Thăng trầm nghề ươm cua giống ở Cà Mau

Lắm rủi ro 

Ông Thanh, một chủ trại chuyên cung cấp cua giống ở xã Năm Căn chia sẻ, uơm cua giống là quy trình giữ ấu trùng cua nở từ cua mẹ, nuôi dưỡng trong ao/gièo đến khi thành cua con (cua me, cua mít) có sức đề kháng tốt, sau đó thả nuôi thương phẩm.

Ngắn gọn thế thôi nhưng đó là hành trình gian nan, cần mẫn, phải đánh cược với thiên nhiên. Trước khi trở thành những con cua giống đủ khỏe, tự sống trong môi trường tự nhiên, chúng phải trải qua giai đoạn phát triển đặc biệt, là giai đoạn cua non. Ở giai đoạn này cua đã có đầy đủ bộ phận như ngoe, càng nhưng phần yếm chưa khép chặt vào bụng, tạo cảm giác như còn cái "đuôi". Dấu hiệu này cho thấy cua chưa phát triển hoàn thiện, và chúng cần trải qua thêm vài lần lột xác nữa để yếm khép hoàn toàn, chính thức trở thành cua con đủ tiêu chuẩn.

Theo ông Thanh, hành trình từ khi là ấu trùng li ti, nhỏ như “lăng quăng” trong nước, đến khi trở thành con non là một chuỗi thử thách kéo dài. Mọi thứ bắt đầu từ cua mẹ, được người nuôi tuyển chọn kỹ lưỡng về cân nặng và chất lượng gạch. Cua mẹ được nuôi riêng biệt, có chế độ ăn uống đặc biệt và được "vỗ béo" để kích thích trứng phát triển.

Công đoạn chăm sóc cua mẹ không hề dễ dàng, chúng trở nên hung dữ khi ôm trứng, và việc "tắm" cua bằng bàn chải đánh răng để loại bỏ ký sinh trùng là công việc thường ngày, tiềm ẩn nguy cơ bi “tai nạn nghề nghiệp” do bị cua kẹp. Khi cua mẹ đủ ngày ôm trứng, chúng được cho cát biển vào thùng để làm tổ. Trứng sẽ rời yếm và nở ra hàng triệu ấu trùng tí hon, chưa định hình rõ ràng. Từ khoảnh khắc này, rủi ro trong nghề ươm cua giống bắt đầu tăng lên từng giờ.

Tại thủ phủ cua Cà Mau, nghề ươm cua giống thường gắn liền với những ao nước nhỏ, chỉ rộng khoảng 4-6m², được trải bạt, trang bị hệ thống dẫn nước, sục khí ô xy và che lưới để giảm nắng. Không gian tuy nhỏ hẹp nhưng lại là nơi gửi gắm sinh mệnh của hàng triệu con cua non.

Anh Dũng, người ươm cua giống ở xứ biển Rạch Gốc cho hay, đối với người làm nghề ươm cua, ban đêm là thời khắc căng thẳng nhất. Khi ấy, sự biến động dù nhỏ nhất về độ mặn của nước cũng phải theo sát. Nguy hiểm nhất, chỉ cần cơn mưa trái mùa xuất hiện là công sức của cả vụ trở thành vô nghĩa. Bởi thế mà bất kể ai làm nghề này đều không thể có giấc ngủ sâu mỗi khi vào vụ.

Theo những người làm nghề có kinh nghiệm, chẳng có công thức, quy chuẩn nào để áp dụng vào việc ươm cua giống. Tất cả kỹ thuật và kinh nghiệm đều được đúc kết từ quá trình làm nghề, trải nghiệm những thất bại và những bài học đắt giá mà thành.

Với những người lão luyện trong nghề, chỉ cần thể nhìn màu nước có thể đoán tình trạng ao, ngửi mùi nước là biết hệ vi sinh vật có khỏe mạnh hay không, và quan sát cách cua di chuyển để quyết định có nên thay nước hay không... Cùng một điều kiện ao nuôi, người mới vào nghề có thể thất bại liên tiếp, trong khi người có kinh nghiệm chỉ cần quan sát là biết thành công hay thất bại.

