Thuốc sinh học 'cứu' vườn nho Pháp

Từ 'bài toán' của biến đổi khí hậu 

Ngành rượu vang Pháp đang đối mặt với một trong những thách thức nghiêm trọng nhất trong nhiều thập kỷ: sự bùng phát mạnh của bệnh phấn trắng và bệnh sương mai, hai loại nấm gây hại lớn cho cây nho.

Trong bối cảnh đó, các nhà sản xuất càng thêm lo lắng khi năm ngoái Pháp quyết định thu hồi giấy phép sử dụng 19 loại thuốc diệt nấm gốc đồng, vốn là biện pháp bảo vệ quan trọng đối với mùa vụ. Kể từ ngày 15/1/2026, các sản phẩm này không còn được mua bán, và nông dân chỉ còn một năm để sử dụng hết lượng tồn kho.

Cơ quan an toàn thực phẩm Anses (Pháp) cho biết họ đưa ra quyết định này vì lo ngại nguy cơ tiềm ẩn đối với sức khỏe người lao động trong vườn nho, dù ngành rượu vang khẳng định liều lượng độc hại chưa từng được sử dụng trên thực tế. Trong khi đó, Liên minh châu Âu vẫn gia hạn giấy phép sử dụng đồng đến giữa năm 2029.

Động thái này tạo ra mối đe dọa lớn đối với sản lượng rượu vang Pháp, vốn đã sụt giảm mạnh. Năm 2024, nước này ghi nhận một trong những vụ thu hoạch nhỏ nhất thế kỷ, với tổng sản lượng giảm 18% so với năm 2023. Bộ Nông nghiệp Pháp cũng xác nhận bệnh sương mai đang gây thiệt hại kinh tế nghiêm trọng trên hầu hết các vùng trồng nho.

Các chuyên gia cho rằng biến đổi khí hậu đang làm tăng thêm áp lực dịch bệnh trong ngành nho châu Âu. Năm ngoái, Pháp trải qua nhiều đợt nắng nóng khắc nghiệt, với nhiệt độ lên tới 43 độ C. Điều này đẩy nhiều vùng vào tình trạng hạn hán, buộc các nhà sản xuất phải dựa nhiều hơn vào tưới tiêu, một giải pháp ngày càng tốn kém khi nguồn nước ngầm suy giảm.

Không chỉ vậy, nhiệt độ tăng cao kết hợp với thay đổi lượng mưa và độ ẩm cũng tạo điều kiện thuận lợi cho nấm bệnh phát triển. Bệnh sương mai phát triển mạnh khi có mưa, nhờ đó dễ lan rộng và gây lây nhiễm trên diện rộng, trong khi bệnh phấn trắng lại có thể bùng phát ngay cả trong điều kiện khô hơn.

Điều này khiến phạm vi và tần suất dịch bệnh mở rộng, đồng thời trở nên khó dự đoán hơn. Người trồng nho phải giám sát chặt chẽ hơn và thường xuyên sử dụng thuốc bảo vệ thực vật nhiều hơn để kiểm soát rủi ro. Trong bối cảnh đó, nhu cầu về một giải pháp thay thế cho thuốc gốc đồng trở nên cấp thiết.

Đến 'lời giải' xanh 

Giữa khủng hoảng, một lựa chọn mới đang thắp lên hy vọng cho các vườn nho Pháp: thuốc diệt nấm sinh học Mevalone. Đây là sản phẩm của Eden Research, công ty công nghệ nông nghiệp có trụ sở tại Anh, vừa được phê duyệt tại thị trường Pháp. Theo Giám đốc điều hành Sean Smith, Mevalone sử dụng các hoạt chất có nguồn gốc thực vật, vốn được cây trồng sản sinh tự nhiên như một phần của “hệ thống miễn dịch” để chống lại bệnh hại.

Công ty Eden Research tạo ra các phiên bản tinh khiết của những phân tử này nhằm tập trung vào nhiều loại bệnh nấm tương tự như các thuốc gốc đồng trước đây.

Một ưu điểm quan trọng của Mevalone nằm ở tính bền vững. Các phân tử nguồn gốc thực vật thường có lượng phát thải carbon thấp hơn vì quá trình sản xuất gắn liền với việc cây trồng hấp thụ CO₂ khi sinh trưởng.

Ngược lại, thuốc diệt nấm gốc đồng được cho là có dấu chân carbon cao hơn từ khâu sản xuất đến khi thu hoạch, bởi cần liều lượng lớn và số lần phun nhiều hơn so với thuốc tổng hợp hiện đại.

Ông Smith cho rằng Mevalone cũng phù hợp với xu hướng nông nghiệp tái tạo, vốn ưu tiên giảm các đầu vào gây hại như phân bón và thuốc trừ sâu. Các sản phẩm của Eden được chứng minh phân hủy nhanh trong môi trường, hạn chế nguy cơ tồn dư kéo dài.

Trong khi đó, nhiều loại thuốc trừ sâu bền vững cao, đôi khi bị xem như “hóa chất vĩnh cửu”, có thể gây hại cho sức khỏe đất và tạo áp lực lên hệ sinh thái.

Sau khi được phê duyệt tại Pháp, Mevalone được kỳ vọng sẽ trở thành một trong những lựa chọn khả thi hiếm hoi để người trồng nho bảo vệ mùa vụ trong bối cảnh dịch bệnh do khí hậu ngày càng trầm trọng.

Ngành rượu vang Pháp đang bước vào một giai đoạn thử thách lớn, nhưng cũng có thể là thời điểm mở ra hướng đi mới: chuyển sang các giải pháp sinh học, carbon thấp, để vừa bảo vệ mùa màng, vừa giảm tác động môi trường trong tương lai.