Xây dựng mạng lưới 'người dân dạy người dân' về kỹ năng số

Mỗi đoàn viên kèm một cán bộ

Những ngày gần đây, mô hình “Phòng học số” tại phường Ngọc Hà nhận được nhiều sự quan tâm bởi cách triển khai gần dân, dễ hiểu và mang đậm tính thực tiễn.

Không phải những hội trường lớn hay các lớp học nặng lý thuyết, “lớp học” ở đây được đặt ngay trong Nhà sinh hoạt cộng đồng số 26, nơi vốn quen thuộc với cán bộ cơ sở và người dân địa phương.

Trong không gian ấy, các đoàn viên thanh niên trực tiếp hỗ trợ từng cán bộ để hướng dẫn thao tác trên máy tính, điện thoại theo đúng tinh thần “cầm tay chỉ việc”.

Chị Đặng Việt Trinh, Bí thư Đoàn Thanh niên phường Ngọc Hà cho biết, phần lớn cán bộ tại các địa bàn dân cư đều là người lớn tuổi, đang đảm nhận rất nhiều công việc ở khu dân cư. Nếu chỉ tuyên truyền lý thuyết về chuyển đổi số, nhiều người sẽ khó hình dung và dễ nảy sinh tâm lý ngại tiếp cận.

“Chúng tôi đặt ‘Phòng học số’ ngay tại nhà sinh hoạt cộng đồng để tạo sự gần gũi. Mỗi đoàn viên sẽ kèm một cán bộ, hướng dẫn trực tiếp từng thao tác. Cách làm này giúp xóa đi sự trừu tượng của công nghệ và khiến mọi người thấy ngay tiện ích thực tế”, chị Trinh chia sẻ.

Theo chị, điều mà mô hình hướng tới không đơn thuần là dạy kỹ năng công nghệ, mà sâu xa hơn là thay đổi tâm lý e ngại trí tuệ nhân tạo (AI) của cán bộ cơ sở và người dân.

Trước đây, khi nhắc đến trí tuệ nhân tạo hay chuyển đổi số, nhiều người thường cho rằng đây là lĩnh vực phức tạp, chỉ dành cho giới trẻ hoặc chuyên gia công nghệ. Tuy nhiên, tinh thần “bình dân học vụ số” mà phường Ngọc Hà triển khai lại hướng đến việc “bình dân hóa” AI, giúp mọi người hiểu rằng công nghệ hoàn toàn có thể trở thành công cụ gần gũi trong công việc hằng ngày.

Không dừng ở việc phổ cập kỹ năng số cơ bản, phường Ngọc Hà còn triển khai mô hình “Cán bộ Mặt trận thực chiến cùng AI” để đưa công nghệ vào hỗ trợ trực tiếp cho công việc ở cơ sở.

Theo Bí thư Đoàn Thanh niên phường Ngọc Hà, với mô hình chính quyền đô thị hai cấp đang áp dụng tại Hà Nội, khối lượng công việc tham mưu, quản lý và triển khai phong trào ở cấp phường ngày càng lớn. Vì vậy, đội ngũ cán bộ Mặt trận phải trở thành lực lượng tiên phong ứng dụng AI.

Từ tháng 4/2026, “Trợ lý ảo Mặt trận” đã được đưa vào sử dụng để hỗ trợ xây dựng báo cáo, kế hoạch công tác, hệ thống hóa tài liệu và dự thảo văn bản. AI cũng hỗ trợ thiết kế infographic, thư mời điện tử hay các cẩm nang hướng dẫn số để việc truyền tải thông tin tới khu dân cư trở nên trực quan và dễ tiếp cận hơn.

Đặc biệt, thông qua mô hình “Lắng nghe nhân dân nói”, AI còn được dùng để phân tích, phân loại hàng loạt ý kiến, phản ánh từ các khu dân cư gửi về mỗi ngày. Qua đó, cán bộ phường có thể nhanh chóng nhận diện những vấn đề nổi cộm để tham mưu xử lý kịp thời.

Cán bộ cơ sở “thực chiến” cùng AI

Hiệu quả rõ nét nhất của mô hình không nằm ở những khẩu hiệu về chuyển đổi số, mà đến từ chính sự thay đổi trong cách làm việc của cán bộ cơ sở.

