Rộn ràng làng trầm Trúc Ly

Đưa chúng tôi đi quanh xóm Đò, ông Phạm Đình Tam, Chi Hội trưởng chi Hội Nông dân thôn Trúc Ly (xã Quảng Ninh, Quảng Trị), kể: “Danh tiếng “làng trầm” nổi lên từ thời các trai làng đi khai thác cây trầm trên non cao, rừng thẳm. Nay, Trúc Ly cũng vẫn được gọi “làng trầm”, nhưng là làng tinh chế, sản xuất các sản phảm từ trầm để phục vụ cho bà con mình đó”.

Vẫn vang danh khắp chốn

Hàng chục năm trước, vùng đất Quảng Bình (cũ) nổi tiếng về các làng quê có nhiều người dân làm "phu trầm", lặn lội, bôn ba khắp các vùng rừng sâu để tìm và khai thác cây trầm hương (hay còn gọi là cây Dó Bầu).

Trúc Ly là xóm đông dân, chuyên làm nghề chài lưới trên sông Nhật Lệ. Đàn ông trong làng vốn quen với chèo thuyền, bơi lặn… Vậy nhưng, khi "cơn lốc" săn lùng trầm tràn qua là dân làng Trúc Ly nhanh chóng “quen tay” và trở thành làng trầm có tiếng. Ông Nguyễn Văn Chung, một người con của làng Trúc Ly, có bề dày gần 40 năm theo nghề tìm trầm bộc bạch: “Làng nổi tiếng vì con em sau vài chuyến vào rừng là bắt nhịp nhanh, tay búa, tay xoi (tay xỉa) giỏi, đạp cội không ai bì kịp. Dân làng cũng "trúng đậm" nhiều chuyến trầm nên nhanh chóng vang danh và nhanh giàu. Điều đau lòng nhất là con em của làng bỏ thân nơi rừng rú cũng nhiều hơn nơi khác...”.

Bây giờ, chẳng còn mấy người ở Trúc Ly theo nghề khai thác trầm. Cơ bản những ai có tay nghề cao thì chuyển sang nghề làm trầm cảnh, làm trầm nụ, hương trầm hay tinh chế tinh dầu trầm…

Ông Phạm Đình Tam, Chi Hội trưởng chi Hội Nông dân thôn Trúc Ly cùng chúng tôi vào nhà anh Trần Văn Thảo. Ngôi nhà bề thế tọa lạc giữa thôn, mặt tiền là con đường bê tông rộng chạy qua. Trong nhà hơn chục người làm đang miệt mài làm công việc chế tác trầm cảnh. Chị Đặng Thị Thông (vợ anh Thảo), cho hay: “Hôm nay, làng có đám cưới nên có nửa số thợ xin nghỉ đấy”.

Phía lán ngoài, ông Hoàng Văn Côi ngồi xổm, tay cầm búa bén ngót đang bổ những khúc gỗ trầm còn tươi để chọn lấy những trai, cọng dầu đóng trong thân cây. Ông Côi chỉ tay vào mấy cây trầm mới mua về, bảo: “Bộ phận tôi có việc là cưa từng khúc trầm hay vạt, đẽo, làm rác gỗ cho đến khi phơi những miếng có dầu để làm trai, cọng là được. Sau đó, chuyển vào cho bộ phận xoi, gạn làm sạch hơn cho đến công đoạn cuối, đoạn cây có dầu thành cây trầm cảnh”.

Hơn chục người đàn ông ngồi lán trước hiên nhà cặm cụi xoi, gạn trầm để cho ra sản phẩm cuối cùng là những cây, khúc trầm cảnh. Những phần còn lại được chuyển sang nhóm thợ khác để tận dụng làm hương trầm, nụ trầm. Những phần được gạn, đẽo… từ khâu làm trầm cảnh, trầm dầu được xay, nghiền để làm nguyên liệu cho hương và nụ trầm.

Những ngày cận Tết, anh Thảo lại xuôi ngược tham gia các hội chợ thương mại để bán hàng, đồng thời quảng bá, mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm. Với các sản phẩm hương trầm và nụ trầm sau khi hoàn thiện được đóng thành lọ, dán bao bì với nhãn mác bắt mắt trước khi đưa đi tiêu thụ. Hiện, sản phẩm của làng sản xuất đến đâu thương lái đến thu mua hết đến đó, không có hàng tồn kho.

Chị Thông cho hay, sản phẩm đắt hàng nên gia đình chị cũng tạo việc làm thường xuyên cho khoảng 30 lao động, hầu hết là dân trong làng.

