Vai trò dẫn dắt của phụ nữ trong kinh tế tập thể

Khi vai trò của phụ nữ ngày càng được khẳng định trong chuỗi giá trị nông nghiệp, Hội nghị Phụ nữ châu Á - Thái Bình Dương 2026 diễn ra tại Hà Nội vừa qua đã mở ra diễn đàn kết nối những sáng kiến mới về kinh tế tập thể, chuyển đổi xanh và nâng quyền cho nữ nông dân trong khu vực, đặc biệt nhằm hưởng ứng Năm quốc tế Nữ nông dân 2026 do FAO phát động.

Làm nông nghiệp kiểu mới

Trong khuôn khổ chương trình, các đại biểu đã khảo sát thực tế mô hình do phụ nữ tham gia quản lý tại Hợp tác xã Hà Nội Xanh - một mô hình đang tạo dấu ấn với hướng đi nông nghiệp xanh đạt tiêu chuẩn thị trường Halal.

Bà Bá Thị Nguyệt Thu, Giám đốc Hợp tác xã Hà Nội Xanh, khẳng định đơn vị đã xác định theo đuổi tư duy làm nông nghiệp, làm hợp tác xã kiểu mới ngay từ những ngày đầu tiên.

"Tôi xác định khi đã làm xanh thì xanh phải bền vững. Và bền vững rồi thì phải hội nhập được với thế giới, chứ không chỉ ở trong một mô hình nhỏ", bà nói.

Điểm cốt lõi của Hà Nội Xanh là kết hợp công nghệ với tri thức bản địa để nâng giá trị nông sản. Theo nữ giám đốc hợp tác xã, công nghệ có thể mua được, nhưng làm sao để gắn công nghệ với đặc sản địa phương mới là bài toán khó.

Từ thực tế đó, Hà Nội Xanh chọn cây bưởi Diễn làm sản phẩm lõi để phát triển chế biến sâu. Không chỉ khai thác quả bưởi, hợp tác xã còn tận dụng toàn bộ giá trị của cây bưởi gồm lá, hoa và quả để tạo ra các dòng sản phẩm chăm sóc tóc, chăm sóc da và sản phẩm hữu cơ giá trị cao.

Bà Thu cho biết, hợp tác xã hiện tập trung khai thác quả bưởi và hoa bưởi từ quá trình tỉa quả nhằm vừa tối ưu giá trị kinh tế vừa hỗ trợ người dân cân bằng cung - cầu thị trường.

Một trong những vấn đề lớn nhất với nông sản sạch hiện nay, theo bà Thu, là niềm tin của thị trường. “Câu chuyện của chúng tôi không phải là nói mà là chứng minh”, bà nhấn mạnh.

Người tiêu dùng không còn chỉ nghe quảng bá "organic" hay "xanh", mà đòi hỏi doanh nghiệp phải chứng minh bằng tiêu chuẩn, quy trình và khả năng truy xuất minh bạch. Kinh nghiệm từng tham gia thị trường quốc tế trước khi mở rộng thị trường nội địa giúp Hà Nội Xanh sớm nhận ra rằng tiêu chuẩn là "tấm vé thông hành" bắt buộc.

"Nếu sản phẩm có giá cao hơn thì phải chứng minh được giá trị đó bằng những điều khách hàng cần", bà nói.

Từ định hướng này, hợp tác xã lựa chọn phát triển theo tiêu chuẩn Halal - một thị trường tiềm năng đang tăng trưởng nhanh trên toàn cầu. Theo bà Thu, tiêu chuẩn Halal không chỉ dành cho các nước Hồi giáo mà còn phản ánh xu hướng tiêu dùng mới của thế giới: an toàn, xanh, bền vững và có đạo đức.

Theo bà Thu, để thuyết phục nông dân chuyển sang sản xuất xanh, yếu tố quan trọng nhất là vai trò người lãnh đạo. Tại Hà Nội Xanh, ban lãnh đạo hợp tác xã trực tiếp tham gia mọi công đoạn từ trồng trọt, chăm sóc, thu hoạch đến sơ chế, chế biến để làm mẫu cho thành viên.

Chính cách làm “xắn tay cùng nông dân” giúp hợp tác xã tạo được sự đồng thuận và niềm tin trong nội bộ.

Ngoài sản xuất, Hà Nội Xanh còn triển khai mô hình xử lý rác hữu cơ tại cộng đồng bằng việc nuôi ruồi lính đen, kết hợp chăn nuôi gà nhằm hướng tới mô hình “biến rác thành tiền”, góp phần xây dựng nông thôn mới xanh sạch.

Khẳng định vai trò phụ nữ trong kinh tế tập thể

Bà Nguyễn Thị Hoài Linh, Phó Chủ tịch Liên minh Hợp tác xã Việt Nam, cho biết việc Liên hợp quốc chọn 2026 là Năm quốc tế Phụ nữ làm nông nghiệp là sự ghi nhận quan trọng đối với đóng góp của nữ giới.

Theo bà Linh, phụ nữ hiện chiếm hơn 50% lực lượng lao động nông nghiệp nhưng những đóng góp này chưa được nhìn nhận đầy đủ, trong khi cơ hội tiếp cận nguồn lực, tham gia quản lý và hoạch định chính sách còn hạn chế. Nữ nông dân phải gánh đồng thời ba vai trò: sản xuất, chăm sóc gia đình và tham gia hoạt động cộng đồng. Vì vậy, để thành công, họ thường phải nỗ lực nhiều hơn nam giới.

Bà Linh cho rằng cần tăng cường nhận thức về bình đẳng giới trong hoạch định chính sách, đồng thời hỗ trợ phụ nữ tiếp cận công nghệ số, chuyển đổi số và các công cụ quản trị hiện đại để không bị bỏ lại phía sau.

Theo đánh giá của Liên minh Hợp tác xã Việt Nam, số lượng hợp tác xã do phụ nữ làm chủ chưa nhiều nhưng ngày càng xuất hiện nhiều mô hình nổi bật, khẳng định năng lực lãnh đạo và khả năng thích ứng mạnh mẽ của phụ nữ trong nền kinh tế tập thể hiện đại.

Bà Bá Thị Nguyệt Thu thông tin ngày 15/5, Hà Nội Xanh sẽ phối hợp với Viện Nghiên cứu Chính sách Công Thương ra mắt Trung tâm Xúc tiến và Trải nghiệm HalalViet nhằm kết nối doanh nghiệp, hợp tác xã trên cả nước có sản phẩm đạt tiêu chuẩn Halal. Đây sẽ là nơi trưng bày, quảng bá sản phẩm, đồng thời hỗ trợ kết nối xuất khẩu với các thị trường quốc tế thông qua mạng lưới đại sứ quán và đối tác nước ngoài.