Theo Chỉ số Rác thải toàn cầu năm 2025, lượng rác thải trung bình tại Mỹ đã đạt 951 kg mỗi người mỗi năm, tương đương khoảng 2,6 kg mỗi ngày. Phần lớn lượng rác này đến từ các hộ gia đình, gồm bao bì, rác thực phẩm, chất thải vườn, cũng như từ các nguồn thương mại và tổ chức. Những con số này nhấn mạnh nhu cầu cấp bách về các phương thức quản lý rác thải bền vững hơn.
Mặc dù đã có những tiến bộ trong các chương trình tái chế và ủ compost, chôn lấp vẫn là phương thức xử lý rác phổ biến nhất. Khoảng 50% chất thải rắn đô thị (MSW) của cả nước được đưa vào bãi chôn lấp, trong khi 32% được tái chế hoặc ủ compost, và phần còn lại được đốt để thu hồi năng lượng.
San Francisco lại cho thấy một bức tranh rất khác. Nhờ các chính sách công mạnh mẽ và các sáng kiến giáo dục, thành phố giảm được khoảng 80% lượng rác phải đưa vào bãi chôn lấp, tương đương hơn 1,5 triệu tấn mỗi năm. Thành phố đặt mục tiêu “không rác thải” thông qua tăng cường tái chế, ủ compost, tái sử dụng và giảm tiêu dùng.
Với nỗ lực bền bỉ, ngày 30/3, San Francisco cùng 19 thành phố khác đã được vinh danh trong sáng kiến “20 thành phố tiên phong mô hình Không rác thải” do UNEP và UN-Habitat hỗ trợ. Sáng kiến này ghi nhận những đô thị có cách tiếp cận sáng tạo và tham vọng trong giảm rác thải, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn và xây dựng hệ thống đô thị bền vững.
Chính sách rõ ràng
Hơn hai mươi năm trước, vào năm 2003, San Francisco thông qua nghị quyết “Không rác thải” với mục tiêu đưa lượng rác phải chôn lấp về mức gần như bằng 0. Cốt lõi của mô hình này là giữ lại các vật liệu có thể tái chế và ủ compost để tiếp tục quay trở lại chu trình sản xuất, với kỳ vọng đạt mục tiêu “không rác thải” vào năm 2020.
Cũng trong năm 2003, thành phố triển khai hệ thống phân loại rác tại nguồn với ba loại thùng sử dụng hằng ngày, gồm thùng tái chế (màu xanh dương), rác hữu cơ/ủ phân (màu xanh lá) và rác thải thông thường (màu đen).
Vài năm sau, vào năm 2009, San Francisco tiếp tục ban hành Sắc lệnh Tái chế và Ủ compost bắt buộc, yêu cầu người dân và doanh nghiệp phải phân loại riêng rác tái chế, rác hữu cơ và rác thải. Đây là bước đi quan trọng nhằm thúc đẩy hành vi phân loại tại nguồn, qua đó giảm lượng rác đưa ra bãi chôn lấp.
Với các chính sách rõ ràng, San Francisco đã trở thành thành phố tiên phong hướng tới không rác thải của Mỹ. Ảnh: CNBC.
Bên cạnh đó, thành phố cũng cấm các vật liệu gây hại môi trường như túi nhựa dùng một lần và xốp Styrofoam.
Chia sẻ về hành trình “không rác thải” của thành phố, bà Debbie Raphael, cựu Giám đốc Sở Môi trường San Francisco, cho biết bà tự hào về cách thành phố sử dụng các công cụ thị trường để thúc đẩy thay đổi hành vi.
“Nếu chúng tôi không thể cấm một loại vật liệu nào đó, đôi khi chúng tôi sẽ áp phí”, bà chia sẻ. “Chúng tôi có thể cấm túi nhựa và thu phí đối với túi giấy dùng một lần, bởi vì chúng tôi đang gửi tín hiệu tới nhà sản xuất và người tiêu dùng rằng luôn có một cách làm dễ dàng, thuận tiện và đúng đắn hơn”.
Đến năm 2012, chưa đầy 10 năm sau khi đặt mục tiêu “Không rác thải”, San Francisco đã giảm 77% lượng rác đưa ra bãi chôn lấp. Đến năm 2025, con số này đạt khoảng 80%, cao nhất trong số các thành phố tại Mỹ.
Cũng trong năm 2018, thành phố buộc phải điều chỉnh lại mục tiêu “Không rác thải” cho năm 2020, do nhận thấy khó có thể đạt được đúng tiến độ. Thay vào đó, San Francisco đặt ra các mục tiêu mới đến năm 2030, gồm: giảm 15% lượng chất thải rắn đô thị phát sinh (tức tổng lượng rác đi vào các thùng tái chế, compost và rác thải) và giảm 50% lượng rác đưa đến bãi chôn lấp và lò đốt (tức lượng rác đi vào thùng rác thông thường).
Việc ban hành luật và sắc lệnh không phải là cách duy nhất mà San Francisco đang tiến tới Không Rác Thải. Thành phố cũng có chương trình tài trợ Không Rác thải, trong đó họ cấp kinh phí cho các tổ chức tìm ra những giải pháp sáng tạo để tái sử dụng giấy đã qua sử dụng vốn sẽ bị đưa đến bãi chôn lấp.
