Những chiếc gáo dừa từng bị xem là phế phẩm sau chế biến nay được “hồi sinh” thành than hoạt tính xuất khẩu, bột than sinh học và giấm gỗ nhờ hệ thống lò nhiệt phân tuần hoàn do anh Mai Đức Lại (47 tuổi, ngụ ấp An Ninh, xã Vĩnh Hựu, tỉnh Đồng Tháp) tự nghiên cứu, chế tạo.
Là kỹ sư cơ khí, từng làm nhiều ngành nghề khác nhau, đầu năm 2026, anh Lại quyết định trở về quê vợ khởi nghiệp với ý tưởng tận dụng phụ phẩm nông nghiệp để sản xuất than hoạt tính. Điều thôi thúc anh là thực tế nhiều lò than truyền thống vẫn phát sinh lượng lớn khói bụi, ảnh hưởng đến môi trường.
Anh Mai Đức Lại vận hành hệ thống lò nhiệt phân tuần hoàn, biến gáo dừa thành than hoạt tính, giấm gỗ và bột than sinh học. Ảnh: Minh Đảm.
Sau nhiều tháng mày mò nghiên cứu, anh đã thiết kế thành công hệ thống lò nhiệt phân theo công nghệ tuần hoàn. Điểm đặc biệt của mô hình là toàn bộ lượng khói phát sinh trong quá trình đốt được thu hồi và đưa trở lại buồng đốt để tiếp tục cháy, giúp nhiệt độ lò đạt khoảng 700 độ C, giảm tiêu hao nhiên liệu và gần như không phát tán khói ra môi trường.
Hiện cơ sở của anh vận hành 3 lò nhiệt phân chế tạo bằng inox 304, tích hợp hệ thống tuần hoàn khí, quạt cấp ôxy và thiết bị ngưng tụ giấm gỗ.
Nguyên liệu chính là gáo dừa. Sau khoảng ba giờ nhiệt phân, mỗi mẻ cho ra ba dòng sản phẩm gồm than hoạt tính, bột than sinh học và giấm gỗ.
Trong đó, than hoạt tính đạt tiêu chuẩn được xuất khẩu sang thị trường Nhật Bản; bột than được sử dụng để cải tạo đất hoặc sản xuất than tổ ong; còn giấm gỗ phục vụ sản xuất chế phẩm sinh học và xử lý môi trường.
Gáo dừa - phụ phẩm nông nghiệp - được tận dụng làm nguyên liệu sản xuất than hoạt tính theo mô hình kinh tế tuần hoàn. Ảnh: Minh Đảm.
Chỉ sau chưa đầy một năm đi vào hoạt động, mỗi tháng cơ sở sản xuất khoảng 30 tấn than hoạt tính, 9.000 lít giấm gỗ và khoảng 6 tấn bột than. Theo anh Lại, lượng sản phẩm hiện vẫn chưa đáp ứng đủ nhu cầu của thị trường.
“Mình thấy ngành nghề này có lợi ích cho xã hội nên quyết tâm chế tạo để góp phần xử lý chất thải, không gây ô nhiễm môi trường. Mình mày mò đến tháng thứ sáu mới thành công, cho ra sản phẩm đạt chất lượng”, anh Mai Đức Lại chia sẻ.
Không chỉ sử dụng gáo dừa, hệ thống lò còn có thể tận dụng nhiều loại phụ phẩm nông nghiệp khác như vỏ xoài, vỏ sầu riêng, thân cây bắp, cây ớt... Qua đó góp phần nâng cao giá trị phụ phẩm, giảm lượng chất thải sau thu hoạch và tạo thêm nguồn nguyên liệu cho sản xuất.
Sau khi tham quan mô hình, ông Phạm Quang Trường, Giám đốc Doanh nghiệp tư nhân Trường Minh Phát (phường Trung An, tỉnh Đồng Tháp), đánh giá đây là hướng đi phù hợp với xu thế phát triển kinh tế tuần hoàn.
“Mô hình này rất độc đáo, đặc biệt là gần như không có khí thải, hoạt động tuần hoàn rất hiệu quả. Nếu được nhân rộng sẽ giúp bà con tiêu thụ phế phẩm nông nghiệp, tạo thêm thu nhập, đồng thời giảm ô nhiễm môi trường”, ông Trường nhận xét.
Mỗi tháng, cơ sở của anh Mai Đức Lại sản xuất khoảng 30 tấn than hoạt tính cùng hàng nghìn lít giấm gỗ từ gáo dừa. Ảnh: Minh Đảm.
Để bảo đảm nguồn nguyên liệu, anh Mai Đức Lại hiện thu mua gáo dừa từ nhiều địa phương trong khu vực ĐBSCL và các tỉnh miền Trung.
Thời gian tới, anh dự kiến thành lập hợp tác xã, mở rộng nhà xưởng, tăng số lượng lò nhiệt phân và liên kết với nhiều hộ dân nhằm xây dựng chuỗi sản xuất quy mô lớn.
“Mình muốn nhân rộng mô hình để tạo thêm thu nhập cho bà con và các đơn vị liên kết. Sắp tới sẽ thành lập hợp tác xã, mở rộng thêm lò, mở rộng nhà xưởng. Mình rất mong được Nhà nước hỗ trợ về nguồn vốn để đầu tư phát triển”, anh Lại cho biết.
Việc nghiên cứu, chế tạo thành công lò sản xuất than sinh học theo công nghệ tuần hoàn không chỉ mở ra hướng tận dụng hiệu quả phụ phẩm nông nghiệp mà còn góp phần giảm phát thải, bảo vệ môi trường và tạo ra các sản phẩm có giá trị kinh tế cao.