"Nghề ươm cua giống không dành cho người nóng vội. Đây là nghề gìn giữ sự sống của cua non ở giai đoạn mong manh nhất, nơi kỹ thuật không thể học nhanh và cũng không thể truyền đạt hết bằng lời", anh Dũng chia sẻ.

Sinh kế ổn định

Anh Lâm Văn Lem ở ấp Kinh Ranh, xã Phan Ngọc Hiển, cho biết, thời gian đầu, vợ chồng ông chỉ dèo vài ao để phục vụ việc nuôi cua trong gia đình. Qua quá trình ươm nuôi, tỷ lệ hao hụt thấp, nuôi thương phẩm hiệu quả cao nên gia đình mạnh dạn đầu tư mở rộng ao để tăng thu nhập. Nhờ chịu khó học hỏi, tích luỹ kinh nghiệm, việc làm ăn ngày càng khấm khá. Đến nay, gia đình Anh Lem có 80 bể ươm cua giống, mỗi năm trừ chi phí thu nhập khoảng 150-180 triệu đồng.

Gắn bó với nghề đã gần 20 năm, chị Nguyễn Thị Mơ (ấp Kinh Ranh, xã Phan Ngọc Hiển) cho biết. Từ chỗ ban đầu mới bước vào nghề, nhiều bấp bênh, vụ được vụ mất, đến nay nghề ươm cua giống đã mang lại thu nhập ổn định. Chỉ tay về hệ thống máy bơm nước, máy bơm sục khí tạo ôxy vừa đầu tư, chị Mơ bộc bạch: “Nhiêu đó cũng ngốn gần 15 triệu đồng. Thời buổi thị trường cạnh tranh, chúng tôi không ngại đầu tư để con giống tạo ra đạt yêu cầu về chất lượng, cung cấp cho người nuôi”.

Theo chị Mơ, khoảng 3 năm trước, giá cua giống dao động từ 300-700 đồng/con, thời điểm hút hàng có lúc lên đến 1.000 đồng/con. Tuy nhiên, gần đây giá giống liên tục giảm, hiện chỉ còn khoảng 130-450 đồng/con. Nguyên nhân do dịch bệnh trên cua thương phẩm vẫn xảy ra, người dân thu hẹp diện tích thả nuôi nên ảnh hưởng đến đầu ra, giá cả con giống.

Bên cạnh đó, ngày càng nhiều hộ tham gia ươm giống khiến nguồn cung tăng, trong khi thị trường không mở rộng dẫn đến tình trạng “dội hàng”. Dù thu nhập giảm, nhưng nghề ương cua giống chi phí thấp, chủ yếu lấy công làm lời nên nhiều hộ vẫn có thể bám nghề ổn định.

Anh Đinh Hải Đăng, cán bộ lĩnh vực thủy sản ở Cà Mau, cho rằng mỗi con cua thương phẩm đều bắt nguồn từ những ao ươm giống có diện tích khiêm tốn. Đằng sau thành công của ngành nuôi cua Cà Mau với sản lượng hàng chục ngàn tấn mỗi năm và kim ngạch xuất khẩu đáng kể, là sự đóng góp thầm lặng của những người làm nghề ương cua giống. Họ không chỉ giữ gìn sự sống của những con giống mong manh, mà còn góp phần tạo nền tảng cho ngành nuôi trồng thuỷ sản địa phương.

Cà Mau có diện tích nuôi cua xen canh trong vuông tôm khoảng 365.000 ha với sản lượng trên 31.000 tấn/năm. Tỉnh đặt mục tiêu đến năm 2030, sẽ nâng tổng sản lượng cua biển lên 36.500 tấn, phấn đấu xuất khẩu và phát triển chuỗi liên kết tiêu thụ ngành hàng cua đạt từ 30% sản lượng trở lên.