Ví dụ, một đơn vị nhận tài trợ là SCRAP (Scroungers Centre for Reusable Art Parts). Tổ chức này tập trung vào việc tái sử dụng các vật liệu bị bỏ đi như đồ dùng mỹ thuật cho học sinh và tìm cách sử dụng mới cho các vật liệu giấy như giấy tiêu đề còn dư, thiệp lễ cũ và bảng hiệu đã qua sử dụng.
Triển khai thực tế
Để khuyến khích thay đổi hành vi, ban đầu San Francisco áp dụng mức phí thu gom rác cao hơn đáng kể so với phí tái chế và ủ compost. Dù hiện nay các mức phí đã dần cân bằng, thiết kế thùng rác hộ gia đình vẫn đóng vai trò như một “cú hích” quan trọng trong việc định hướng hành vi người dân.
Dịch vụ tiêu chuẩn cho hộ gia đình gồm ba loại thùng: Tái chế (màu xanh dương) dung tích khoảng 242 lít; Rác hữu cơ/ủ compost (màu xanh lá) dung tích khoảng 121 lít; Rác thông thường (màu đen) dung tích khoảng 61 lít.
Đến năm 2025, San Francisco giảm được 80% lượng rác thải ra các bãi chôn lấp. Ảnh: Sensoneo.
Doanh nghiệp cũng được tính phí theo khối lượng rác thải phát sinh. Họ được giảm phí nếu phân loại đúng và sử dụng thùng tái chế, compost; ngược lại sẽ bị áp phí cao hơn nếu rác tái chế hoặc hữu cơ bị đưa vào thùng rác thông thường.
Một yếu tố quan trọng khác trong thành công của San Francisco là mô hình hợp tác độc quyền với Recology. Theo bà Raphael, việc chỉ làm việc với một đơn vị giúp giảm gánh nặng quản lý và tăng hiệu quả phối hợp trong triển khai các mục tiêu dài hạn. Ngược lại, New York vận hành hệ thống thu gom rác thương mại phân mảnh với hàng trăm doanh nghiệp cạnh tranh, khiến việc triển khai các chính sách đồng bộ trên toàn thành phố trở nên khó khăn hơn.
Một điểm khác biệt quan trọng nữa nằm ở quy mô hệ thống xử lý rác.
Toàn bộ rác tái chế của thành phố được đưa đến Trung tâm Tái chế tại Pier 96, cơ sở rộng khoảng 1,86 ha, có công suất xử lý từ 40-45 tấn vật liệu mỗi giờ.
Tại đây, 14 nhân viên vận hành hệ thống máy móc hiện đại như băng chuyền phân loại, nam châm và máy quét quang học để loại bỏ tạp chất, đồng thời tách riêng giấy, kim loại và nhựa. Các vật liệu sau đó được ép thành kiện và chuyển đến các nhà máy tái chế trong và ngoài nước.
Đối với rác hữu cơ, toàn bộ rác thực phẩm và rác vườn được vận chuyển đến cơ sở tái chế Jepson Prairie Organics, cách San Francisco khoảng 96,5 km về phía đông bắc. Tại đây, rác được cân, nghiền và trộn trước khi ủ thành phân compost giàu dinh dưỡng, cung cấp cho các vườn nho, trang trại và hoạt động nông nghiệp địa phương.
Ông Greg Pryor, quản lý cơ sở, cho biết đây là một trong những cơ sở đầu tiên tại Mỹ xử lý rác thực phẩm ở quy mô thương mại.
“Khi chúng tôi bắt đầu vào khoảng năm 1994-1995, hầu như chưa có đơn vị nào làm ở quy mô này, và ban đầu có rất nhiều hoài nghi,” ông nói. “Ngày nay, không ai còn phủ nhận thành công của mô hình này. Điều đó hoàn toàn khả thi”.
Ngày 30/3, 20 thành phố trên toàn cầu đã được vinh danh trong sáng kiến “20 thành phố tiên phong mô hình Không rác thải”. Đây là sáng kiến do Hội đồng Cố vấn về Không rác thải thuộc Văn phòng Tổng Thư ký Liên hợp quốc dẫn dắt, với sự hỗ trợ của UN-Habitat và UNEP. Sáng kiến tôn vinh các thành phố đang triển khai những cách tiếp cận tham vọng và sáng tạo nhằm giảm thiểu rác thải, thúc đẩy các giải pháp kinh tế tuần hoàn, đồng thời xây dựng các hệ thống đô thị bền vững, có khả năng chống chịu và bao trùm hơn.
Danh sách 20 thành phố được vinh danh gồm: Accra (Ghana); Bologna (Italy); Chefchaouen (Morocco); Dar es Salaam (Tanzania); Dehiwala (Sri Lanka); Florianópolis (Brazil); Gaziantep (Thổ Nhĩ Kỳ); George Town (Malaysia); Hàng Châu (Trung Quốc); Iloilo (Philippines); Kisumu (Kenya); Kuala Lumpur (Malaysia); Lilongwe (Malawi); San Fernando (Philippines); San Francisco (Mỹ); Tam Á (Trung Quốc); Tô Châu (Trung Quốc); Varkala (Ấn Độ); Yokohama (Nhật Bản); Zapopan (Mexico).
