UNESCO Water Challenge 2025 Immersion Day (Ngày hội Thử thách nước) mở ra không gian kết nối, đối thoại và chia sẻ giữa thanh niên, chuyên gia, đối tác phát triển và công chúng về các vấn đề bảo vệ tài nguyên nước nói riêng và phát triển bền vững nói chung. Đây là sự kiện thuộc khuôn khổ Chương trình Thủy văn Liên chính phủ (IHP) của UNESCO phối hợp cùng Viện Nghiên cứu Đổi mới và Phát triển (IID) và Mạng lưới Thanh niên hành động vì khí hậu Việt Nam (YNet) tổ chức.
Nghịch lý nước ở Việt Nam - Thừa, thiếu và ô nhiễm
Trong phần đối thoại mở “Đối thoại thanh niên: Từ ý tưởng đến hành động”, các diễn giả tập trung thảo luận ba chủ đề: Vai trò của đổi mới sáng tạo trong bảo vệ nguồn nước; tăng cường hợp tác giữa thanh niên và doanh nghiệp để giải quyết thách thức khí hậu; kết nối nguồn lực để biến các sáng kiến trẻ thành hạt nhân của hệ sinh thái phát triển bền vững.
Các diễn giả tham gia phần đối thoại mở “Đối thoại thanh niên: Từ ý tưởng đến hành động”. Ảnh: Nguyễn Thủy.
Giải đáp câu hỏi “Việt Nam có thiếu nước hay không?”, bà Trần Lan Hương, Trưởng Ban Khoa học tự nhiên UNESCO Việt Nam cho biết, theo các báo cáo của World Bank, Việt Nam rơi vào tình thế tưởng chừng nghịch lý “nước quá thừa, quá thiếu và quá bẩn”. Mặc dù tổng lượng nước và lượng mưa hàng năm của Việt Nam không hề thấp, song thách thức lớn nhất lại nằm ở sự phân bố không đồng đều theo không gian và thời gian: mùa khô thiếu nước, mùa mưa lại thừa nước. Chính sự bất cân đối này khiến Việt Nam phải đối mặt với tình trạng thiếu nước trong nhiều giai đoạn.
Tuần lễ Thanh niên hành động vì khí hậu Việt Nam 2025 ghi dấu ấn với sự kiện UNESCO Water Challenge 2025 Immersion Day tại Hà Nội với sự tham gia của đông đảo các bạn trẻ. Ảnh: Nguyễn Thủy.
Một thách thức lớn khác là biến đổi khí hậu làm gia tăng mức độ bất định của thời tiết, khiến các vấn đề về nước trở nên phức tạp và khó dự báo. Nhiều hiện tượng thiên tai bất thường về tần suất và cường độ đang gia tăng. Nhiều trận bão, lũ gần đây có cường độ lớn với xác suất “1.000 năm mới xuất hiện một lần”, vượt xa các thiết kế công trình vốn chỉ dựa trên mốc tần suất 100 năm, cho thấy các hệ thống hiện tại chưa đủ khả năng ứng phó với các kịch bản cực đoan.
Bên cạnh đó, xâm nhập mặn và nước biển dâng ngày càng nghiêm trọng tại các vùng ven biển, đặc biệt là Đồng bằng sông Cửu Long, tác động trực tiếp đến sinh kế, sản xuất nông nghiệp và an ninh nguồn nước của hàng triệu người dân.
Thách thức thứ ba là ô nhiễm nguồn nước, khi phát triển kinh tế - xã hội, đô thị hóa nhanh và hoạt động sản xuất khiến chất lượng nước suy giảm, tăng rủi ro đối với sức khỏe cộng đồng và hệ sinh thái.
