Rác nhựa do du khách thải ra gấp 3 lần so với người dân địa phương

Ngày 6/2, tại Ninh Bình, Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) phối hợp cùng Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) tổ chức Hội thảo tham vấn “Đánh giá cơ sở tình hình ô nhiễm chất thải nhựa trong ngành du lịch Việt Nam”. Đáng chú ý, tổn thất kinh tế cho địa phương bao gồm "tổn thất thương hiệu điểm đến", phản ánh nguy cơ du khách có thể không trở lại do ấn tượng tiêu cực về môi trường tại đây.

Khách quốc tế tiêu thụ nhiều chai nhựa hơn khách nội

Các cơ quan đã chia sẻ những phát hiện chính từ báo cáo nghiên cứu đánh giá cơ sở về hiện trạng phát sinh, quản lý và tác động của chất thải nhựa trong ngành du lịch, tập trung vào hai địa phương trọng điểm là Ninh Bình và Đà Nẵng.

Thực tế chỉ ra, sự tăng trưởng nhanh của ngành cũng đang tạo ra áp lực ngày càng lớn lên môi trường, đặc biệt ô nhiễm chất thải nhựa. Tại các đô thị du lịch biển như Đà Nẵng, khách lưu trú phát thải chất thải nhựa gấp hơn 2 lần so với khách tại các điểm du lịch sinh thái như Ninh Bình (0,27 kg/ngày so với 0.12kg/ngày). Phổ biến nhất là chai nhựa PET, túi nilon và hộp xốp, chiếm hơn 90% tổng lượng chất thải nhựa tại các điểm đến và khu vực lưu trú.

Cụ thể, tại Đà Nẵng, túi nilon và nhựa dùng một lần (SUPs) chiếm tỷ trọng cao nhất (23,7%) trong tổng lượng chất thải nhựa, cao hơn chai nhựa PET. Tại Ninh Bình, chai nhựa PET lại chiếm tỷ trọng cao nhất (38%), phản ánh thói quen sử dụng nước đóng chai khi di chuyển và thăm quan các điểm di sản.

Lượng chất thải nhựa từ du khách cao gấp 1,7-3 lần so với người dân địa phương. Tại Ninh Bình, 72% du khách sử dụng nhiều hơn 3 chai nhựa/ngày. Điều đáng nói, mặc dù các đơn vị lữ hành đều nhận thức rất rõ về tác hại môi trường của chất thải nhựa, nhưng có tới 95% doanh nghiệp tại Ninh Bình và 81,6% tại Đà Nẵng vẫn cung cấp nhựa dùng một lần cho du khách. Nguyên nhân chủ yếu do các sản phẩm thay thế đắt hơn trong khi nhựa vẫn tiện lợi, và vẫn thiếu các nhà cung cấp sản phẩm xanh ổn định, giá cả phải chăng cho doanh nghiệp.

Mặt khác, khách quốc tế dùng chai nhựa nhiều hơn khách nội địa do lo ngại tính an toàn của nước uống. 71% du khách chỉ chấp nhận trả thêm dưới 10% chi phí chuyến đi cho các hoạt động bảo vệ môi trường. Nghiên cứu chỉ ra, du khách sẽ không tự thay đổi nếu không có hạ tầng hỗ trợ (trạm refill, thùng rác phân loại) và các lựa chọn "mặc định" là xanh từ phía doanh nghiệp.

Gánh nặng khổng lồ cho môi trường 

Nhóm nghiên cứu đã định lượng rõ ràng yếu tố “chi phí của việc không hành động” (Cost of Inaction – COI), cho thấy ô nhiễm chất thải nhựa không chỉ là vấn đề môi trường, mà còn dẫn tới hệ quả tổn thất lớn về kinh tế.

Tại Đà Nẵng, tổng COI ước tính lên tới 1.743,7 tỷ đồng mỗi năm. Trong đó, hơn 44% (khoảng 772 tỷ đồng) đến từ chi phí thu gom, xử lý chất thải và bảo trì cơ sở hạ tầng.

