Giao sách cho khách hàng trong vùng bị phong tỏa.
Sách có phải một mặt hàng thiết yếu trong đại dịch không? Đó là một câu hỏi không dễ trả lời trong bối cảnh hiện nay. Tất nhiên, sách không thể có vai trò tương đương như gạo, như mì, như mắm, như muối. Theo các văn bản chỉ đạo chống Covid-19 đã được ban hành, thì sách không nằm trong danh mục bị hạn chế vận chuyển. Thế nhưng, dù không có sự cấm cản nào mà cũng có có thái độ tích cực ủng hộ, thì sách cũng rất khó đến tay bạn đọc đang thực hiện “ai ở đâu ở đấy”.
Khi đã tạm đóng cửa nhà sách truyền thống, thì kinh doanh online trở thành cứu cánh cho thị trường sách. Vậy mà, những đơn vị phát hành sách lớn nhất cả nước, cũng lâm vào tình trạng ế ẩm vì không thể phục vụ được nhu cầu của công chúng. Ông Phạm Minh Thuận - Tổng Giám đốc Fahasa chia sẻ: “Do sách chưa được xác định là mặt hàng thiết yếu nên việc đưa sách đến bạn đọc rất khó khăn. Mỗi tuần, chúng tôi có khoảng 500 đơn hàng bán qua kênh online, nhưng không thể giao được sách. Người mua cứ ngóng chờ vậy, còn các đơn sách tồn đọng nhiều”.
Trên nhiều diễn đàn, độc giả than phiền không thể mua được sách vì nhiều đơn vị chủ động trả lại đơn hàng. Ví dụ, một khách hàng tại Đắc Lắc cho biết đặt mua bộ sách “Bạn văn bạn mình” trên trang online của chính đơn vị ấn hành là Nhà xuất bản Kim Đồng, nhưng bị hủy đơn với lý do “không thể chuyển hàng đến vùng dịch, mong bạn thông cảm”. Bây giờ, theo thống kê của Bộ Y tế thì 62/63 tỉnh thành đang có dịch, thì không lẽ chỉ có một tỉnh duy nhất được thoải mái mua sách online và được giao hàng tận nhà?
Đành rằng sách không phải lương thực, nhưng đọc sách cũng là một nhu cầu thiết yếu cho đời sống con người. Nhất là trong giai đoạn mỗi gia đình trở thành một pháo đài chống dịch, thì sách giống như món ăn tinh thần để thư giãn và di dưỡng tâm hồn. Thứ trưởng Bộ Văn hóa Thể thao & Du lịch - Hoàng Vĩnh Bảo cho rằng: “Đến nay, sách không thuộc nhóm mặt hàng không được lưu thông trong giãn cách. Bởi vậy, vấn đề còn lại là lực lượng vận chuyển sách, các shipper. Các nhà xuất bản, công ty phát hành cần tìm cách sử dụng hình thức vận chuyển cho phù hợp. Chỗ nào dùng shipper, chỗ nào dùng nhân viên phát hành, sử dụng đơn vị vận chuyển nào… Điều này phụ thuộc tình hình dịch bệnh tại từng địa phương. Do đó, các nhà xuất bản, phát hành phải tính toán kỹ. Đó là bài toán mấu chốt để có thể lưu thông sách trong tình thế hiện nay”.
Khi TP.HCM áp dụng Chỉ thị 16, Nhà xuất bản Tổng hợp TP.HCM đã có sáng kiến đưa sách vào khu phong tỏa và khu cách ly. Tuy nhiên, đó là những sản phẩm tặng miễn phí cho đồng bào, có lực lượng chống dịch cùng tham gia phân phối. Còn thị trường sách mùa dịch vẫn cực kỳ nan giải. Nhất là khi năm học mới đang đến gần, các bậc phụ huynh cần trang bị sách giáo khoa cho con em mình thì phải làm sao? Vẫn còn hàng triệu cuốn sách giáo khoa đang nằm ở các kho, mà việc đưa sách đến trường học, đến gia đình rất bế tắc. Chưa kể, ngoài sách giáo khoa thì học sinh còn phải được cung cấp nhiều đồ dùng học tập khác nữa. Những doanh nghiệp trong ngành xuất bản đều khẳng định, với đội ngũ nhân viên thành thạo công nghệ thì họ hoàn toàn có thể cá thể hóa từng đơn hàng để gửi đến từng nhà học sinh, chứ không cần phải tổ chức cả những chuyến xe chuyên chở hàng tấn sách đến các trường học.
Trẻ em đang cần được cung cấp sách giáo khoa cho năm học mới.
Mối băn khoăn đặt ra cho cả người bán sách lẫn người mua sách, nếu coi sách là mặt hàng thiết yếu, việc vận chuyển sách đến từng học sinh sẽ thuận tiện hơn. Theo ông Nguyễn Mạnh Hùng - Chủ tịch HĐQT Thái Hà Books, ngành sách sống bằng kênh online, có thể đẩy mạnh ebook, audio book nhưng sách giấy vẫn nên được ưu tiên hàng đầu để phục vụ công chúng. Thực tế cho thấy, khi đội ngũ shipper chỉ hoạt động chủ yếu ở các đô thị, thì những vùng sâu, vùng xa không thể mua được sách qua mạng. Phải chăng, đã đến lúc kích hoạt lại hệ thống nhân viên bưu chính vốn quen thuộc địa bàn thôn, xã để vận chuyển sách đến tay độc giả một cách an toàn và hiệu quả. Bởi lẽ, rất nhiều công ty sách than phiền không thể tìm được đối tác giao nhận sách cho khách hàng thực hiện các giao dịch trực tuyến. Mặt khác, nếu không có chính sách hỗ trợ vận chuyển thì giá sách mùa dịch sẽ tăng cao, càng khiến thị trường ảm đạm thêm.
Để thiết lập thị trường sách mùa giãn cách, Cục Xuất bản, In và Phát hành cần có văn bản đề nghị tạo điều kiện tốt nhất cho việc vận chuyển sách, nhất là sách giáo khoa cho học sinh. Bởi lẽ, trong hoàn cảnh căng thẳng Covid-19, riêng một Công ty Sách và Thiết bị trường học ở địa phương thì không thể nào phát hành kịp sách tới tay học sinh dịp khai giảng đã cận kề.
