Nhà văn Nguyễn Công Hoan (1903-1977).
“Tắt lửa lòng” là tiểu thuyết nổi tiếng bậc nhất của nhà văn Nguyễn Công Hoan (1903-1977). “Tắt lửa lòng” được in ấn lần đầu tiên tại Hà Nội vào năm 1933, và chỉ hai năm sau được soạn giả Trần Hữu Trang (1906-1966) chuyển thể thành vở cải lương “Lan và Điệp” trên sân khấu Sài Gòn.
Sự gặp gỡ giữa hai tài năng lớn Nguyễn Công Hoan và Trần Hữu Trang đã giúp hai nhân vật trong tác phẩm Lan và Điệp chưa bao giờ “tắt lửa lòng” đối với giới mộ điệu. Câu chuyện lãng mạn và bi thương của chàng học trò nghèo Điệp và cô gái cùng quê Lan ở vùng chợ Gỏi ngoại ô Hải Dương rời khỏi 19 chương sách của nhà văn Nguyễn Công Hoan để có hình bóng thân thuộc qua kịch bản cải lương của soạn giả Trần Hữu Trang.
Nhờ sức lan tỏa của sân khấu, một số nhân vật khác trong “Tắt lửa lòng” như Khoa, Danh, Duyên, Vũ, Thúy Liễu… cũng gây được xúc cảm sâu xa cho công chúng rộng rãi. Cho nên, dù nhà văn Nguyễn Công Hoan có nhiều tác phẩm ưng ý như “Bước đường cùng”, “Kép Tư Bền”, “Đống rác cũ”, “Hỗn canh hỗn cư”, “Tranh tối tranh sáng”… thì “Tắt lửa lòng” vẫn có chỗ đứng riêng biệt.
Trên hành trình từ “Tắt lửa lòng” đến “Lan và Điệp”, tác phẩm đã trở thành cảm hứng sáng tạo cho các loại hình nghệ thuật khác. Ví dụ, có cả thảy 3 ca khúc “Chuyện tình Lan và Điệp” của Lê Dinh, Minh Kỳ và Anh Bằng mà phổ biến nhất phải kể đến những câu hát “Tôi kể người nghe, đời Lan và Điệp, một chuyện tình cay đắng. Lúc tuổi còn thơ tôi vẫn thường mộng mơ đem viết thành bài ca”.
Vở cải lương “Lan và Điệp” suốt 9 thập niên qua đã được dàn dựng ở hàng chục đoàn nghệ thuật trên cả nước. Hai bộ phim được sản xuất dựa theo “Lan và Điệp” là bộ phim “Tình Lan và Điệp” của đạo diễn Lê Dân ra mắt năm 1972 và bộ phim “Lan và Điệp” của đạo diễn Trần Vũ – Nguyễn Hữu Luyện ra mắt năm 1990.
Tết Ất Tỵ 2025, tác phẩm “Tắt lửa lòng” của nhà văn Nguyễn Công Hoan được sân khấu kịch nói Hoàng Thái Thanh giới thiệu đến khán giả TP.HCM với tên gọi “Tóc mai sợi văn sợi dài”. Đạo diễn Thành Hội dựa theo kịch bản của nhà văn Nguyễn Thị Minh Ngọc đã thiết kế một không gian mới cho Lan và Điệp đến gần giới trẻ hôm nay.
Một cảnh trong vở kịch nói "Tóc mai sợi vắn sợi dài".
Tuân thủ cấu trúc và tình tiết của “Tắt lửa lòng”, vở kịch nói “Tóc mai sợi vắn sợi dài” có sự góp mặt nhiều diễn viên triển vọng như Hoàng Vân Anh, Kỳ Thảo, Đoàn Minh Tài… Vở kịch ca ngợi giá trị truyền thống tốt đẹp mà người Việt Nam lưu giữ ngàn đời, đó là tình yêu thương, sự cảm thông, lòng nhân ái, nghĩa quân tử, đạo vợ chồng…
Vở kịch nói “Tóc mai sợi vắn sợi dài” mượn ý tưởng thể hiện từ ca dao “Tóc mai sợi vắn sợi dài, lấy nhau chẳng đặng thương hoài ngàn năm” mà nhạc sĩ Phạm Duy (1921-2013) từng viết thành ca khúc cùng tên, chất chứa tâm sự “Lòng vẫn thương người em tuổi thơ, lòng vẫn nhớ tình duyên ngày xưa, bao nhiêu thiên trường ca, không qua câu mẹ hò”.