Tại Ninh Bình, tổng COI ước tính khoảng 606,7 tỷ đồng mỗi năm. Dù thiệt hại kinh tế trực tiếp thấp hơn, nguy cơ rò rỉ chất thải nhựa tại các khu vực di sản và sông nước là rất lớn, với hơn 146 tấn chất thải nhựa thất thoát ra môi trường mỗi năm. Đáng chú ý, 93,8% trong tổng COI của tỉnh là "tổn thất thương hiệu điểm đến", phản ánh nguy cơ du khách có thể không trở lại do ấn tượng tiêu cực về môi trường tại đây.

Ông Vũ Thái Trường, Trưởng Ban Biến đổi khí hậu, Năng lượng và Môi trường, UNDP Việt Nam nhấn mạnh: "Việc đầu tư cho các giải pháp giảm thiểu ô nhiễm chất thải nhựa không nên được nhìn nhận như một chi phí gia tăng, mà là khoản đầu tư chiến lược giúp bảo vệ sức cạnh tranh, hình ảnh và lợi ích kinh tế dài hạn của các điểm đến, các doanh nghiệp du lịch. Cách tiếp cận cần chuyển dịch từ xử lý chất thải nhựa sau thải bỏ mang tính bị động, sang giảm thiểu tại nguồn, với sự tham gia chủ động từ khu vực tư nhân thông qua các cơ chế đầu tư và tài chính phù hợp cho những mô hình kinh doanh du lịch đổi mới sáng tạo. Từ đó, thay thế dần sản phẩm nhựa dùng một lần, hướng tới phát triển bền vững”.

Các giải pháp được đề xuất tập trung vào ba nhóm chính. Về chính sách, cần lồng ghép mục tiêu giảm ô nhiễm chất thải nhựa vào các tiêu chí đánh giá chất lượng du lịch và hệ thống xếp hạng cơ sở lưu trú, gắn với các tiêu chí của “nhãn du lịch xanh”. Về hạ tầng, cần triển khai đồng bộ phân loại chất thải rắn tại nguồn, đầu tư hạ tầng thu gom riêng cho chất thải nhựa tại các điểm đến du lịch, tăng cường thu gom tại các “điểm nóng” rò rỉ nhựa như khu vực ven sông và ven biển.

Về phía doanh nghiệp, giải pháp chủ yếu là thúc đẩy một số mô hình thay thế nhựa dùng một lần tại các cơ sở lưu trú và điểm đến có tỷ trọng phát sinh chất thải nhựa lớn.

Theo ông Hà Văn Siêu, Phó Cục trưởng Cục du lịch Quốc gia Việt Nam, giảm thiểu rác thải nhựa đã trở thành yêu cầu tất yếu trong tiến trình chuyển đổi xanh trong ngành du lịch. Đây là chiến lược mang lại lợi ích kép: vừa bảo vệ cộng đồng, vừa nâng cao chất lượng dịch vụ du lịch quốc gia, vừa giữ vững giá trị thương hiệu du lịch Việt Nam.

Nghiên cứu là một phần của Chương trình đổi mới sáng tạo mảng nhựa do UNDP triển khai cấp khu vực (GPIP) – Giai đoạn II do Chính phủ Nhật Bản tài trợ. Quá trình triển khai áp dụng khung phân tích DPSIR và Phân tích dòng vật chất (MFA), kết hợp khảo sát định lượng với 258 doanh nghiệp và 216 du khách, cùng kiểm toán chất thải nhựa chi tiết tại Ninh Bình và Đà Nẵng. Nghiên cứu là cơ sở khoa học quan trọng nhằm hỗ trợ hoạch định chính sách và thúc đẩy các giải pháp quản lý chất thải nhựa trong ngành du lịch giai đoạn tới.