cho thấy diện tích bị ảnh hưởng chủ yếu là cây ăn trái, trong đó có xoài đang cho trái, với quy mô khoảng trên dưới 10 ha. Trước mắt, địa phương vận động người dân gia cố bờ bao, bờ liếp để hạn chế thiệt hại; về lâu dài, xã định hướng xây dựng hệ thống đê bao bên ngoài, song phương án này hiện vẫn phụ thuộc vào nguồn vốn đầu tư", ông Cường cho hay.
Qua ghi nhận thực tế, mức độ thiệt hại có thể lớn hơn so với thống kê ban đầu của địa phương, bởi không chỉ xoài mà nhiều diện tích cam và hoa màu cũng đang bị ngập úng.
Lội giữa vườn cam ngập nước sâu quá gối, ông Võ Văn Phúc (ấp Bưng Lớn B) không giấu được nỗi xót xa khi nhìn những gốc cam hai năm tuổi, đang vào kỳ thu hoạch, đứng trước nguy cơ mất trắng.
"Mọi năm nước ngập còn rút nhanh, bơm ra là cạn, năm nay không có đường thoát, bơm được vài tiếng thì nước lại dâng như cũ. Cam rất sợ nước. Ngập vài giờ còn chịu được, chứ nước ứ ba, bốn ngày liền là rễ thối hết. Trái đang nuôi mà giờ coi như trắng tay, hơn 200 triệu đồng đầu tư coi như trôi theo nước", ông Phúc nói.
Ông Phúc xót xa nhìn 10 công cam của gia đình bị ngập nước kéo dài. Ảnh: Hồ Thảo.
Cùng cảnh ngộ, ông Nguyễn Thanh Quang (ấp Bưng Lớn A) cho biết nhiều ngày nay phải túc trực canh con nước cả ngày lẫn đêm. Dù đã bịt kín bọng xả, nước vẫn rò rỉ qua bờ, tràn vào tận gốc chanh. Ông lo ngại nếu tình trạng này kéo dài, hơn 150 gốc chanh sẽ bị thiệt hại nặng.
“Chanh, cam rất sợ nước. Tôi phải canh cho nước rút từng chút, chứ để nước ngập vài bữa là chết hết”, ông Quang chia sẻ.
Nhiều hộ dân cho biết, tình trạng ngập úng không phải mới phát sinh mà đã lặp lại trong nhiều năm, trùng với thời điểm các cống đầu mối vận hành lấy nước trữ ngọt. Tuy nhiên, những năm trước nước chỉ ngập trong thời gian ngắn, rút nhanh nên cây ít bị ảnh hưởng. Năm nay, nước ứ đọng ba đến bốn ngày liên tục khiến cây có nguy cơ chết hàng loạt.
Bài toán hài hòa lợi ích
Trước phản ánh của người dân, ông Lê Phước Dũng, Giám đốc Công ty TNHH MTV Quản lý khai thác công trình thủy lợi Vĩnh Long cho rằng, hệ thống cống Bông Bót, Tân Dinh được vận hành để phục vụ cho toàn vùng. Hiện đang vào cao điểm trữ ngọt; nếu không lấy nước kịp thời, khi mặn xâm nhập sẽ không còn nguồn bổ sung.
"Lịch vận hành đã được thông báo cụ thể cho địa phương. Trong thời gian lấy nước, chính quyền cơ sở có trách nhiệm quản lý, đóng các cống bọng nội đồng. Đối với tình trạng nước rò rỉ qua bờ tràn vào vườn, đây là các công trình do địa phương quản lý, cần được duy tu, bảo dưỡng, nâng cấp; khâu này thời gian qua chưa được đầu tư đồng bộ", ông Dũng lý giải.
Việc vận hành cống Bông Bót (khu vực huyện Cầu Kè cũ) để lấy nước cấp cho các khu vực hạ nguồn như Tiểu Cần, Trà Cú đã vô tình làm nước dồn ứ, gây ngập cục bộ tại vùng trũng thấp xã Tam Ngãi. Ảnh: Hồ Thảo.
Theo người dân hai ấp Bưng Lớn A và B, trữ nước ngọt chống hạn mặn là giải pháp không thể thiếu để bảo vệ sản xuất cho cả vùng. Tuy nhiên, nếu lợi ích của nơi này lại đẩy rủi ro sang nơi khác, nhất là các vùng trũng thấp, thì bài toán điều hành cần được xem lại, để không tiếp tục lặp vòng luẩn quẩn cứu vùng này nhưng làm tổn thương vùng kia.
Chiều 7/2, đơn vị vận hành cống Bông Bót, Tân Dinh đã điều chỉnh lịch vận hành, mở toàn bộ cửa xả để tiêu thoát nước cho khu vực ngập úng.