Trao quyền cho thanh niên gìn giữ nguồn nước
Từ những thách thức đó, câu hỏi đặt ra là liệu chúng ta nên phân định thứ tự ưu tiên hay phân bổ nguồn lực đồng đều để giải quyết đồng thời các thách thức? Theo bà Trần Lan Hương, đây là câu hỏi quan trọng nhưng không đơn giản. Trong chương trình ISHP 2022 - 2029, các ưu tiên chiến lược cho 8 năm tới đã được xác định, nhưng không xếp theo thứ tự quan trọng, mà đều cần thiết và ngang nhau. Việc cụ thể hóa từng ưu tiên được triển khai thông qua các hoạt động thực tiễn, thiết kế sau tham vấn với Chính phủ, các bộ ngành và cơ quan địa phương.
Chẳng hạn, thách thức về tài nguyên nước và hoạt động trao quyền cho thanh niên đều nằm trong danh mục ưu tiên. Đây không chỉ là nỗ lực hỗ trợ từ UNESCO mà còn là cách trao quyền cho thế hệ trẻ chủ động tham gia và triển khai các giải pháp trong cộng đồng. Các hoạt động này phối hợp với cơ quan quản lý nhà nước, các bộ ngành, đoàn thanh niên và trường học, nhằm tăng cường nhận thức, khuyến khích nghiên cứu và thúc đẩy vai trò chủ động của thanh niên.
Ông Jonathan Baker, Trưởng Đại diện UNESCO tại Việt Nam nhấn mạnh: “Cần trao quyền cho thanh niên trở thành những người gìn giữ nguồn nước". Ảnh: Nguyễn Thủy.
Ông Jonathan Baker, Trưởng Đại diện UNESCO tại Việt Nam nhấn mạnh: “Cần trao quyền cho thanh niên trở thành những người gìn giữ nguồn nước, bởi chính sự sáng tạo và cam kết của họ sẽ định hình tương lai bền vững cho tất cả chúng ta”.
Trong khuôn khổ sự kiện, UNESCO đã công bố Top 3 của chương trình UNESCO Water Challenge for Young Innovators 2025 với chủ đề "Sáng tạo vì nước, hành động vì tương lai". Ông Jonathan Baker kỳ vọng sẽ kết nối ý tưởng đổi mới sáng tạo về nước, truyền cảm hứng để thanh niên hình dung vai trò của bản thân trong quá trình chuyển đổi xanh và thúc đẩy chia sẻ giữa thanh niên, chuyên gia và các tổ chức cùng chung tầm nhìn phát triển bền vững.
'Sáng tạo vì nước, hành động vì tương lai' nhằm tìm kiếm, tuyển chọn và hỗ trợ các giải pháp nhằm giải quyết những thách thức thực tiễn về nước tại Việt Nam. Ảnh: Nguyễn Thủy.
Tại sự kiện, các nhóm tham gia trình bày kết quả triển khai, chia sẻ hành trình và bài học kinh nghiệm, đồng thời nhận phản hồi chuyên môn từ hội đồng giám khảo gồm những chuyên gia hàng đầu trong lĩnh vực tài nguyên nước, đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững.
Song song với phần trình bày, Triển lãm “Sustainability for Future” (Bền vững cho tương lai) giới thiệu các dự án xuất sắc, bao gồm Top 3 sáng kiến của UNESCO Water Challenge và 5 sáng kiến tiêu biểu khác, được điều phối trực tiếp bởi các nhóm thanh niên.
Top 3 sáng kiến của UNESCO Water Challenge 2025 gồm:
1. Nhóm GREEN WARRIORS (Đại học Bách Khoa Hà Nội) áp dụng hệ thống công nghệ lọc màng hiện đại, kiểm soát và giảm thiểu Amoni, Nitrat và Nitrit gây hại cho sức khỏe trong nước sinh hoạt;
2. Nhóm MD4ISLAND (Đại học Đà Lạt) máy lọc nước biển MD cải tiến bằng màng siêu kỵ nước, đem đến nguồn nước sạch bền vững cho đảo An Bình, Quảng Ngãi;
3. Nhóm STARS WATER (Đại học Trà Vinh) Eco-Park Wetlands. Từ nước thải thành tài nguyên. Ứng dụng thực vật bản địa và vật liệu tái chế trong xử lý nước thải sinh hoạt.