Đàn ông ở làng Trúc Ly chủ yếu là dân "cội trầm" xưa, ai cũng có thâm niên mấy chục năm đeo ba lô, len lỏi khắp các cánh rừng miền Trung tìm trầm. “Nay họ giải nghệ "phu trầm" mà chuyển sang làm nghề trầm cảnh từ cây trầm dó được mua về ở các vùng: Quảng Trị, Hà Tĩnh, Nghệ An… Công cán thì tùy vào tay nghề, ai tay nghề cao thì công cao. Trung bình thì cũng được 7-15 triệu đồng/tháng tùy tay nghề mỗi người”, chị Thông cho biết.

Theo các cơ sở làm trầm ở thôn Trúc Ly, tổng thu nhập mỗi năm của mỗi cơ sở cũng đạt doanh thu tiền tỷ. Nếu khâu quảng bá, tiêu thụ tốt hơn thì chắc chắn thu nhập của người làm nghề còn cao hơn.

Giá trầm còn đắt hơn… vàng

Nằm ở cuối con đường của thôn là nhà anh Nguyễn Văn Tiến, chủ một cơ sở sản xuất hương và nụ trầm.

Sau khi từ bỏ việc đi rừng để khai thác trầm, anh Tiến bắt tay vào sản xuất các sản phẩm từ trầm. Anh đầu tư máy xay nghiền bột trầm, máy làm hương… để tiết giảm chi phí và nhân công lao động. Anh cho biết, cơ sở của anh đã ký kết chỉ làm sản phẩm cho các đại lý chứ không phát triển thương hiệu riêng. Quan điểm làm nghề của anh là chỉ sản xuất hàng thật, hàng chất lượng, chứ không làm dối, làm ẩu. “Họ tin mình thì mình càng phải giữ uy tín chớ. Thêm thời gian nữa, khi chính quyền xây dựng hợp tác xã có thương hiệu thì mình sẽ tham gia làm sản phẩm mang thương hiệu chung của quê nhà”, anh Tiến bộc bạch.

Tromg thôn, còn có cơ sở của gia đình anh Lê Văn Ánh chuyên sản xuất hương và nụ trầm cao cấp.

Sản phẩm “độc quyền” của cơ sở anh Ánh chính là tinh dầu trầm. Anh đầu tư hệ thống chưng cất công nghệ để có được sản phẩm tốt. Nguyên liệu đầu vào có hai dạng. Một là “trầm rục” (nghĩa là những trai cọng dầu ở cây trầm đã bị chết khô), mua về được làm sạch đất bẩn rồi chế ra tinh dầu. Hai là những trai, cọng, dổi rơm… được lấy ra từ cây trầm tươi. Những thứ này đưa vào hệ thống chưng cất để lấy tinh dầu.

Anh Ánh giới thiệu cho chúng tôi sản phẩm của cơ sở là những lọ thủy tinh đựng tinh dầu trầm. Mỗi lọ chỉ có 1 ml tinh dầu, nhưng được bán với giá từ 500 ngàn đến 1,5 triệu đồng tùy vào chất lượng tinh dầu.

“Mấy chục năm trước, chúng tôi đi khai thác trầm bán cho người ta xuất đi các nước để nấu tinh dầu. Loại trầm thời đó nếu còn để đến bây giờ thì phải gọi là vô giá chứ chẳng đùa được”, anh Ánh nói thêm. Anh Ánh mở thử một lọ tinh dầu (loại được bán giá 1,5 triệu đồng), chấm vào tay chúng tôi. Mùi trầm dịu nhẹ lan toản. Mùi thơm ấy còn theo chúng tôi đến mãi hôm sau.

Vui chuyện, anh Ánh còn mở khóa tủ lấy ra hộp trầm miếng nhỏ với mùi thơm khó quên. Anh bảo, mấy chục miếng này là đủ làm hai sợi dây đeo tay cho người lớn. Phải “tích lũy” mới có được đủ hạt cho hai bộ dây. Khi làm thành phẩm thì mỗi bộ cũng được phải bán với giá 50 triệu đồng.

Theo ông Hà Văn Hưng, Chủ tịch Hội Nông dân xã Quảng Ninh, địa phương này có 3 thôn đang phát triển nghề làm hương trầm. Trong đó, Trúc Ly là nổi trội hơn cả. Hiện, thôn này có khoảng 7 cơ sở và 1 công ty hoạt động gắn bó với nghề trầm. “Từ nghề này, đã tạo việc làm cho hàng trăm lao động, lại tiêu thụ được cây trầm dó - sản phẩm sẵn có tại địa phương. Vì vậy, chúng tôi đã xúc tiến thành lập các hợp tác xã làng nghề, gắn tên tuổi của địa phương và xây dựng sản phẩm OCOP trong thời gian tới”, ông Hà Xuân Hưng chia sẻ.