Một trong những ví dụ điển hình là trường hợp của ông Phạm Đình Thành - Bí thư Chi bộ, Trưởng ban Công tác Mặt trận địa bàn dân cư số 27 (phường Ngọc Hà). Trong quá trình thử nghiệm giai đoạn hai của đề án, Đoàn Thanh niên phường đã trực tiếp xuống địa bàn dân cư số 27 để hướng dẫn ông Thành sử dụng AI phục vụ công việc.

Chỉ sau một buổi học, ông đã có thể tự thiết kế các slide trình chiếu phục vụ sinh hoạt Chi bộ, đặc biệt là những nội dung liên quan đến nghị quyết của Đảng. Các bài trình bày vốn trước đây thường khô khan nay được thể hiện trực quan hơn và dễ theo dõi hơn đối với đảng viên tham dự cuộc họp.

Ông Thành cho biết, ban đầu ông cũng khá e ngại vì nghĩ công nghệ là lĩnh vực khó, chỉ phù hợp với người trẻ. Tuy nhiên, việc được hướng dẫn trực tiếp từng bước giúp ông dần tự tin hơn khi sử dụng AI.

“Trước đây, để làm một bài trình bày phải mất khá nhiều thời gian. Giờ có AI hỗ trợ, việc tổng hợp thông tin hay thiết kế slide thuận lợi hơn nhiều. Quan trọng là nội dung trực quan hơn nên việc tuyên truyền trong Chi bộ cũng hiệu quả hơn”, ông Thành chia sẻ.

Điều đáng mừng nhất không chỉ là việc cán bộ biết sử dụng công nghệ, mà là sự thay đổi trong tư duy làm việc ở cơ sở. “Khi cán bộ cơ sở bắt đầu chủ động tiếp cận AI, họ sẽ hình thành thói quen làm việc mới, linh hoạt và hiệu quả hơn. Đây mới là điều quan trọng nhất của chuyển đổi số”, Bí thư Đoàn Thanh niên phường Ngọc Hànói.

Từ những kết quả bước đầu, phường Ngọc Hà đang hướng tới mục tiêu xây dựng mạng lưới “người dân dạy người dân” về kỹ năng số.

Theo đó, Nhà sinh hoạt cộng đồng số 26 được xác định là “trung tâm bồi dưỡng hạt nhân”, nơi Đoàn Thanh niên trực tiếp đào tạo cho lực lượng nòng cốt gồm Bí thư Chi bộ, Trưởng ban công tác Mặt trận và tổ trưởng tổ dân phố.

Sau khi thành thạo kỹ năng số, chính những lực lượng này sẽ tiếp tục hướng dẫn lại cho người thân, hàng xóm và cộng đồng dân cư. “Khi người dân dạy người dân, công nghệ sẽ đi vào đời sống tự nhiên hơn và xóa nhòa khoảng cách thế hệ”, chị Trinh chia sẻ.

Theo lãnh đạo phường Ngọc Hà, khó khăn lớn nhất hiện nay khi đưa AI đến gần người dân không nằm ở hạ tầng hay thiết bị, mà là rào cản tâm lý. Nhiều người lớn tuổi sợ thao tác sai, sợ bị lừa đảo trên mạng hoặc cảm thấy “choáng ngợp” trước các thuật ngữ công nghệ bằng tiếng Anh.

Để tháo gỡ điều đó, các đoàn viên thanh niên tham gia hướng dẫn đều được yêu cầu hạn chế tối đa thuật ngữ chuyên ngành, thay vào đó là “bình dân hóa” mọi khái niệm công nghệ.

“Phương châm của chúng tôi là chưa biết thì hỏi, quên thì hướng dẫn lại từ đầu. Quan trọng nhất là tạo ra tâm lý thoải mái để mọi người không ngại học”, Bí thư Đoàn Thanh niên phường Ngọc Hà cho biết.

Để mô hình “Phòng học số” có thể nhân rộng và thực sự đi vào đời sống, điều kiện quan trọng nhất là tính ứng dụng phải giải quyết đúng nhu cầu của cán bộ cơ sở và người dân. Trong bối cảnh khối lượng công việc ở cấp phường ngày càng lớn, những giải pháp AI mang tính “thực chiến” sẽ giúp cán bộ tiết kiệm thời gian, nâng cao hiệu quả quản lý và tăng khả năng kết nối với người dân.